कविता

मेरो माटो एक चिम्टी दिन्न कालापानीको
लिपुलेक, लिम्पिया, सुस्ता नालापानीको ।

तिम्रो माटो एक चिम्टी लिन्नौँ स्वाभिमानी हौँ
दिन्नौँ एक चिम्टी हाम्रो सोच अभिमानी हौँ ।।

खैनी खानु सिकाउने गुरुहरू हुन्थे,
घाँस, दाउरा खोज्न जाँदा
बिँडी र सिग्रेटको धुवाँ उडाउँदै जाऊँ भन्ने
दौन्तरीहरू पनि हुन्थे,
स्कुल भागौ भनी सूर्याउने
छुल्यहाँ साथीहरू पनि हुन्थे,
गोजीमा पैसा हुँदैनथ्यो
तर गुलेली चाहिँ अवश्य हुन्थ्यो,

बहुरुपीहरू फर्सेभुँडी हल्लाउँदै फेरि गाउँ पस्छन्
भोके भुँडीहरुले डकारेको कल्पिन थाल्छन्
झुपडीहरुले महल भइने सपना देख्न थाल्छन्
बस्त्रहीनहरू आफूलाई वस्त्रधारी गम्न थाल्छन्
चिप्लामुखेहरुले आस्वासनको पोको बाँड्छन्

मुखौटो लगाई हिँड न मनुवा रोग लाग्ने हुँदैनन् ।
लिई धैर्य ज्यादा घर बसिदिए रोग आई छुँदैनन् ।।
मान्छेहरु जान्नुस् चुलबुल नभै बन्नुपर्छन् सतर्क ।
हाम्ले नजान्दा अतिशय भई लाशको लाग्छ खर्क ।।

खुसी हुँदा पनि
एक्लै रुँदा पनि
खल्खली पसिना आउँदा
अनि गाउँदा
न्याउलीले विरहको भाका
म मनभरि
झल्झली गाउँ सम्झन्छु

घिटिक् घिटिक् गर्दै
छटपटाइरहेको छ
मृत्युशैयामा
एउटा व्यक्ति,

बुढो भएको उसलाई
न त छोरा-छोरीले हेरेका छन्
न त कोही आफन्त नै
छन् त केवल
छिमेकीहरू
जो
खुसी खोस्न र दुःख बढाउन
पल्केका छन्,

रोगी भएको छ ऊ
कुहिएका छन् अङ्गहरू
अनि छोराछोरी
उसलाई बचाउनको सट्टा
हेरिरहेछन् टुलुटुलु
कुहिएर झरेका
उसका अङ्गहरू,

धनी नै थियो ऊ
तर
परार अनिकाल लाग्दा
उसका घरका नोकरहरूले
छिमेकीको घरबाट अन्न मागि
उसैलाई बेचेर
उभन्दा धनी भए
तैपनि ऊ चुप नै थियो
छोराछोरीले हेर्छन् भन्ने
झिनो आशामा,

तर विदेशी चक्लेटको स्वादले
बिग्रिएको जिब्रोले
घरको कुराउनीको
के कदर गर्थ्यो र,

प्रिया छिन् छोरी बढेर मिठासले तोते बोल्न थालेकी
बाबा आउ भन्दछे रे भन्छिन् प्रियतमा हातै उचालेकी
टाढा छु खोज्छ्यौ रे छोरी समिपमा निहाल्दै ढोका नेरी
पूर्णेको जस्तो चन्द्रझैं बढेर भएकी छ्यौ रे उजेली ॥१॥

हेर्न तिम्रो सुरम्य बालपनको मिठास् त्यो जिद्दीपन
टाढा छु देख्न पाइन घस्री हिडेको अमिलो भाछ मन
तिमीलाई सँगै बसेर काखमा यी हातले खेलाउने
हाँस्ने है जिस्कदै कस्तो थियो मन रहरै मेटाउने ॥२॥

टुकुटुकु हिड्दै समिप आको हेर्न मन छ लागेको
तिम्लाई डुलाउन वरपर ताते मनै छ भन्न त साह्रो
भाषा चक्षुका मृदुल तिम्रो कोमल मुस्कानमा रमी
तान्दै साह्रै मन छ समिपमा तिम्लाई वक्षमैं टाँसनी ॥३॥

लुटेराहरुका बीचबाट,
बहुमत आधारमा,
नेता छान्नु्,
लोकतन्त्र होइन ।१।

कार्यकर्ताका विचार,
जनताको भन्दै,
प्रचार गर्नु,
लोकतन्त्र होइन ।२।

सेनासंग बन्दूक,
तर देश–सीमा रक्षामा,
नेताको निर्देशन पर्खनु,
लोकतन्त्र होइन ।३।

दल एकै,
नेता अनेक,
पद जोगाउन भागबन्डा गर्नु,
लोकतन्त्र होइन ।४।

जनताका पीर,
मर्का–दुःखमा,
सरकार, साथी नबन्नु,
लोकतन्त्र होइन ।५।

जन–करबाट,
सुखशयलमा रमाउँदै,
सुविधाभोगमा ललायित हुनु,
लोकतन्त्र होइन ।६।

नागरिकका मर्म,
घाउमा मलहम पट्टी,
लगाउन नसक्नु,,
लोकतन्त्र होइन ।७।

सीमा मिचिदा,
मातृभूमिको रक्षामा,

याद छ है तपाईँलाई,
ऊ पल्लो गाउँको वीरे, जनयुद्धमा होमिएको वीरे

विचित्रकै हुँदो रहेछ मानिसको रहर,
सडक व्यस्त हुँदा खुला हेर्ने रहर,
सुनसान अवस्थामा गाडी गुडेको हेर्ने रहर ,
लकडाउनले निम्त्यायो खै के–के पो रहर ।१।

यदि व्यस्त सडक हेर्ने छ तपाईको रहर,
एकैछिन यो दृश्य हेरेर पुरा गर्नुस त्यो रहर,
तर,लकडाउन जारी छ घरबाहिर जाने नगर्नुस् रहर,
लामो समय परिवारसंगै बिताउने पुरा गर्नुस् रहर ।२।

बजार खुल्ला हुँदा, हुँदैन बाहिर जाने रहर,
बन्द हुँदा जाउँ–जाउँ लागि रहने मानिसको रहर,
रेस्टुरेन्ट बन्द छ, त्यता जाने रहर,
खुला हुँदा महँगो भन्दै मार्छ त्यो रहर ।३।

स्कूल, कार्यालय बन्द छ, चाडो खुलोस भन्ने रहर,
खुलेका बेला समयमै नजाने मानिसको रहर,

स्कुल खुल्छ, हाँस्दै जान्छौं, साथी सबै भेट्छौँ
कुरा हुन्छ, गीत गाउँछौँ, मिली खेल खेल्छौँ
हँसाई हँसाई सिकाउनलाई आउनुहुन्छ मिस्
बाह्र काग, आठ कोईली, हामी भन्छौं वीस।

किन किन सम्झी स्कुल, रुन मन लाग्छ
तिता मीठा विगतहरू आँखाभरि नाच्छ
निद छैन, भए फेरि, सपनीमै स्कुल
साथी मिस सर सबै बिर्सनलाई मुस्किल।

सुगौली सन्धिभन्दा अगाडिदेखि नेपालको हुँदै आएको हाम्रो लिपुलेकमा भारतको अतिक्रमण हुन्दा नेपाल सरकार तथा यसका भातृ संगठनहरुको अर्मण्यतालाई सम्क्षिप्त प्रस्तुत गरिएको एक गद्य कविता ।

न खुलेका कथाहरू तिमीलाई नै भन्न सक्छु
तिम्रै प्रेरणाले म धेरै बन्न सक्छु

मन कहिल्यै सङ्लेन
जति बहलाउन खोजे पनि,
रोऊ पनि कहिल्यै भएन
कहीं काडाले घोचे पनि
तर आज म तिम्रोसामु
दुखेको कुरा गर्न सक्छु,
तिम्रै प्रेरणाले म धेरै बन्न सक्छु

बन्दाबन्दीमा छन् विद्यार्थीहरू
दस वर्षको पढाइ खेरजाने डरमा
अलिकति डराइरहेछन्
अलिबढी हतास भैरहेछन्
मापन गर्न सकिँदैन अहिले तिनीहरूको मनोविज्ञान
तर यही बेलामा शिक्षाका मठाधीशहरू
खेलिरहेछन् बेतुकका खेलहरू

म
म को हूँ ?
म यांहा किन छु ?
सबैले भनेको सुनेको छु
“म”
संसारको सर्वोत्तम प्राणी ?
संसाको चेतनशील प्राणी ?

मायाको धेरै तहहरू चड्दै अघि बढ्दै
जब आमाको तहमा पुग्छिन नारी
त्यो बालकको मुस्काइसँगै
बदलिन्छ उनको दुनिया सबै

जन्मेर हुर्केको म प्यारो ठाउँ छाडेर आएथें
सपना नौला नौला हजार मनमनै सजाएथें
जोर्नेछु घरबारी नि तिर्नेछु त्यो साहूकै ऋण
श्रम बेच्न पछी परिन कत्तिनि सदा एकैछिन

दुःखै पर्दा नै सम्झन्छ्न् सबैले आमा र देश
दुःखै गर्दछु खोले खान्छु भन्छन् जान्न प्रदेश
आफ्नो देश फर्किने मन छ नेपालमै रमाउने
आमा छिन टाढा दुःख पर्दा काखमै सुताउने

न सुन्छ राज्य परदेशमा बसेकाहरुका पीडा
लाग्दैछ चिन्ता कसोरी आफ्नै नेपाल फर्कुला
महामारीको बेला यस्तो समस्या परेको बेला
आफ्नै देश घर फर्कने मन कस्लाई हुन्न होला

संकटको बेला राज्य नै हो सहारा नागरिकको
प्रदेशमा आप्रवासी भनेर शून्य साहारा कसैको