kbs

कस्तो ठुलो विपद आमा! आज तिमीले देख्नु पर्यो
मैले पनि श्रद्धा सुमन अक्षरमा लेख्नु पर्यो ।

किन सधैं यान्त्रिक चरा यसरी नै झर्छन भनी
खाटी कुरा गहिरिएर बिज्ञहरूले खोज्नु पर्यो।

मौसमको खराबी वा यान्त्रिक खराबी हो
उडान भर्नुभन्दा पहिले संचालकले सोच्नु पर्यो।

(२०६७/५/८ गते भएको अग्नि एअरको बिमान दुर्घटनाको शब्द-चित्र)

आउनुस एकछिन समाजको दुस्ट्याइँ, धुर्त्याइँ, फटाइँ, लोभ-लालच, इर्ष्यां घमण्डलाई थाती राखी “मरेर बाँच्ने, कि बाँचेर मर्ने” उपायको लागि केही चिन्तन मनन गरौ । समाजमा सृष्टिको अनादि कालदेखि नै लोभ मोहका कारण कतिपय बान्छित, अबान्छित कर्म कुकर्महरू भै राखेका छन । जसलाई मानवीय र दानवीय स्वभावको रूपमा परिभाषा गरिएको छ । प्रत्यक मानिसभित्र यस्ता गुण कुनैं न कुनै कुनामा बिद्यमान हुन्छ । मानिसको आवस्यकता, इच्छा अनि आपूर्ति बिचको खेल नै जीवन हो । यो खेलमा कस्तो इच्छा र आपूर्तिको सीमा निर्धारण गर्छ व्यक्ति(मानिस)ले त्यसमा नै व्यक्तिको स्वभाव र ब्यवहारले समाजमा स्थान प्रभाव पार्ने गर्दछ । र स्वयम् व्यक्तिको परिचय समेत निर्धारण गर्दछ । समाजको खेलको एउटा सानो हिस्सालाई संबोधन गर्दै गीतामा लेखिएको छ “जब मानिसको इच्छा पूरा हुँदैन, तब ऊ आक्रोशित हुन्छ, मानिसमा क्रोध त्यस बेला आउँछ जब उसको इच्छामा रुकावट, बाधा-अडचन आउँछ। अर्थात् सम्पूर्ण समस्याको जड ‘व्यक्तिको अस्वभाविक इच्छा-आकांक्षा’ नै हो ।

एक जना विद्वानले मानिसको स्वभावलाई यसरी उल्लेख गरेका छन् – “जिउँदोको प्रसंशा गर्न भयाई न भयाई छ उसलाई । मरेकालाई समवेदना किन दिन्थ्यो ? फाइदा दिनेहरू वरिपरी झुम्मिएको बेला बेमतलबको मानिसको दुःख उसले किन सोच्छ ?” अर्थात मानिस स्वार्थी हुन्छ र उसको प्रत्यक कदम स्वार्थको लागि अगाडी बढी राखेको हुन्छ । जायज स्वार्थले व्यक्ति र समाजको भलो गरिराखेको हुन्छ भने नाजायज स्वार्थले अर्को व्यक्ति, समाज र स्वार्थलाई प्रगाडित गराई राखेको हुन्छ । गीताको १६-२९ खण्डमा उल्लेख गरिएको छ -“काम क्रोध लोभदेखि बच्नु पर्छ । नर्क र स्वर्ग अन्यत्र होइन यही जीवन र यही पृथ्वीमा नै छ । अनियन्त्रित लालच पूरा गर्न दौडने मानिसलाई बार-बार असफलता हात लाग्दछ। त्यस्तो मान्छे शंका गर्ने, भ्रममा पर्ने, असहनसील र क्रोधी हुन्छन् । जबसम्म मानिस यस्तो इच्छामा आशक्त रहन्छ उसको जीवन नर्कमय नै हुन्छ ।”

बानेश्वरमा प्रदर्शन भइराखेको यसपालीको गाइजात्रे नाटकको भाग पाँच पनि सकियो । जोक्कर-नोक्कर, मालिक-बालिक, अझाउ-बझाउ, खलनायक पात्रहरू आए पनि नायक आएन । सायद देशले अँझै मान्छे पाएन । बिना निर्देशकका पात्रहरूको जात्रा हेर्दा परिपक्वता नै देखियो । अब यो गाईजात्रा कार्यक्रमलाई राम्रो निर्देशक खटाएर बेदेशसम्म पठाउन सकियो भने डलर ठटाएर उठाउन सकिने कुरोमा कसैको तीन सय एक मत छैन ।

हाम्रो संस्कृति र प्रवृत्तिको पनि राम्रो प्रचार हुने । अझ बिना नायक नै गाइजात्रा हिट भएको देख्दा नेपालका सिने निर्माताले सिके भने, त्यसै त कम बजेट बन्ने फिलिम, झन कममा बन्न सक्छ । फेरि नायकले काम र दाम नपाउदा मलाई नालायक भन्न सक्छ । यो गाईजात्राको अलिकति आलोचना के छ भने भैंसीको दुध खाएका पात्र भए पनि मन्चमा पहलमानी देखाइएको छैन । द्वन्द पक्ष कजोर देखियो । फिल्मको जस्तो कुर्सी, सिसा भाँचेको र तरुनी पात्रहरू भएर पनि कम्मर भाँचेर नाचेको देखिएन ।

मातृभूमिको हितमा अब दिलोज्यानले डटौँ
एकै बृक्षको शितल ताप्दै गरिबी रेखा कटौँ ।

निधाएकालाई त्यसै छाडी आफू मात्र बिउँझेर
भुलले भुललाई सपार्छ भन्ने सोचैबाट हटौँ ।

चपरीमुनि हुन्छ वास मौकामा मुख नखोल्दा
लुटाहाबाट सधैँ लुटिने समूहबाटै छटौँ ।

सँगै साथ लैजाऊ, नछोड मलाई विच मझधार मै,
मलाई पनि देऊ सहारा तिम्रो आफ्नै छेउछाउ मै!

डस्ने काँडा त थिइन म, गुलाब बनिनै फुलेकी थिएँ,
भरोसा मेरो खेर गयो, तिमीभित्र नै हराई दिएकी थिएँ!

ती पलहरूलाई सम्झना गर्छु म, दुई थोपा आँशु झर्छन मेरा,
हत्केलालाई ऐना हेर्छु म, छिनभरमै आँशुले भर्छन यहाँ !

दिनमा सधैं मनमा पीर रातमा सधैं आँसु
जलन हुन्छ भित्र-भित्रै कसरी म यहाँ हाँसु ?

खाटा बस्ला जस्तो छैन बेहोसीमा दुख्ने घाउ
जीवन ढल्यो मझेरीमा अँधेरी छ कहाँ जाऊँ
अचेल मलाई एकान्तमा बगिरहन्छ आँसु
जलन हुन्छ भित्र-भित्रै कसरी म यहाँ हाँसु ?

“हजुरबुवा यत्ति ठूलो संसार कसरी सानो भयो ?”

उमेशको प्रश्नले धनप्रसाद झस्किए । “अब नातिले सताउने पर्यो कसले यसलाई के भन्दियो कुन्नि मैले पुष्टि नगरी हुन्न फेरि चित्त बुझ्दो उत्तर नपाएसम्म छाड्दै छाड्दैन ।” धनप्रसादको मनले मनसँगै कुरा गरिरह्यो ।

“हजुरबुवा किन चुप रहनुभएको भन्नुस् न हामी कसरी होचा मान्छे भयौँ ” उमेशको अर्को प्रश्न तेसर्ियो ।

धनप्रसाद चुपचाप रहे । गम खान थाले ।

“बाबू सानो र होचो कुरा कसले गर्यो ?”

धनप्रसादले प्रतिप्रश्न गर्नासाथ उमेशको प्रश्न ठडियो, “के सानो संसारका हामी होचा मान्छे हौँ भन्ने कुरा नै गलत छ ?”

धनप्रसाद हैरान भए । उनको अनुहारमा चिटचिट पसिना आयो । “केही बोलौँ त प्रश्न माथि प्रश्नको खात लाग्छ चित्त बुझ्दो जवाफ नभए इज्जत नै लिलाममा पार्छ । हाम्रो हजुरबुवालाई यो पनि आउँदैन त्यो पनि आउँदैन भुस्कोल हुनुहुन्छ भनेर चारैतिर झ्याली पिट्न थाल्छ । त्यस्तै मौका परेमा मेरै सामु मलाई पनि भुस्कोल हजुरबुवा भनेर नामाकरण गर्न बेर लगाउँदैन । यसका हरेक प्रश्नको जवाफ दिनलाई मसँग ज्ञान पनि हुनुपर्यो नि त ।” धनप्रसादको मनमा कुराहरू तँछाडमछाड गर्दै आए ।