त्रिचन्द्र 'प्रतीक्षा'

भोलिको प्रतीक्षा

यो जीवन केवल आशै आशमा बाँच्दै
भोलिको मीठो कल्पना सजाउँदै
आजलाई भोलिमा हराउन पर्छ,
यो जीवन केवल आशै आशमा बाँच्दै
भोलिको मीठो सम्झना सजाउँदै
आजलाई भोलिमा हराउन पर्छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

अमर प्रेम

”सृजना घरमा हुनुहुन्छ?” मेरो यस प्रश्नले रुमी झस्किन्छे ।

”सृजना दिदी यहाँ हुनुहुन्न दिदी त आफ्नै घर बुटवलमा बस्नुहुन्छ । बस्नुसन्. कति कामले आउनु भा’को ।”

”सृजनाको विवाह भैसक्यो?” मेरो प्रश्नमा रुमी भन्छिन्, ”हो भैसक्यो, अब त दिदीको बच्चा पनि भैसक्यो ।” रुमीको त्यस्तो कुरा सुनेपछि मलाई सपना हो वा विपना हो छुट्याउन गार्‍हो लाग्यो ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

शून्यताको आकाशमा एउटा कविता

शून्यता भित्र म
मस्तिष्कलाई कलम बनाई
कल्पना शक्तिले मसीभरि
शून्यताको आकाश, मेरो हृदयमा
एउटा कविता लेखिरहेछु ।

त्यो कवितामा
जून मेरो कविताको मुख्य अतिथि हो
अनि अनगिन्ती ताराहरू मेरो कविताका दर्शक
जून र तराको उज्ज्वल प्रकाश

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

खतरा भूकम्पको

नेपालमा जाने भूकम्प ज्वालामुखी विस्फोटनको प्रभावबाट प्रभावित नभएर बरु यहाँको सतह नमिलेको अस्थिर जमीनको कारणबाट हुने गर्छ किनभने भू–निर्माणमा कान्छो पर्वतमाला हिमाली क्षेत्रलाई मानिन्छ । त्यसैले यसको उत्थान क्रम अझै जारी भएकाले नमिलेको सतहमा दबाब परेकाले समय–समयमा यस क्षेत्रको भित्री भागमा कम्पन पैदा हुन्छ । भूगर्मशास्त्रका अनुसन्धान अनुसार हिमाली क्षेत्र एक करोड वर्षमा झन्डै एक सय किलोमिटर जति दक्षिणमा खस्किएको छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

देश, विदेशमा बस्ने सम्पूर्ण साहित्यकारहरुलाई आह्वान

टि.सि.एस. इन्टरनेशनल पब्लिकेशनले आगामी नयाँ वर्ष २०७० वैशाख १ गतेका दिन ५०१ जना युवा साहित्यकारहरुको लघुकथालाई (५०१ लघुकथा संग्रह) पुस्तकाकारका रुपमा बजारमा ल्याउन लागेको सहस्र जानकारी गराउँदै यथाशक्य छिटो तलको ठेगानामा १०० शब्दभन्दा नबढाई आफ्नो लघुकथा साथमा व्यक्तिगत छोटो परिचय साथ फोटो तलको ईमेल बक्समा पठाइदिनु हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौं ।
[email protected]

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

विश्वमा नभएको कीर्तिमान नेपालमा(२)

नेपालमा मात्र खेलिने हात्ती पोलो
विश्वकै अद्भूत र अनौठो मानिने खेल ‘हात्ती पोलो’ नेपालमा मात्र खेलिन्छ ।
हात्ती माथि बसेर ‘टि’ आकारको लौरोको सहाराले सानो बललाई हिर्काएर एकले अर्कोको गोलपोष्ट तर्फ हिर्काएर खेलिने हात्ती पोलो खेल चितवनको मेघौलीमा मात्र खेलिन्छ ।
विश्वभरिमै अद्भूत र अनौठो मानिने यो खेल चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेको टाइगर ट्रप्स होटेलको व्यवस्थापनमा विश्व हात्ती पोलो संघले सन् १९८२ देखि गर्दै आएको छ ।
हरेक वर्षविश्वकप हात्ती पोलोको आयोजना गरिन्छ र यसमा विभिन्न राष्ट्रहरुले भाग लिने गर्छन् ।

विश्वकै अग्लो स्थानमा अवस्थित वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

