छन्द कविता

ताते गर्दै टुकुटुकु यहाँ भर्खरै हिड्न थाल्दा
तोते बोल्ने बचन कसरी निस्किने हो नजान्दा
भोका मान्छे घर घर हिडे खान खोज्दै भतेर
धर्मी बन्ने भन अब यहाँ, को छ, बस्ने सुकेर ?

छाता बन्दै नजरभरका, हेर आफ्नै बचेरा
गर्मी छल्ने सितल छहरा देउ आफैं सुकेर !
जुक्ती गर्छौ अमर रहने ? छैन केही सु-शिक्षा !
गर्नै पर्ने कसरत अहो ! देशमा यो स्व-रक्षा ?

मान्छे जन्मिनगो कुनै समयमा बाबा र आमा तिनै
बेग्लै हुन्छ यहाँ स्वभाब यिनको झन् भिन्नता दिन्दिनै
जोगी बन्छ कुनै र भोग गरने भोगी बनेहुन् कति
रूदाछन् कसरी पिता र जननी बिग्रेभने सन्तति

गाँजा भाङ कुनै नखाइ नहुने हुन्छन् नसामा कुनै
त्यस्तैले मन यो बिगार्छ सहजै सड्डत् नगर्नु कतै
चेली बिक्रिभए अझै कति अहो बम्बै र दिल्ली तिर
राष्ट्रै बिक्नगयो अझै कती यहाँ सीमा भयो झन् वर

नेतानै पनि बिक्रि भैदिनगए देशै डुब्यो झन् अहो
यस्मा दोष कहाँ रहन्छ ? कसले जिम्मा लिने देशको ?
उन्कै हातमहाँ दियौँ र अहिले आफैँ गतिला भए
हाम्रा माग कतै सुझेन अहिले आफैँ पराई भए

बगेकी छिन् कोशी सललल नजिकै अरुण ती
यसैमा रम्दाछन् जलचर सधैँ लाखनथरी
जलैमा छन् पन्छी बिनुजल नबाँच्ने अरुयहाँ
किरा, माछा जम्मै; अझ पनि छदैछन् जलमहाँ

म जन्में यै खोला तटनिकट हुर्की बडिकन
रमाएरै खेल्थेँ परिचित हुदै यो जलधिमा
कुदी उफ्री पैले गडतिर सबै नै रनवन
लिई गाई भैँसी बिचरण गरी साथिसँगमा

नेपाली मनमा रहेर बसने, भानु तिमी देव हौ ।
श्रष्ठाको इतिहासमा अमर छौ, भाषा चिनाइदियौ ।।
यस्ता भानु तिमी थियौ भुवनमा, नेपालका भूषण ।
गर्दै छौं सबले मिलेर अहिले, श्रद्धान्जली अर्पण ।।

भानू-भक्त भनी महान कविको, श्रद्धा यहाँ गर्दछु,
यी साहित्य-सपूत जानि उनकै, कोव्यैमहाँ रम्दछु ।
घाँसीका सुनिवात नाम् भुवनमा, राख्नै त इच्छा गरी
लेखे धेरथरी ति छन्द कविता, बाँचे ल पृथ्वी भरी ।।१।।

मान्छे पण्डितकै सुनेर ति कथा, भज्थे यहाँ रामको
नेपाली रचना, नपाइ पढनै, गर्थे कुरा – धामको ।
त्यो रामायण जो थियो उ रचना, हो वाल्मिकीको पुरा
उल्था त्यै गरि ग्रन्थको सरल पो, भाषा बनायौ छुरा ।।२।।

बनेनौ चौतारी, वर पिपल झैं सीतल दिने |
कि बन्ने हौ छाँगा ? छरर बिजुली झल्ल बलने ||
कि बस्छौ ती सारा, गरिब जनको भित्र दिलमा ? |
भयौ ऐले आफै अबुझ कसरी मुर्ख छिनमा ?

हिमाली छाँगा झैं अविरल बहे सीतल जल |
गिरी उच्चा धेरै, समिर बहने भै सररर ||
बने द्यौराली झैँ धरति भरको रक्षक तिमी |
कती बन्छौ ऐसी, नबन अबता भक्षक तिमी ||

बगेकी थ्यौ काली, सलल तल दौडी नजिकमै
डुबायौ है ऐले, शहर यसरी एकछिनमै
कहाँ लान्छ्यौ सारा ?, बिचर सबका बास यसरी
भवन् पक्की त्यत्रा, सलल सब पारी भकभकी ।। १

खलंगाको बस्ती, शहर अब झार्यौ बगरमा
बगायौ ती सारा, मनुज कन पार्यौ अभरमा
कसैका नै छैनन्, घर अब सबै बास उडिगो
कसैको हेर्दैमा, छिनभर उसै लास डुबिगो ।। २

आऊ साथी अब सब मिली, देश माथी उठाऊँ,
लाग्यो जो ग्रहण जगतमा, शान्त बन्दै छुटाऊँ ।
हामी जागे सकल जनता, फेर्छ यस्ले मुहार,
आमा नेपाल-कन सबले, पुष्पको लाउँ हार ।।

