विश्लेषण/समालोचना

नेपाली राजनीतिको बेग्लाबेग्लै कालखण्डमा भिन्दाभिन्दै स्वभाव, चरित्र र वैशिष्ट्यका थुप्रै राजनीतिज्ञहरूको प्रसङ्ग बेलाबखत उठ्छ ।

त्यस्तो केही छैन पहाडमा
जस्को म एउटा कविता लेख्न सकूँ

उपत्यकाका प्रसिद्ध ऐतिहासिक तीन सहरमध्ये भक्तपुर सहरबाट दक्षिण-पूर्वी कुनोमा अवस्थित सिपाडोल गाउँमा रहेको केदारनाथको शिर डोलेश्वर महादेव मन्दिर काठमाडौँबाट पनि धेरै टाढा छैन ।

न्यून आर्थिक अवस्था भएका सुदूरवासीहरूको गन्तव्य अहिले पनि फेरिएको छैन । घरखेत धितो राखेर विदेश जान नसक्नेहरू अझै रोजगारीको गन्तव्य भारतकै विभिन्न सहरलाई बनाउने गर्छन् ।

लियो टाल्स्टोयले ‘बुढो खोल्सतोमेर’ कथामा ‘ईश्वरले मान्छेलाई तीनवटा रहस्यको ज्ञानबाट वञ्चित गरेको’ बताएका छन् ।

कवि सिद्धिचरण श्रेष्ठ नेपाली वाङ्मयका मूर्धन्य कवि हुन् । नेपालभाषा साहित्यको श्रीवृद्धिमा पनि उनको योगदान उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ ।

नेपाली भाषासाहित्यका क्षेत्रमा वा इतिहासमा अनेकौँ आन्दोलन, काण्ड, पर्व र अभियान भेटिन्छन् । तिनको खोज अनुसन्धान गर्ने, ठीक बेठीक छुट्याउने-ठीकलाई अँगाल्ने र बेठीकलाई मिल्काउने-काम भने अहिलेसम्म भएको पाइँदैन ।

बितेको दुई दशक पूर्ववर्ती दशकहरूका सापेक्षिक तुलनामा धेरै नै भिन्न, विशिष्ट र अर्थबोध प्रतीत हुन्छ । यही पछिल्ला दुई दशकको समय-रेखाङ्कनमा नेपालको राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक तथा साहित्यिक परिवर्तनको गति अकल्पनीय रूपमा तीब्र रहृयो ।

लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा (१९६६-२०१६) का फुटकर कवितामध्ये सर्वाधिक चर्चित र उत्कृष्ट कविता पागल (२०१०) मानिन्छ। पागल देवकोटाको गद्यकविता हो।

मान्छेका स्वभाव आ-आफ्ना हुन्छन् । सबैले सबैलाई मन पराउँछन् नै भन्ने हुँदैन र मन पराउनै पर्छ भन्ने छैन पनि ।

एकीकृत नेकपा माओवादीका उपाध्यक्ष मोहन वैद्य ‘किरण’ लाई पछिल्लो कृति मार्क्सवादी दर्शन प्रकाशन गर्न ११ वर्ष लाग्यो ।

अहिलेका चर्चित कवि डा. विष्णुविभु घिमिरे २०२७/०२८ तिर झापा ज्यामिरेगढी क्षेत्रका नाम कहलिएका मास्टरमध्ये पर्थे ।

दाहाल यज्ञनिधिलाई यतिबेला एघार वर्षअघि फेरेको मिर्गौलाले फेरि दुःख दिन थालेको छ । औषधि खाइरहनु पर्ने र निकै थोकको परहेजमा रहनुपर्ने यी साहित्यप्रेमीलाई आफ्नो दुःख र पीडाको खासै मतलव छैन ।

सन् १९९७ मा कर्ण शाक्यले यस्ता पलहरू बेहोर्नु पर्‍यो कि, जुन पल ‘शत्रुले पनि कहिल्यै भोग्नु नपरोस् ।’

केही दिन अघि नेपालभाषाका महाकवि एवं कविकेशरी स्व. चित्तधर हृदयको ‘जिगु जातः’ (मेरो चिन्हा) नामक आत्मकथा पढिरहँदा उक्त पुस्तकको पृष्ठ नं. १६१ मा एक ठाउँमा ‘२००९ फागुन २९ गतेका दिन नःघल टोलमा मातृकाप्रसाद कोइरालाको सभापतित्वमा एउटा सभा बस्यो

बालबालिका भनेका सुन्दर भविष्य हुन् । बालबालिका र बालमस्तिष्कमा अबोधपना, चञ्चलता र उत्सुकता भरिएको हुन्छ ।

जीवनलाई कतै काँडाले घोच्छ, कतै असिनाले चुट्छ, कतै झरीले लपक्कै भिजाउँछ, आखिर सृष्टि आँक्न कहाँ सजिलो छ र ?