मरणीदेवीदेखि बिन्दूकुमारीसम्म : नेपाली नारीको सकस
वि.सं २०५८ ताका महोत्तरीकी मरणीदेवी साहलाई बोक्सीको आरोपमा मरणासन्न हुने गरी भकुरियो । जबर्जस्ती मलमूत्र ख्वाउने, जिउँदै जलाउने, मुखमा एसिड हुत्याइदिने जस्ता आततायी घटनाहरू यो मुलुकमा २०५८ साल यता मात्रै हुन शुरु गरेका होइनन् । तर अघिका त्यस्ता घटिया घटनाहरूलाई कुनै खास घटना होइन, एउटा स्वाभाविक नियति मानिन्थ्यो । गाउँको कुनै ठूलोठालुका आँखामा कोही आईमाई बिझायो भने बोक्सीको बात लगाइदियो … टन्टा खलास् । ठालूले बोलेपछि बोल्यो बोल्यो, सारा गाउँ जुरुक्क उचालिएर त्यो बिचरीलाई तातै निल्न आउँथ्यो ।
सुख भनेको सत्य हो । सकारात्मक सोचाइ सहितको त्यस सोचले सुख ल्याउँछ जसले आध्यात्मिक जगत्लाई स्पर्श गर्न सक्नुपर्छ । मान्छेको कर्मले मान्छेकै अन्तरात्मालाई सम्वोधन गर्न सक्नुपर्छ । राम–रावणको कहानी, कृष्ण–कंशको कहानी, कौरव–पाण्डवको कहानीहरूमा सत्यको जीत भएको छ । आध्यात्मिक चिन्तनलाई आत्मसात गर्ने हो भने ‘म को हुँ, कहाँबाट आएँ, पुनः कहाँ जानुपर्छ’ भन्ने जस्ता आध्यात्मिक चिन्तनको सेरोफेरोमा आफू रहन सके मात्र सुख प्राप्ति हुन्छ ।
अरु त थाहा छैन तर केही साल यताका नेपालीहरू जब जब दसैं भन्ने चाड नजिकिन्छ तब तब लगभग आधाभन्दा बेसी शाकाहारी बनिहाल्छन् । अझै यसो भनुँ बनिटोपल्छन् । तर साँच्चैमा होइन ! केवल आदर्श छाँट्ने बहानामा । यसो गर्नेमा हिन्दू अहिन्दू सबै पर्छन् तर स्वाभावैले अहिन्दू बेसी रहन्छन् । 
सुख सबैको भित्री इच्छा हो । समृद्धशाली बन्ने सबैको सपना हो । शान्तिको सुवास चारैतिर फैलियोस्, उन्नतिको मूल सर्वत्र फुटोस्, भातृत्वको भावना यत्रतत्र मौलाओस् भन्ने चाह सबको हुनसके उत्तम हुन्थ्यो । यही आकाङ्क्षा र अपेक्षा एउटा चोखो भावना हो । धेरै दुःख पछिको थोरै सुख पनि अमृत बन्छ । लामो समयसम्म कहर काटेपछि मनमा नौलानौला रहर जाग्छन् । ती रहर पूरा भए मान्छे गमक्क पर्छ, पूरा नभए भाँडभैलो गर्न तम्सला कि भन्ने त्रास हुन्छ । कलिलो मुनालाई निमोठ्न सजिलो हुन्छ । त्यो मुना जति कलिलो देखिन्छ, त्यति आशलाग्दो भविष्यको जलपले उज्ज्वल भेटिन्छ । कहर पछिको रहर ‘चाडै काम पाइयोस्, चाडै सुविस्थाको माम पाइयोस्’ भन्ने हुन्छ । ‘तातै खाऊँ जलि मरूँ’ पनि नहोला भन्न सकिन्न ।
एटम बम उसको छातीमा हराउँछ, गोली र बन्दुकको के कुरा ? दुनियाँका सासकहरुका हिटलरशैली अब हावामा हराएर जान्छ । जनशक्तिका अगाडि बम र बारुद, दम्भ र घमण्ड सब चुरचुर भएर हराउँछ । मानव चेतनाको प्रतीक रहेको कलमले सारा संसारलाई उज्यालोको अनुभूति गराउँछ । कलम मानव मस्तिष्कको नेत्र एटम बम हो ।
