विविध-विधा

१
डालीबाट सुक्या पात झैँ झर्न मन लाग्छ
कुवाएर यत्र तत्र देहा छर्न मन लाग्छ
अर्थहिन जीवन निभ्छ मेरो माटो हाँस्छ भने
साँच्चै आजकल अहिल्यै मर्न मन लाग्छ

कहीँ कतै यौटै दाग नलाई बनायो
मेहनतले ईश्वरले तँलाई बनायो

देखेपछि अरुहरू तँलाई धेरैले
आफ्ना लागि आफैलाई सलाई बनायो

यसपाली त अबस्य नै मैले छुट्टी पाउँछु आमा
दशैं तिहार मनाउँन म नि उतै आउँछु आमा

हाम्रो घरलाई लिपी-पोती कमेरोले सिंगारौंला,
खरको छानो चुह्यो होला राम्रोसित छाउँछु आमा

जुन सरकार आए पनि जनतालाई भार भयो
किनिसक्नु छैन केही महङ्गी उपहार भयो

(१)
कहिले काँही भड्कने नि मुटु एउटै ।
प्रीत लाउने धड्कने नि मुटु एउटै ।
अतित्तका घाउहरू बल्झिआउँदा,
चस्स गर्दै चड्कने नि मुटु एउटै ।

सवाल – रामकृष्ण पौडेल “अनयास”

हामी दुईको बिचमा सरु कुलघरान जात थियो
धनी गरिव आकाश पाताल संम्बन्धको बात थियो

मेरो हातको चल्ने भए बाँड्थे आधी गाँस पनि
बार्न खोज्नु चुलोचौको तिम्रो ठुलो मात थियो

जवाफ – सरस्वती न्यौपाने “सरु”

दुनियाले बनाएको जातमा खसे आँसु मेरा
बीच बाटोमै छाडी दिने बातमा खसे आँसु मेरा

जात भन्दा माया ठुलो भन्थे सधैं आट गर्नु
दोष लगाई लत्याई दियौ लातमा खसे आँसु मेरा

सम-योगी सम-भोगी मान्न हुन्न पीर गोर्खे
सवलता प्राप्त हुन्छ उन्न हुन्न झीर गोर्खे

फुलौँ फलौँ जीवनमा प्रगतिको पथ बढ्छ
मुटु दिएँ ग्रहण गर हान्न हुन्न तीर गोर्खे

बासना छ मगमगी यौवनको बाग बीचे
वागपुष्पं प्रेम चुम्दा उच्च हुन्छ शिर गोर्खे

जति तान्छु, यो मन यता, उतै जान्छ, मोहनी पो लायौ कि?
गोरा मोरा, हुदाँहुदै, काले छान्छ, मोहनी पो लायौ कि?

सोह्र हिउँद्, सोह्रै वर्षा, तरिआ’को, मै मोरी नि! राम्री छु
एना हेर्दा, झनै राम्री, रुपै ठान्छ, मोहनी पो लायौ कि?

कति जल्छौ जल्दै जाऊ
ईर्ष्या अझ पाल्दै जाऊ ।

प्रगतिको पथ बढ्नेछन
दुबै खुट्टा तान्दै जाऊ ।

उज्यालो देख्छु अगाडि
ज्ञानको दीप बुझाई जाऊ ।

मुटुभरि माया साँच्ची लुकाएँ कि कतै ?
प्रीतको गाँठो जानेर, फुकाएँ कि कतै ?

स्वास बनी तिम्रो धड्कनमा भित्र पस्दा
ढुकढुक गर्ने मुट त्यो, रुकाएँ कि कतै ?

चुनाब आउदा राँगा बुङ्गुर काट्ने दिन गए
भोट दिन्न भन्नेलाई डाँट्ने दिन गए

जति लुट्नु लुटिसक्यौ नदेख सपना अब
सँधैभर सत्ताको गुलियो चाट्ने दिन गए

जागिसके जनता लाटा अब कहाँ छन् र ?
गाँउमा आई झुट्टा भाषण छाँट्ने दिन गए

हराएका सपना मेरा शहरभित्र खोजी बस्छु
तिमीलाई आफ्नो बनाउन रहरभित्र खोजी बस्छु

हामी दुईको सम्बन्धमा तल-माथि नहोस भनी
गजलका शेरहरूको बहरभित्र खोजी बस्छु

सपनीमा तिमीलाई दोख्न नपाउँदा हर राति
कठाग्रिदो बिहानीको प्रहरभित्र खोजी बस्छु

हेर त यी आँखामा तिम्रै विम्व देख्नेछौ
आँखाको यै भाखामा तिम्रै विम्व देख्नेछौ

कहिलेकाहीँ उक्लनु त्यो पारी डाँडामा
त्यही डाँडा पाखामा तिम्रै विम्व देख्नेछौ

विदेश ग’को मेरो छोरो कस्को भाँडा माझ्दै होला
भन्दै आमा मझेरीमा बसिरँ’दै गर्छिन् होला ।

अरबको चर्को घाम कसो गरी सेक्छ भनी
मुटुभित्र गाँठो पारी भक्कानोमा पर्छिन् होला ।

समर्पित छ तिमीलाई मेरो यो गीत
तिम्रौ निम्ति बाँचौं लाग्ने कस्तो यो प्रीत ।

कुरा काटी हिँड्छन चोखो माया प्रेमको
देखी सहन्न समाजले हामी दुईको हित ।

भगाई लान्छु तिमीलाई मायालुको देश
तिर्नपरे ति र्छुबरू चलन चल्तीको रीत ।

म एक्लै कराए भने सोध्न नभुल सरु
अकस्मात हराए भने खोज्न नभुल सानु ।

यौवनले भरिएको जोवन तिम्रो देख्दा आखिर
आजआफै डराए भने रोज्न नभुल सरु ।

सपनिमा बर्बराउदै तिम्रो नाम लिदा मैले
तिमी मन पराए भने सोच्न नभुल सरु ।

डराउँछौ पानीमा के गर्छौ कुन्नि !
नसमाई हात यी के तर्छौ कुन्नि !

गहिरो छ बीचमा डुब्न नि सक्छौ
माझधार नबुझी के चर्छौ कुन्नि !

जिन्दावाद र मूर्दाबाद घन्काउँछौ कहिलेसम्म
लेख्छौं बिधान भोली भन्दै थन्काउँछौ कहिलेसम्म

देखाउँछौ दिवास्वप्न निमूखा ती जनतालाई
गरिबको मनमा आगो दन्काउँछौ कहिलेसम्म

ज्यानै दिए देशका निम्ति सारा सुखसयल त्यागी
सहिदका लासमा झिंगा भन्काउँछौ कहिलेसम्म