विश्वमा नभएको कीर्तिमान नेपालमा

विश्वको सबैभन्दा गहिरो गल्छी
काली गण्डकी नदीले बनाएको गल्छीलाई पृथ्वीमै र्सवाधिक गहिरो मानिन्छ । काली गण्डकीको किनारस्थित दानाको उचाइ करीब १,२०० मिटर छ भने यसकै छेउमा धवलागिरीको उचाइ ८,१६७ मिटर छ । चुलीदेखि वेसीसम्म जमीनको गहिराइ ६,९६७ मिटर छ । दानादेखि २००० मिटर दक्षिण रहेको तातोपानीको उचाइ अझ १,१८९ मिटर मात्र छ । दानाको गहिराइ मात्र लिंदा पनि अमेरिकाको ओरिगन नजीकको हेल्स क्यानियन (जुन विश्वको र्सवाधिक गहिरो मानिन्छ) २,४०० मिटर भन्दा ४,५५९ मिटर बढी गहिरो यो काली गण्डकी गल्छी रहेको छ ।

सबैभन्दा अग्लो ठाउँमा रहेको ताल

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

विकृतीको रुपमा मौलाउँदैछन् ‘भ्यालेन्टाइन डे’ अर्थात् प्रेम दिवस

प्रेम दिवस अर्थात् ‘भ्यालेन्टाइन डे’ हरेक वर्ष १४ फेब्रुअरीका दिन मनाइने गरिन्छ । युवा-युवतीले एकआपसमा प्रेम प्रकट गर्ने दिन, आफुले मन पराएको केटा वा केटीलाई प्रेम प्रस्ताव राख्ने दिन । आफ्नो प्रेम र प्रस्तावप्रति विश्वस्त हुनुहुन्छ भने तपाईंको लागि उपयुक्त दिन १४ फेब्रुअरी हुन सक्छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

नेपालमा नर्सिङ पेशा र विदेश पलायन

नेपालमा कुनै समय थियो छोरी नर्सको अध्ययनको बाटोमा जाँदा परिवारले सामाजिक हेयको सिकार बन्नुपथ्यो । त्यसैले केही वर्षअघिसम्म भन्ने गथ्यो- ”छोरी बिग्रे नर्स अनि छोरा बिग्रे कमर्स पढ्छन्” ।
तर त्यही समाज अहिले नर्समा सामाजिक प्रतिष्ठा देख्छ । अहिले प्रायः अभिभावकको चाहना केहि गरेर भएपनि छोरीलाई नर्स बनाउने हुन्छ । आकर्षक रोजगारीको अवसर एवं मर्यादित सेवामूलक कामका रुपमा नर्स पेसालाई नजिकबाट बुझ्न थालेपछि समाजको नर्सप्रति हेर्ने दृष्टिकोण पनि फेरिएको छ । अन्य विषयहरुको दाँजोमा नर्सिङ पढेपछि स्वदेश तथा विदेशमा रोजगारी पाउन सहज हुने र आकर्षक तलबले गर्दा यसतर्फ धेरै छोरीहरुको आकर्षक बढेको छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

हिन्दू र बौद्ध परम्परामा नागपूजा

नेपाली समाजमा नागलाई पूजा गर्ने चलन परापूर्वकालदेखि चलिआएको छ, हरेक वर्षो साउन शुक्लपक्ष पञ्चमीलाई हामी हिन्दू धर्मालम्बीहरूले नाग पञ्चमीको रूपमा नागको प्रतिविम्ब (चित्र) लाई भित्तामा टाँसेर पूजा गर्ने गर्दछौं, नागका अष्टकुल अर्थात् अनन्त, बासुकी, पद्म, महापद्यम, तक्षक, कुलीर र कर्कट र शङ्ख नागको चित्र टाँस्नाले त्यस्तो घरमा चट्याङ नपर्ने तथा आगो र सर्पको भय र विपत्ति हुँदैन भन्ने जनविश्वास रहिआएको पाइन्छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