हङकङको नेपाली समुदायमा अविस्वासको पहाड उठेको छ । कसले कसलाई विस्वास गर्ने पत्तो छैन । विस्वासको हात, मुख, अनुहार पनि त हुँदैन यस्तै हुन्छ भनेर देखाउन । यसको एउटा मात्र आधार हुन्छ, आधार ढलेपछि गर्लाम्मगुर्लुम्म ढल्छ । नेपाली समाज यसरी नै उभेको छ आधारहिन । कता समाउने, कता टेक्ने, कता उभिने मात्रै विस्वास अड्ने एउटै खम्बा छ अविस्वास । हामी मात्र होइन, विश्व नै यसरी उभेको हुनुपर्छ र त एउटा राष्ट्रले भनेको अर्को राष्ट्रले विस्वास गर्दैन र युद्ध हुन्छ । विन लादेन, सद्दाम, कदाफिहरू मारिन्छन्, ट्वीन टावरमा हवाइजहाज छिराइन्छ । नेपालमा बन्दै गरेको संविधान बीचमा तुहाइन्छ ।
म उस्तो पुरातनवादी र अध्यात्मवादी मान्छे त होइन । यद्यपि मलाई आज जीवनको यो मोडमा आएर यस्तो अनुभूत भइरहेछ -कुन जन्मको कस्तो अक्षम्य अपराधको दण्ड स्वरुप मान्छे लेखक हुन्छ ? र मैनबत्तीझैं आफू पग्लिएर अविरल अश्रुधारा बगाउँदै अरुलाई उज्यालो दिन्छ ? किन लेख्ने-सबैद्धारा उपेक्षित यस्तो अनुत्पादक र अपाहिज साहित्य ? कतै अन्तरवार्तामा कवि- लेखकहरू उत्तर दिन्छन् -‘म आत्मसन्तुष्टिका लागि कलम समाउँछु ।’ हो, जीवनको एउटा पाटो त आत्मसन्तुष्टि नै हो । तर अर्को प्रमुख र सामाजिक पाटो भनेको अर्थ र दर्जा हो । के साहित्यले धन र पद दिन्छ ? अभावको पासो फुकाउछ कि फुकाउदैन साहित्यले ? समस्याको नदी सुकाउछ कि सुकाउदैन साहित्यले ?
मानिसको जिन्दगी रहस्यपूर्ण छ । जसले यो जिन्दगीको रहस्यलाई हृदयदेखि नै चिन्न सके र बदल्न सके उनीहरूले आफ्नो जिन्दगीलाई रोशन गर्न सके । हाम्रो जिन्दगीमा जस्तोसुकै परिस्थिति आओस् त्यसलाई हामीले नै आफ्नो जीवनमा आकर्षित गरेका हुन्छौं । त्यो चित्रद्वारा हामीतर्फ आकर्षित भएको हुन्छ । त्यो चीज हाम्रो मस्तिष्कमा रहिरहेको हुन्छ र त्यही प्रकट भएर आउँछ । हाम्रो मस्तिष्कमा जे सोंच आउँछ त्यसलाई अरु कसैले नभएर आफैले आफूतर्फ आकर्षित गरिरहेका हुन्छौं । जुन कुरालाई कुशल विचारकले यसरी व्यक्त गरेका छन् – “तपाईंको हरेक विचार एउटा वास्तविक बस्तु हो । एउटा शक्ति हो ।” -प्रेटिस मलफोर्ड ।
दुई ढुङ्गाको तरुल नेपाल, नेपालको चारै तिरका सीमाक्षेत्रहरू मध्ये पूर्व, पश्चिम र दक्षिण तर्फ भारतका सीमाहरूले घेरेको छ भने उत्तर तर्फ विशाल चीनको सीमानाले घेरेको छ । नेपाल सुरक्षाको दृष्टिकोणले भन्ने हो भने चीनको सीमानामा पर्ने नेपालका उच्च हिमशिखर र अग्ला अग्ला पहाडले बार लगाएको हुँदा केही हदसम्म सुरक्षित छ कि भन्ने आंकल गर्न सकिन्छ । अन्य ३ सीमावर्ती क्षेत्र भनेको खुला र सदावहार आवत जावत गर्नसकिने एवं सुचारु रुपले र सजिलै एक देशका घुसपैठीले अर्को देशमा भित्रन सक्ने भएकोले सुरक्षित नै रहला भन्न सकिंदैन । यो देशको भौगोलिक स्थितिसँगै देशको बिग्रँदो स्थिति पनि असुरक्षितको पाटो नै मान्नु पर्दछ ।
मलाई धेरै साथी चाहिएको छैन थोरै । तर राम्रो साथीको खाँचो छ । जो कि त्यो साथीले पहिले त दिमाग हेडेक नगरोस । दोश्रोमा, राम्रो दिशा-निर्देशन दियोस, कदर दियोस, आदर दियोस, खुसी दियोस, हास्नु पाउँ राम्रा राम्रा कुरा सिक्नु पाउँ, संसारभरिका घटना समाचार उपदेश देख्नु सिक्नु सुन्नु पाउँ, बाहिरी ज्ञान बढोस, निराशको हैन खुसीको बाताबरण तयारी होस् ।
नेपालको राजधानी काठमाण्डौ, नगन्य नेपालीहरूको सपनाको शहर काठमाण्डौ अनि उच्च जनघनत्वको माहोलमा अस्त ब्यस्त हाम्रो राजधानी काठमाण्डौ । महल देखि झुपडीसम्म, पजेरोदेखि सडकसम्म, अरबपतिदेखि भिखारीसम्म, ठगदेखि साधुसम्म, बुद्धिवानदेखि मुर्खहरूसम्म, अशक्तदेखि बलवान सम्म, चोरी-चकारिदेखि हत्याहिंम्सिसम्म, ललाइ फकाइदेखि बलात्कारसम्म, मानबीय बेचबिखनदेखि अबैध यौन धन्दासम्म, के हुदैन र हाम्रो राजधानी काठमाण्डौमा । प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण सुन्दर नगरी रानी पोखरी, पानी पोखरी, नाग पोखरी लगायत थुप्रै पोखरीहरू लगायत धार्मिक तथा पौराणिक दृष्टिकोणबाट चर्चित मन्दिरै मन्दिरहरूको शहर हाम्रो सुन्दर शहर राजधानी काठमाण्डौ । स्यम्भु, पशुपति, बौद्ध, नारायण थान, इचङु नारायण, भद्रकाली दक्षिणकाली जस्ता अनेकन देबिदेबताहरूको पवित्र आस्था मौजदात छ राजधानी काठमाण्डौमा ।
जीवनमा के के न गर्छु भन्ने लाग्थ्यो । उमेर छदाँ त उडेको चरा नै समातुँला झै लाग्थ्यो । घमण्डले छाती धक्क फुल्थ्यो । भलै डक्टर, ईन्जिनियर, पाईलट बन्ने सपना देखिएन तर पनि केही फरकशैलीको काम गर्नेछु भन्ने कुराले जरो गाडिरहन्थ्यो । अरुभन्दा पृथक देखिन मन लाग्ने। सायद यही घमण्डीपनाको चरमता थियो। कसैले भनेको नमान्नुमा गर्व महशुस गरिन्थ्यो । यद्यपि साथीहरूको निम्ति ज्यानै हाजिर हुन्थ्यो । कसैले चलनचल्ती अर्थात फेसनको कपडा आफ्नो जस्तै लगाएको देखियो कि भोलिपल्टदेखि त्यो कपडा आफ्नो शरीरमा घुसाउँदै नघुसाउने बरु च्यातिएकै भएप नि पुरानै लाउने तर् अरु भन्दा पृथक हुनै पर्ने। अहिले सम्झिँदा पनि आफैँ देखि घृणा लागेर आउँछ आफ्नो बानी देखेर ।
‘पुरुषको काम कमाइ गर्ने, महिलाको काम घर गृहस्थी थमाइ गर्ने’ भन्ने उखान आज शनै शनै बिस्थापित हुँदैछ । यो अत्यन्त स्वागतयोग्य कुरा हो । बिगतका पछिल्लो दशकबाट महिलाहरू पनि घरको संघार नाघेर कामकाजी बन्न थालेको र स्वावलम्बी हुन थालेकोले यस्ता थोत्रा र निरंकुशी उखान टुक्काहरू बिस्तारै मिथ्या बन्दै गएका छन् । यसो हुनुमा विश्व परिवेशमा आएको छलाङ्ग, शिक्षा स्वस्थ्य बारे ब्यापकता, राजनैतिक सामाजिक परिवर्तन र तीब्र प्रबाह, महिला स्वयंमा आएको सचेतनाको ब्यापक परिवर्तन र समग्र समाजको आमूल सचेत परिवर्तनको ठुलो हात रहेको छ । अबका नेपाली महिला घर देशमा मात्रै कामकाजी नरहेर परदेश सम्म पुगेर शिक्षा उपार्जन अर्थोपार्जन गरी परिवार र समाजलाई टेवा दिन सक्ने भएका छन् । भलै यो सुरुवात हो तर आमा हजुरआमाहरूको पिढीको तुलनामा अहिले आएको यो बिशाल अन्तरलाई भने सन्तोषपूर्ण नै मान्नु पर्छ ।