kbs

एक जना मित्र नौ वर्षको अन्तरालमा भेटिँदा उनले उत्साहित भएर आफ्नी विदेशी प्रेमिकाका बारे बताएका थिए । कसरी एउटै विदेशी परयिजनामा उनीहरूको भेटघाट भएको थियो, कसरी उनीहरू एकआपससँग नजिकिए । उनीहरूका दृष्टिकोणमा समानताहरू भेटिन थाले र साथै जीवन बिताउने निर्णय गरे भन्नेबारेमा उनले उज्यालो अनुहार लगाएर बयान गरेका थिए । एक वर्षदेखि उनीहरू सँगसँगै बसिरहेका रहेछन् । यति लामो अवधिमा आफ्नो बीचमा कुनै समस्या नभएको हुनाले औपचारकि रूपमा विवाहबन्धनमा बाँधिने कुरा पक्कापक्की पनि गरसिकेका रहेछन् । मोबाइलको मेमोरी कार्डमा अट्नेजति फोटोहरू पनि उनले राखेका थिए । कुन फोटो कुनबेला कहाँ कसरी खिचेको भन्ने पनि उनलाई मुखाग्र थियो ।

रात छिप्पिँदै बिस्तारै कालो बन्दै गइरहेको छ। बहिर कुकुर कराएको सुनिन्छ। पर कतै मोटरको मधुरो आवाज पनि आइरहेको छ। ठीक त्यही वेला मैले आफ्नो कोठाको कम्प्युटर अन गरेँ र टेलिफोन लाइन थुतेर इन्टरनेट जोडेँ। शायद यो त्यस्तै राति बाह्र बजेको समय हुनु पर्छ।
म यतिखेर इन्टरनेटमा बस्नुमा यौटा रमाइलो सन्दर्भ छ। पछिल्ला दिनमा मैले रमाइलो च्याट पार्टनर फेला पारेको छु। उसका अभिव्यक्ति मलाई निकै मन पर्छन्। यति चाखलाग्दा हुन्छन् कि म ऊबाट धेरैथोक सिकिरहेको अनुभव गर्छु। उसका कुराहरु जति चाखलाग्दा हुन्छन्, उत्तिकै अचम्मलाग्दा पनि। उसैसँग कुरा गर्न म आज पनि यो मध्यरातसम्म बसेको छु।

कहिले भूकम्प
कहिले बाढीपीडित
त
कहिले खडेरी
विश्वभरि नै सुनामीको तहल्का
दुर्घटना नै दुर्घटनाहरूको समाचार
गएका सालहरूले दिएको उपहार ।

टक्क इस्त्री लगाएको कालो सुट, पोलिस गरेको टलक्क टल्कने कालो जुत्ता, सुन्दर ढंगले बनाएको कालो कपाल, पातलो कालो फ्रेम भएको चस्मा, सेतो सर्ट, घाँटीमा धर्के टाई र दाइने हातमा सल्किरहेको चुरोट, अंग्रेजी मात्र बोल्न मन पराउने, यस्तो थियो कवि मोहन कोइरालाका कविताहरू पढेर उहाँलाई नभेट्दै मैले आफ्नो मनमा बनाएको उहाँको तस्बिर ।
सायद म काठमाडौँमा टी एस इलियटको अर्को रूप हेर्न चाहन्थेँ ।

देश र प्रजातन्त्रका लागि जीवन उत्सर्ग गर्ने महान् व्यक्तिहरूका जीवनगाथा र राणाविरोधी संघर्षका क्षणहरू सुन्दै जाँदा ममा क्रान्तिकारी भावना बढ्दै गएको थियो । विसं १९९७ को घटनाले त मेरो जीवनमा ठूलै हलचल र परविर्तन ल्याइदियो । त्यसपछि मैले मनमनै आफूलाई राणाविरोधी क्रान्तिकारी मोर्चामा संलग्न गराउने निधो गरेको थिएँ । मेरा दाइ चित्रबहादुर केसीलाई नेपाल प्रजापरष्िाद्को काण्डमा काठमाडौँ उपत्यकामा आउन नदिने गरी डाँडा कटाइएको थियो । यस घटनाले पनि मलाई क्रान्तिकारी मोर्चामा संलग्न हुन उत्प्रेरति गर्‍यो ।

“धेरै माया दिँदा रै’छन् …।” ललिता कुँवरको गीत र अर्जुन नेपालीको संगीतमा स्वरूपराज आचार्यले गाएको यो एउटै गीत ८० हजारभन्दा माथिल्लो संख्यामा ‘डाउनलोड’ भइरहेछ । आनन्द अधिकारीका बास्ना एल्बमका सबै गीतहरू गन्ती गर्ने हो भने एक लाख नाघ्ने उनले हिसाब निकालेका छन् । ‘नबिर्सें तिमीलाई, नपाएँ तिमीलाई’ अञ्जु पन्तले गाएको यस गीतलाई पनि ५० हजारभन्दा बढी नै ग्राहकले आफ्नो मोबाइलमा भरे ।

आधुनिक गीत, लोकगीत, लोकदोहोरी, पपगीत, रायप, हिपप जनचेतनाका गीतहरू, बालगीतहरू, राष्ट्रिय गीतहरू मात्र नभई भजन, धार्मिक गीतहरूसमेत म्युजिक भिडियो निर्माण गरी विभिन्न टेलिभिजन च्यानलमा प्रसारण गर्ने गरेका छन् ।