मृत्यु संस्कारको परम्परा के कस्तो ? -त्रिचन्द्र प्रतीक्षा

मानिसको जन्मपछि मृत्यु अवश्यंभावी छ । मानिसको जीवन आमाको कोखबाट जीवन आरम्भ यो हाम्रो भौतिक शरीरको अन्त्य मृत्युवाट समाप्त हुन्छ ।
हाम्रो हिन्दू धर्म परम्परा अनुसार मानिसको जन्मदेखि मृत्युसम्म १६ संस्कार हुने गर्दछ, जसमा अन्तिम संस्कार अन्त्येष्टि संस्कारलाई अन्तिम मानिन्छ । हाम्रो देशका विभिन्न जनजातिहरूमा आ-आफ्नो धर्म परम्परा रीतिअनुसार मृत्यु संस्कारलाई पुरा गर्ने गरिन्छ । नेपालका केही जातिहरूले गर्ने अन्तिम संस्कारको बारेमा थाहा पाउने हैन त ?

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

आलुको रामकहानी

‘आलु’ शब्दको अर्थलाई नेपाली शब्दसागरमा ”अन्न, तिउन, तरकारी र अचारमा मिलेर वा सट्टामा भोजन बन्ने कन्द विशेष, कासकन्द, कासालु, पेचक” भनेर उल्लेख गरिएको पाइन्छ । नेपालीमा खासै राम्रो अर्थ दिंदैन ‘आलु खाने’ भन्ने शब्दले । ‘आलु खाइस् !’ भनेर कसैले भन्यो भने जो कसैको पनि कन्सिरी तातेर आउँछ ।
नेपालमा हरेक वर्ष गोबर्द्धन पूजाको दिन आलु कवि महोत्सव मनाइने गरिन्छ । सहभागी कविहरुले आलुका ५ थरिका परिकार खाएर आलुकै बखान स्वरुप कविता वाचन गरेर ‘आलु कवि महोत्सव’ मनाउँदै आइरहेको धेरै वर्षभैसकेको छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

कमलाको ‘जीवन एक परिक्रमा’

नवदित कवयित्री एवं कथाकार कमला श्रेष्ठद्वारा रचित ‘जीवन एक परिक्रमा’ नामक पुस्तक भर्खरै बजारमा आएको छ । बौद्धिक आकारको कभर आवरणभित्रको पुस्तक सुन्दर बनेको छ ।

‘जीवन एक परिक्रमा’भित्र- शुभेच्छा पत्र, प्रकाशकीय, बेरोजगारहरू बेफुर्सदीहरू, कविता कस्तो हुन्छ, रक्सी अमृत भए, गीत जीवन एक सपना, नारीको विवशता, जीवन, खाली कागज, ठगिएको भाग्य, ‘जीवन एक परिक्रमा’, बेसहारा जीवन, गजल, मरेर जिउँदैछु, संसारमा एक्लै छु, मेरो कथा, र ईश्वरको अर्को रुपः नारी, फूल आफ्नै निम्ति फुल्छु, लक्ष्यविहीन यात्री, कसैलाई गुनासो पोखिन, विडम्बना, जिउँदैछु, प्रश्नोत्तर, आदर्शको दुःख, पुरानो मन्दिर, कोपिलामै बगर भो जिन्दगी, निर्रथक जिन्दगी, रहर, चार टुक्रा कविता र सेतो गुलाफको फूल कथा गरी जम्मा तीसवटा कविता, एक कथा र दुई अन्य गरी ३६ वटा रचनाहरू रहेको ‘जीवन एक परिक्रमा’ हुने विरुवाको चिल्लो पात भने अवश्य छ । सर्सती पुस्तक पढ्दा नवोदित प्रतिभा कमलामा तमाम प्रतिभाहरूमा हुने नून, भुटुन र अन्य मरमसलाहरू मनग्गै रहेका छन् । मोहन दुवालका अनुसार ‘अभ्यास र अध्ययनपछि कविता बन्दै जान्छन्’ भनेझैं कवयित्रीमा अध्यापन, साधन र आराधना अझै मनग्गै गर्नुपर्ने सल्लाह दिन्छु ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
amazing_tree

संसारमा भएका अनौंठो रुखहरू

यस धरतीमा रुख बिरुवाको के कति महत्त्व र आवश्यक छ, त्यो हामी सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो तर यही धरतीमा भएका अनौठो र उपयोगी गुणकारी रुख हालसम्म पनि आम मानिसले उपयोग गर्दै आइरहेका छन् । त्यसमध्येमा पनि आश्चर्यलाग्दो अनौठो रुख पनि छन्, जुन हाम्रो कल्पनाको संसारबाट टाढाको कुरा हुन सक्छ । यस्तै अनौठो रुखको बारेमा यहाँ चर्चा गर्दैछु ।

१. सर्वत दिने रुखः अस्ट्रेलियाको क्विसल्यान्ड सहरमा एउटा विशाल रुख छ, जसको आकार बोतल जस्तै छ । यस्को उचाई १५ मिटर र फेदको मोटाइ ८ मिटर छ । यस रुखको फेदमा काटेर हेर्ने हो भने यसबाट सर्वत जस्तै मीठो र स्वादिष्ट रस निस्कन्छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

ढुसी के हो ? कसरी लाग्छ ?