हामी जस्तै हुन-भुवनका, अन्य लागे अगाडी,
खाली वाँध्यौ कर-अनि गयो, देश हाम्रो पछाडी ।
भोलीसम्मन् पनि चुपबसे, होला की देश नष्ट,
खोजौला फेरि भन कसरी खै, न सोचौँ अनिष्ट ।।

पैल्यै ध्वस्तभए अपूर्व रचना, केले बिगारी दियो ?
मात्रै घायल देश भो किन अहो ! कस्ले फटाईं गरो ?
आमा को किन, रक्त सिन्चिनु परो ? भोग्दै अझै पाप यो
गुण्डाको सहयोगमा जननीको, हुर्मत् कसोरी लियो ?
१
अत्याचार अहो ! कृतघ्न कसरी ? जन्म्यो जसै कोखमा
कस्को आड थियो ? कुकृत्य यसरी बढ्दै गयो लोभमा
साहारा कति छैन घायल अझै आमा थला पर्दछिन्
देऊ है ! बरु मृत्यु दण्ड सहुँला भन्दै पसारो परिन्
२

असारे झरी झैं खसाएर आँसु
पिलाएर घुट्का कसोरी म हाँसु ?
न मैले दिन क्यै थियो साथ हात,
परेली बलेनी भयो एक साथ १

न बोल्नै दिए थे, न गर्नै त पाएँ
न मैले कसैको कुरा सुन्न भ्याएँ,
दिएँ बुद्ध मैले मकुण्डो भिराए,
चुली उच्चलाई भकुण्डो बनाए २

अशुद्धै खाना त्यो, अनि दुषित पानी न पिउनु,
नलाऊँ मैला त्यो, वरु ठिक लुगा, जीर्ण सिउनु ।
नखाऊ नौला ती, छन जहरिला, औधि त मिठो,
छ खानै उव्जेको, घरतिर जो, मिल्दछ पिठो ।।

जवानीमै रोगी, बनिकन बुढो, बाँच्नु कसरी,
यसैले बाँचौ लौ, असल तन यै, हुन्छ जसरी ।
ति वासी खानाले, तन धन दुवै, चीज वहने,
सफा खाऊ लाऊ, शरिर मन त्यो, शुद्ध रहने ।।

छायाँ दिन्छन् बर पिपलले, चैतको घाम तात्दा
मया दिन्छन् जब पवनले, सितलो साँझ पर्दा
गाई भैंसी चरन वनको, आशले दूध दिन्छन्
नेता बुझ्यौ ? अब त सबका, हात धारे हुदैछन् १

गर्दै ठूलो खलबल सधैं, गाउँमा फर्किने छौ
आँधी बेरी सरह कसरी, पल्कदै लर्किने छौ
पाटी पौवा पथ विच भए,आश्रयै दिन्थे पैले
नेता काँ छौ ? भनन अबता, के भयो देश ऐले ? २

छाता हौ; झरिको सिरक् नबनिद्यौ गर्मी हुने यामको
मता हौ; शिशुको पिडक् नबनिद्यौ, बेकार दुर्नामको
चैतारी बनिए शितल् पवनले शिर्शिर् गरि हम्किने
बन्द्यौ आज तिमी समग्र जनको राम्रै सहारा दिने

आगो झैं जब पोल्दथ्यो भतभती प्रचण्ड गर्मी दिदै
बस्ताछन् जन सब् बिचित्र रुपले सितल् छहारी बिनै
आमा हुन् सबकी,र नित्य यसरी राम्रै सहारा दिने
नेता छन् अहिले विलास गरने, दुर्भाव फैलाउने

कपाल कल्पना गरे मपातलो घना घना
निधार अल्प आकृती रनासिका सुहाउना
कपोल पुष्ट रक्त नम्र सुन्दरा मुहार त्यो
सलक्क कण्ठमा हिरा मुखार ओष्ठअल्प त्यो

शरीर चट्ट कस्तुरी सुगन्ध रूपमा परी
गुलाब हात जात त्यो अकास निश्चला सरी
नवीन चाल मोहनी लगाउने बसन्त त्याँ
मुसुक्क मस्कदा हिरा सुरम्य चम्कने कहाँ

बनेकी यो मेरो मन र दिलकी सुन्दर परी
परीको झै हाँसो मुसुमुसु भए घायल सरी
परीजस्ती गोरी बसिछ मनमा नै जुनिभरी
उसैको मायामा लुटुपुटु भयो यो दिलजली॥१॥

डाँफे गीत मधूर, सुनाउँछ जहाँ, डाँडा पखेराहरु,
झ्याउँकीरि कराउँछन् रातमा, दिन्‍मा चखेवाहरु,
टल्कन्छन् टलक्क हिमाल चुचुरा अग्ला ति कैलाशमा,
झुल्कन्छन् रवि पूर्वमा दिइ छटा, नेपालका गाउँमा ।

हाम्रा ताल, नदी, पहाड हरिया, भन्ज्याङ्ग सोताहरु,
छन् राम्रा झरना, बगेर शिरमा, खूशी यि खोंचाहरु ।
आँखाले पनि देख्दछन् पर अझै, ती सम्म वारीहरु
ठूला जङ्गल सालका लदवदी, बाक्ला ति घारीहरु ।