पोहोर चैत १० गते तेस्रो आयामका त्रिमूर्तिमध्येका एक अर्थात् एउटा आयाम ईश्वरवल्लभलाई गुमाएपछि लागेको थियो अब नयाँ वर्ष २०६५ मा हामीले यस्ताखाले पीडा क्रमै व्यहोर्नु पर्ला । लाग्नु-नलाग्नुको अर्थ हुँदो रहेनछ, हिँड्दा हिँड्दैको मान्छे पनि जाँदो रहेछ, उमेर नपुग्दै पनि जाँदो रहेछ, दुर्घटनामा परेर पनि जाँदो रहेछ । मानौँ २०६५ सालमा साहित्यिक क्षेत्रमा पहिरो गएको गए नै भयो । २०६५ सालको पहिलो महिना नै साहित्यकार भरतराज पन्तलाई गुमायौँ हामीले । रमेश विकल, रत्नाकर देवकोटा, अग्निशिखा, श्रीभद्र शर्मा, कुमार ज्ञवाली, कुन्तीदेवी भट्टराई, शारदा अधिकारी (ढकाल), रूद्र खरेलजस्ता स्रष्टाहरू गुमाउनु परेको वर्ष रहृयो । २०६५ ।

मखमलीले सोचिथी- आफ्नै स्तरको दर्शनले- ‘गाउँमा धनी, गरिब, साना-ठूला, ठालू-दमित, शासक-शोषित भएझैँ भगवान्को संसारमा पनि त्यस्तै हुन्छ होला ।’ नत्र छिटफुट गाउँतिर लगाइने पुराणमा कृष्ण-सुदामाको कथा किन आउँथ्यो ।

एकपटक घाँसको लागि वनमा चहारिरहेकी बाख्रीलाई एउटा घोर्ले श्यालले समात्यो । उसको घाँटीमा समाएर मार्न लागेको बेला बाख्रीले आˆना कलिला पाठाहरूलाई सम्झी ।

रामले श्यामको गालामा चड्याम्म हिर्कायो । सबै साथीहरू अचम्म मान्दै हेर्न थाले । बिहानको समय थियो । सबै विद्यार्थीहरू लाइन लागेर प्रार्थना गीत गाउने तरखरमा थिए । अचानक यस्तो दृश्य देख्नुपर्दा एकछिन सबैजना अलमलमा परे ।

‘ल अब घमासान झगडा पर्ने भयो ।’ रोजनले रामेशलाई खुसुक्क भन्यो । रामेशले उसलाई चुप लाग भनेर इसारा गर्‍यो ।

नेपालको इतिहासमा विद्यार्थीलाई काजी अमरसिंह थापाको नाम नौलो हो होइन तर एकै समयमा पश्चिम नेपालमा दुई जना काजी अमरसिंह थापाहरूले सेनापति भएर सैनिकको नेतृत्व गरेको विषय भने कमैले हेक्का गरेको देखिन्छ । ती सेनापतिहरूमध्ये वि.सं. १८०८ मा जन्मेका अमरसिंह थापा एक थिए । उनलाई ‘काजी’ दर्जा दिइएको थियो । अर्का अमरसिंहभन्दा जेठा भएकाले इतिहासमा उनलाई सजिलोसँग चिन्नका लागि कतिपयले ‘बडा काजी’ अर्थात् बडाकाजी अमरसिंह थापा भन्ने गरेको पाइन्छ । जीवनको उत्तरार्द्धमा उनी अङ्ग्रेजविरुद्ध युद्धका लागि नेपालको सुदूरपश्चिमी क्षेत्रमा खटिएका थिए ।

हिन्दू परम्पराअनुरूप मनाइने विभिन्न चाडपर्वहरूमध्ये -भक्तजन)हरूको अत्यधिक जमघट हुने पर्व चैत्र कृष्णअष्टमी -चैतेदसैँ) वाग्लुङ भगवती पनि प्रमुख तीर्थस्थल मानिन्छ । चैतेदसैँको वाग्लुङ भगवतीको बजार लाग्ने प्रचलन पशुपतिनाथ मन्दिरको भन्दा विशेष फरक छ किनभने यो -उत्सव) सात दिनसम्म चल्ने र धार्मिकभन्दा मनोरञ्जन बढी हुने विशेषगरी भूपू सैनिक -भारतीय एवं बि्रटिस सेना)हरूले पेन्सन बुझ्ने, वर्षभरिका लागि सामान खरिद-बिक्री गर्नेजस्ता कारणहरूले पनि गर्दा वाग्लुङ भगवती बढी प्रसिद्धि छ ।

जैविक विविधताले समेत महत्त्वपूर्ण मानिएको रसुवा जिल्लाको लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा मध्यवर्ती क्षेत्रका वनमा १२ प्रजातिका लालीगुराँस फेला परेको छ ।

भक्तपुर सहरलाई मुलुकको एकमात्र जीवित खुला संग्रहालयको रूपमा लिने गरिन्छ । विश्व सम्पदा सूचीमा परेका ऐतिहासिक, प्राचीन वास्तुकला, मूर्तिकला, हस्तकलाका अनुपम नमुना त यहाँ छँदैछन्, यो सहरमा सांस्कृतिक सम्पन्नताको पनि प्रचुरता छ । जात्रैजात्राले नेवारी संस्कृति सिंगारिएको छ । भक्तपुरमा प्रसिद्ध जात्रामध्ये बिस्केट जात्रा पनि एक हो । यो जात्रा आदिम संस्कृतिअन्तर्गत पर्छ । करिब एक लाख जनसंख्या रहेको भक्तपुर नगरमा ९५ प्रतिशत नेवार जाति रहेका छन् । नेवार समुदायले मनाउने सबैभन्दा ठूलो जात्रा बिस्केट हो ।