नेपाली शब्दसागरमा ढुसी शब्दको अर्थ ”ओस वा चीसो लागेर चीजबीज सड्दा झुस्स उम्रने वा ढुस्स फुलेको देखिने सेतो खालको भुवा वा झुस, ढुँडी” भनेर उल्लेख गरिएको छ । आखिर के हो त ढुसी ? ढुसी फन्जाइजगत्मा पर्छ, जसमा पीठो जस्तो देखिने पीठो ढुसी, च्याउ, बोटबिरुवामा पर्ने ढुसी, यिष्ट लगायत एक लाख भन्दा बढी प्रजाति पर्छन् ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

स्वास्थ्य र समृद्धिको प्रतिक रुद्राक्ष

नेपाली शब्दसागर शब्दकोशमा रुद्राक्ष शब्दलाई ‘लामा-लामा हरिया केशर हाँगामा-फूल सेता हुने स्याउले एक ठूलो जातको रुख र त्यसैको साना ओखर वा तिमिला खाले काँडे फल ।’ भनेर परिभाषित गरिएको छ ।

रुद्राक्षलाई हाम्रो गाउँघरमा दाना भनेर पनि चिनिन्छ । धार्मिक महत्त्वको वस्तुका रूपमा वनस्पति रुद्राक्षको महिमा धेरै छ ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

माछाहरूको संसार कति बिचित्र

नदी नाला, ताल तलैया र महासागरमा पाइने माछा विभिन्न आकार र प्रकारका साथै रङमा पाइन्छ भने मानिस माछालाई सौखका रूपमा एक्युरियममा समेत पाल्ने गरिन्छ । माछा ज्यादै नुनिलो पानीमा बस्न सक्दैनन्, त्यसैले मृतसागरमा माछा पाइँदैन । केही प्रजातिका माछा न्यानो ठाउँमा बस्न रुचाउँछन् भने केही प्रजातिका माछा चिसो उत्तरीय ध्रुवका समुद्रमा बस्न रुचाउँछन् । माछा २६ हजार फिटभन्दा पनि गहिरो ठाउँमा समेत सजिलै बाँच्न सक्छन् ।

माछाले आफ्नो शरीरको तापक्रम वातावरणसँग सुहाउँदो बनाउन सक्छन्, माछाले फुल्का (Gils) द्वारा सास फेर्छन् । माछा र पृथ्वीबीचको सम्बन्ध ४ अर्ब ५० लाख वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ । वैज्ञानिकहरूले हालसम्म २२ हजार भन्दा बढी प्रजातिका माछा पत्ता लगाइसकेका छन् र हरेक वर्ष नयाँनयाँ प्रजातिका माछा पत्ता लाग्ने क्रम जारी छ । यस्तै संसारमा भएका अनौठो माछाको बारेमा केही जानकारी लिने हैन त ?

१. प्रकाशपुञ्ज बोकेर हिँड्ने माछा

हिन्द महासागरमा पाइने एकप्रकारको एनोमालेप्स क्याटोप्ट्रन नामक माछाको आँखाको तलपट्टि एक प्रकारका प्रकाश लिएर डिँड्छ । समुद्रको अँध्यारो गहिराइमा सो प्रकाशबाट आफ्नो मार्गलाई सजिलै पत्ता लगाउन सक्दछ तर त्यो प्रकाश दिने प्रकाशपुञ्ज पनि कुनै निर्जीव साधन नभई विभिन्न प्राकृतिक कारणवश यसको ठीक आँखामुनि झुण्ड बनाएर बस्ने र माछासँगै टाँसिएर यात्रा गर्ने प्रकाशमान जीवणुको ठूलो समूहमध्ये एक सानो झुण्ड हो ।

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •