विविध-विधा

एक)
उद्धारकर्ता मायाको नजिक, मन भएपछि
घटायो माया उसले नजीकै, धन भएपछि
पीडित हुनुको एउटै कारण थियो मेरो उता,
पीडाको मूल जड नै, आफ्नोपन भएपछि

हर रात मेरो सिरानी आँसुले भिजेको हुन्छ ।
तिम्रो यादमा हरेक दीन मन जलेको हुन्छ ।।

कति छ यो मुटुमा वेदना तिमीलाई के थाहाँ ।
प्रतिक्षा गर्दैा गर्दै सधैं भरी यो शरीर गलेको हुछ।।

गोविन्द बहादुर विश्वर्कमा
कालिकोट

यो जीवन आज मरुभूमिको बास हुने भो
फुल्न नपाई कोपीलैमा नै नास हुने भो

उडेको पन्छी
सूर्य नजिक ताप
गुँडकै बाँस !

२
हृदयभित्र
धर्ती आकाश अट्ने
जिन्दगी हाम्रो !

देशप्रेमी भए मान्छे देश आफ्नो सराउँछन्
देशद्रोही हुने दुष्ट दुष्मन् बन्दै कराउँछन् ।।

चढ्छ सत्ता भने ढोंगी काम थोरै कुरा अति
देशभक्त रूँदै बस्छन् सप्ना बाँडी चराउँछन् ।।

यो जिन्दगी मरुभूमिकै बास हुने भो
फुल्नै नपाई कोपिलामै नास हुने भो

बुनेर हजार सपनाहरू बाँचुन्जेल
पराईको मुलुकमा दास हुने भो

जिउँदा हरेक रहर पुरा गर्छु भन्दाभन्दै
जिन्दगी यो धड्कन बिनाको लास हुने भो

एक)

देशको दुर्गति देख्दा धर्धरी मन रुँदो रे’छ
मेची महाकाली झैं बर्बरी आँसु चुँ’दो रे’छ
ऊ बेला त बरु एउटै मात्र राजा थियो
गणतन्त्रमा त झन् थरिथरिका राजा हुँदो रे’छ

हाइकु लेखन जापानी लघु काव्यविद्या हो। हाइकु कविताको आदिकवि भनेर कवि मात्सुओ बासोलाई भनिन्छ। प्रकृति र ऋतुहरुको सन्दर्भ एवं संकेतहरु उल्लेख गर्दै जीवन दर्शनको चेतनामुलक सन्देशहरु दिन ५-७-५ को संरचनामा १७ अक्षरमा हाइकु लेखिन्छ । थोरै शब्दमा लेखिए पनि त्यसको अर्थ खोज्दै जाने हो भने एउटा उपन्यास बराबर नै हुन्छ।

पैसासँग सबैको, प्यार हुन्छ यहाँ
कस्ता चाहिने त्यस्तै, यार हुन्छ यहाँ

दु:ख पर्दा तिमी, एक्लो एक्लो पर्छौ
सुखमा सबै तिम्रो, संसार हुन्छ यहाँ

छोरी–चेली पीडा तिम्रो ताल बन्नुपर्छ
युग नयाँ दिने तिमी काल बन्नुपर्छ ।

घरसर तिमीलाई अपमान भए
बगाउन सारालाई छाल बन्नुपर्छ ।

दिदीबहिनी सम्झिएर,रुँदैरुँदै गयो तिहार
अविरल आँशु धारा, धुँदैधुँदै गयो तिहार

विगतका मीठा क्षणले,घचघच्याए सधैं
विरहले भित्री मन, छुँदैछुँदै गयो तिहार

कागजकै खोस्टो होस एकै थान चाहियो भन्यौँ ।
अरु सबै थाती राखेस संविधान चाहियो भन्यौँ ।

आए पछि दस्ताबेज सबै आयौँ औकातमा
कसैलाई हक कसैलाई पहिचान चाहियो भन्यौँ ।

आफ्नै भाइ मार्न खोज्दा मरेका थे’अपराधी
तिन्कै लागि पनि सरकार ! लाखौं दान चाहियो भन्यौँ ।

आज पनि सपनीमा तिमी आउनु है,
दिलको ढोका खुल्ला छ न लजाउनु है

सुन्दरताको प्रस्तुति नै सरलता रे,
शृंङ्गार होइन,गाजलु चै लाउनु है

यति चोट लागिसक्यो लाग्ने ठाउँ छैन
मुटुभित्र गोला अरु दाग्ने ठाउँ छैन

हरेक दिन साँझ फर्केर आउँछ
तिम्रो याद झन् बल्झेर आउँछ

हिजोको जस्तै रहेन आज जीवन
हरेक याम रुप बद्लेर आउँछ

अमानविय नाकाबन्दी हटाइहाल मोदीजी
नाका खोल्न तिम्रा दूत खटाइहाल मोदीजी

दम्भको घोडा चढी बनिंदैन महाशक्ति
मनभित्रको अभिमान घटाइहाल मोदीजी

छिमेकीको घाँटी रेट्ने कस्तो तिम्रो ऋषिमन
इन्धनका गाडीहरु पठाइहाल मोदीजी

अरुको स्वाधिनतामा धावा बोल्न खोज्छौ कति
बिस्तारबादका नङ्ग्राहरु कटाइहाल मोदीजी

आफ्नै कारण संसारभर बदनाम हुँदै गयौ तिमी
आखिर गल्ति तिम्रै हो सच्च्याइहाल मोदीजी

हेर्न आऊ सरकार गाउँ गाउँमा, पानी चुहिने पाल छ
महंगीले आकाश छोयो, घरमा एक माना चामल छ

तिम्रो घरमा के को अभाव, भने जति सबै चिज छन्
दु:ख त हामी जनतालाई छ, हाम्रै घरमा बेहाल छ