महाभारत युद्धपछिका व्यास
मैले भविष्यमा हेर्दा जे देखेको थिएँ त्यही भयो । युद्धभूमिमा हेर्दा म लासैलासको पहाड देखिरहेछु रगतको नदी देखिरहेछु, यहाँको हावामा विष पाइरहेछु, ऋषि भएर कसैप्रति-स्नेह नराख्दा नराख्दै पनि मेरो मन विचलित भएको ? मानवसंहारको दृष्यले मनलाई दुखी बनायो कि ? मेरा औरस पुत्र धृतराष्ट्रको दुखले दुखी बनायो ? धृतराष्ट्रप्रति मलाई पुत्रमोह त कहिल्यै थिएन किनभने मैले माता सत्यवतीको वचनलाई हार्न नसकेर मात्र उनका विधवा बुहारीहरूलाई गर्भवती गराएर पुत्र प्रदान गरेको थिएँ । तर, त्यो बेलामा मैले मातालाई भनेको पनि थिएँ-“माता, मबाट जन्मिँमा यी सन्तानहरू ऋषिपुत्र झैं हुने छैनन् । भविष्यको कुरा केही भन्न सकिन्न । हुन सक्छ यी सन्तान नै हस्तिनापुरको रक्षा समर्थ नहोलान् ।”
म देख्दैछु
“तिमी आफ्नो जीवनलाई सफल बनाउन चाहन्छौं भने सर्वप्रथम खराब सोचलाई त्याग, पुरानो सोचलाई त्याग, भित्र्याउ नयाँ सोच, नयाँ दृष्टिकोणलाई आफूभित्र ।”
भुल्दै गएको पीडालाई बल्झाइदियौ दशैं
एउटा कुरा सुन सानु आउन पाइन यसपाली नि
अब भेट नहुने भो संबिधानको मितिसित
सुस्तरी-सुस्तरी, ढल्दैछ जीवन ॥
उक्त कार्यक्रमका आयोजकहरू जगत नवोदित र किसन राईसँग चिनाजाना साट्यौँ । बृटिशसेनामा कार्यरत लाहुरेहरूको पहलमा उक्त संस्था गठन र सञ्चालन भएको रहेछ । आर्मीम्यानले अत्याधिक समय बन्दुक र गोलीगट्ठा खेलाउनु, खेलकुद र नाचगानमा बिताउँछ । तर त्यस्तो दैनिकी, सङ्गत र परिवेशको बावजूद साहित्यजस्तो ओथ्रे (जो कोठाको सीमित घेरामा कुँजिएर गरिने) काम रुचाएको बुझ्दा मैले अनौठो मानेँ र गर्वले म फुलिएँ । अचेलका पल्टनेहरू पल्टने जीवनमा सैनिक तालिम, काम, खेलकुद र नाचगानमा प्रतिभा देखाएर फुली भिर्न र स्टरलिङ पौन्ड कमाएर पहराजस्तो मुन्डा घर ठड्याउन मात्र लालायित र सीमित छैनन् र उनीहरू पैसा तुलाउने वा भौतिक उन्नतिको सेखी गर्ने मात्र नभएर अस्तित्व र अमरताप्रति पनि लालायित छन् । जिन्दगीको अर्थ र जिम्मेवारी खोज्ने क्रममा लाहुरेहरूमा उब्जिएको यो सोच मजस्तो अस्तित्ववादी र अमरताको लोभीले सर्काउनु चुकिनँ । उनीहरू यस्तो हुनुमा अचेल शिक्षित केटाहरू भर्ती हुनाले पनि हो ।
दशैंको त्यो रम्झमलाई मनमा लिई हाँस्दैछु म
जब आँखा-आँखा एक साथ लड्न थाल्यो
शुभ होस दशै भन्दै कति रटनु पट्टु सरी
ठुलो चाड आयो भन्छन् मलाई खुशी खासै छैन