Skip to content

kbs

स्मृतिको क्यानभासमा

कथाकार दिवाकर नेपालीज्यू, अहिले म आफ्नै कथा लेख्दै छु। मभित्र पनि धेरै कथाहरू छन्। म स्वयम् मेरो कथाको एउटा सशक्त पात्र हुँ। पात्रहरूसँगको बेमेल समीकरण, उनीहरूको पूरा गर्न नसकिने मागहरूदेखि म दिक्क भएर अहिले आफ्नै कथा लेख्दै छु। यो मेरो विगत्को वियोगान्त पे्रमकथा हो। प्रेम वियोगमा मात्र अमर हँुदो रहेछ। मेरो कथाको शब्ब्दकोषमा यो प्रेमकथाका शब्दहरू अमर भएर बाँचेका छन्। जसरी ताजमहल, रानीमहल प्रेमका प्रतिकका रूपमा अमर छन्। यो कथा मेरो फक्रदोँ यौवनकालको हो। जुनकालमा धेरैजसो यौवनाहरूको जीवनमा यस्तो घट्ना घट्ने गर्दछ। मात्र यति हो सबैले सार्वजनिक गर्न सक्दैनन्। जीवन एउटा कथाको सागर रहेछ यहाँ कति कथा लेखिन्छन् कति मेटिन्छन् थाहा हुँदैन रहेछ। हामी कलम चलाउनेहरूले नै लेखेनौँ भने अरू कसले लेख्छ र? त्यसैले मैले आफ्नो कथालाई सार्वजनिक गर्न रुचाएँ।

निर्वाण

  • by

विगत पाँच वर्षदेखि म त्यो केटीको खोजीमा थिएँ । मेरी पूर्व प्रेमिका…॥ । नढाँटी भन्छु म त्यसको हत्या गर्न चाहन्थेँँ ।

मेरो जीवन त्यस्तो विलखबन्द यात्रा थियो जसको वरिपरि केवल भीर थियो र प्रतिगमनको म जन्मजात शत्रु थिएँ । म बारम्बार एउटै कुराले उत्पीडित थिएँ र त्यो मेरो जन्मसँगै अभिन्नरुपमा टाँसिएर आएको जातीय पीडा थियो । गरिवी त त्यसको अभिन्न अंग छँदै थियो । त्यसले मानौ व्यक्तित्व नै धारण गरेर मसँग दुश्मनी गरिरहेको थियॊ । प्रेममा विश्वासमा यात्रामा मनोविज्ञानमा र जीवनका हरेक पाइलामा चुनौती दिइरहेको थियो र मलाई पराजित पनि गरिरहेको थियो ।

‘मनको मझेरी’मा बस्दा

  • by

नवराज सुब्बाको ‘मनको मझेरी’ -२०६४) वाणी प्रकाशनबाट प्रकाशित निबन्धसङ्ग्रह हो । यस कृतिको लोकार्पण २०६४ साल माघ २८ गते विराटनगरमा भएको हो । उक्त कार्यक्रममा सुब्बाको पुस्तक पनि वितरण गरिएको थियो, उपहार स्वरूप किताब दिनु राम्रो हो र मन फराक रहेछ भन्ने परिचय पनि हो । लोकार्पण गर्ने काम मात्र गर्ने र पुस्तक वितरण नगर्ने वृत्ति उस्तो राम्रो होइन, कन्जुसीको एउटा उपशाखा हो । तर नवराज सुब्बाले पुस्तक बाँडेर मनको मझेरीमा बसाएका छन्, अबको पुस्ताले मझेरी, पिढी, दलान, चौको बिर्सन्छन् भन्ने लागेको बेला मझेरीमा बसाइदिएर मन हलौं पार्ने काम गरेका छन् । हामी केटाकेटी उमेरमा मझेरीमा बसेर कालो ढिँडो दूधमा चोब्दै खान्थ्यौं, अब ती दिनको सम्झनाले स्वर्गीय आनन्द मिल्छ ।

प्रिये स्वाभिमानको आशा नगर अब तिमी

  • by

प्रिय धेरै भयो मैले
राम्रा-राम्रा पुस्तकहरू पढ्न छोड़ेको
हिजोआज त मैले
डिस्कभरी, जोग्राफिकल च्यानल
हेर्न छोड़ेको पनि धेरै भयो
तिमी मलाई प्रश्न गर्नसक्छौ
त्यसो भए तिमी पागल भयौ?

आज रमिता छ उपन्यासमाथि मेरो अध्ययन

  • by

उपन्यासको धरातलमा आज रमिता छ- जस्तो छुट्टै विशिष्टता बोकेको उपन्यासले एउटा अत्यन्त नवीन दिशा वा परिपाटीको सिर्जना गरेको छ। श्री इन्द्रबहादुर राईको औपन्यासिक (जीवन) पृष्ठाङ्कन कठपुतलीको मन जस्तै (सम्भवतः) छ। उहाँ भन्ने गर्नुहुन्छ- मैले देखें जीवन चलिरहेछ तर सुव्यवस्थित भई यो ठिक्क-ठिक्क मिलेर चलेको छैन। यो उपन्यासलाई मैले यसरी नै नमिलाएको छु। मैले जीवनलाई एक ध्येयता एक विशेषताको रसायनिक युद्धता तथा एकाग्र प्रगति देखिनँ। प्रेम जम्मै भावहरूको भाउ हो, यसलाई चलाएपछि जम्मै हाम्रा भाव-भावनाहरू जागेर सलबलाउँछन्। यसको पछि कुद्नेले पनि तर अनेक बीच-बीचमा अरू काम गर्छन्, जुन जीवन बुझ्नलाई उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्।

सन्दर्भ विश्व कविताको

  • by

आजको समयमा कविताको संसारलाई बुझ्ने व्यक्ति पाउन जतिको गाह्रो छ, त्यति नै कवितालाई एउटा विज्ञानको रूपमा परिचित गराउन गाह्रो छ। लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको उड़ी छुनु चन्द्र के एक कवितांश आज यथाथर् बनेको स्वीकार्न कोही तयार छैन भने कविताका निम्ति अङ्कित गरिएका प्रत्येक वाक्यका प्रत्येक शब्दका वर्णमा एउटा-एउटा विश्व अँटाएको हुन्छ धेरैलाई थाहा नहुन पनि सक्छ। यति ठूलो संसारलाई पुण्यजी काँध दिन सफल भएकोमा कविताप्रति गर्वबोध हुनजान्छ भने कति-कति स्थितिमा डाही भावना उत्पन्न भइरहेछ ममा।

जापानमा साकुरा फुल्दा

सर्वसम्पन्न सुर्योदयको देश जापानमा
हिउ भरिको जाडोसंग पैथेजोडी खेलेर
बिजय उत्सव मनाउन फुल्ने, साहसी हो साकुरा
सबैमा दुःखपछि पक्कै सुख आउछ भनेर
पतझरमा पनि धकमक्कै फल्ने, धन्य हो साकुरा
न जाडो, न गर्मीको मौसममा
यता उता जताततै साकुरा फुल्यो
सबैको मन त्यहि साकुरामा भुल्यो
चिरविर चरी पनि साकुरामै रम्यो
फुरफुर गर्दै पुटली साकुरामै झुम्यॊ
भुं भुं भमराले पनि साकुरानै चुम्यो

आमा तिमीलाई साष्टा· दण्डवत

आमाको नीलो गर्भबाट-
यो माटोमा झरेको हुँ पहिलोपटक
आमाको गर्भ छाड्दाको पीडाले-
रोएको हुँ यही माटोमा पहिलोपटक
सायद ताते छाडेर तङ्िग्रएर-
लड्दै हिँडे यही माटोमा पहिलोपटक
निस्फिक्री तन्नेरी भएर पनि-
हिँडेको हुँ यही माटोमा पहिलोपटक

संसारको अन्त्य

  • by

अंग्रेजीभाषी लेखिका सुषमा जोशीको केही महिनाअघि केही दिनको अन्तरालमा उनका दुई पुस् तक प्रकाशित भए, ‘आर्ट म्याटर्स’ र ‘द एन्ड अफ द वल्र्ड’ । ‘आर्ट म्याटर्स’ उनका नेसन पत्रिका (हाल बन्द) र कान्तिपुर अनलाइनमा प्रकाशित कलासम्बन्धी लेखको संगालो हो । तर यहाँ चर्चा गर्न खोजिएको पुस्तकचाहिँ उनको कथा संग्रह ‘द एन्ड अफ द वल्र्ड’ हो जसका ८ कथामा समकालीन नेपाली समाजको प्रतिबिम्ब भेटिन्छ ।

अठारसय खोलापारि

दुई वर्षअघि अस्टे्रलियाको राजधानी सिड्नीमा कपन गुम्बाले थापेको स्टलमा राखिएको पर्चामा लेखिएको यो वाक्यले बि्रसबेन राज्यका एक मनकारी व्यापारीलाई तान्यो । आध्यात्मिक नेता दलाई लामाको प्रवचन सुन्न सिड्नी पुगेका उनलाई गणेश हिमालपारि अठार सय खोलाका नामले पनि चिनिने गाउमा अभावग्रस्तमा बाच्दै आएका नेपालीका लागि ‘केही सहयोग गर्न पाए हुन्थ्यो,’ भन्ने शुभसोच पलाएछ ।

एउटा घमाइलो मध्याह्न

  • by

जिन्दगानीसँग छुटाउनै नमिल्ने दुःखसुख जत्तिकै अन्योन्यासि्रत लाग्छन्, अम्बर गुरुङका कालजयी संगीतकर्महरू । तिनले भित्रैसम्म छुन्छन् र निरन्तर छोइरहन्छन् । उनका गीतसंगीतले कहिले ‘ए कान्छा, मलाई सुनको तारा खसाईदेउ न…’ भनुँ-भनुँ पार्छ, कहिले ‘रातो र चन्द्र सूर्य’ गाइरहँदा दबिएको देशप्रेम सुषुप्त ज्वालामुखीझैं मनको सतहमा विस्फोट हुन्छ त कहिले ‘प्रश्नलाई पनि प्रश्न छ’ मेरो भनेर भोगाइको गुढ रहस्यमा अल्झाएर रनभुल्लमा पार्छ । कहिले ‘सम्हालेर राख, सँगालेर राख’ भन्दै छोटो जीवनको बेफुर्सदीमा मायालाई अजम्बरी बनाउने गुरुमन्त्र सिकाउँछ ।

मोनालिसा र क्याटाकुम्ब

गत वर्षको नोभेम्बर महिनामा इटालीको बेलाजियो नामक सहरमा एउटा कार्यपत्र पेस गर्नुपर्ने थियो । बेलाजियो सेमिनारको समाप्तिपछि मिलान सहर पुगेँ । उनी त्यहीँ आइपुगिन् । केही दिन इटालीका मुख्य सहरहरूको घुमघाम गर्नमा बितायौं । त्यसपछि योजनामुताबिक पेरिसतिर हिँड्ने निर्णय गर्‍यौं ।

जुनेली रातमा हिमाली उकालो

  • by

टहटह जून । चारैतिर हिमालै-हिमाल । मनै पुल्कित पार्ने हिमाली दृश्य । राति नै माछापुच्छ्रेबाट अन्नपूर्ण आधार शिविरतिर लाग्यौं । बाटैभरि हिउँले ढाकेका रूख अनि सिउँसिउँ गर्दै हिँडेका पदयात्री सबै हिउँले रंगिएका थिए । माछापुच्छ्रे आधार शिविरमा बसेर हामीले जुनेली रातमा हिमाली उकालो चढ्ने निर्णय गरेका थियौं । माछापुच्छ्रे गेस्टहाउसमा सुतेका पर्यटकहरू राति २ बजे नै हिमाली उकालो चढ्न थाले । माछापुच्छ्रे आधार शिविरमा जमेको हिउँको थुप्रो देखेर पदयात्री दंग थिए । उनीहरू हिउँ खेल्न र फोटो खिच्न थालिहाले । आँखै अगाडिको माछापुच्छ्रे अनि केही परको अन्नपूर्ण हिमालले पर्यटकलाई उत्साहित पारिरहेको थियो । जुनेली रातमा हिमाल हेर्नुको मज्ज्ाा नै बेग्लै हुन्छ, कोरियन गाइड उक्साइरहेका थिए, ‘म जुनेली रातमा हिमाल हेरर मोहित हुन्छु ।’ कुमारी हिमाल माछापुच्छ्रेको काखमा बसेर यी तन्नेरी हिमालको वर्णन एकनासले गरिरहेछन् ।

कविता पढ्दै थोराङला

  • by

अन्नपूर्ण संरक्षण कोषको संरक्षण कविता यात्राले जुराइदिएको यात्राका रसिक कविहरू थिए । अजङ्गका चट्टाने पहाडको काखै-काख रेखिएको गोरेटोमा गोराहरूको दोहोरीलत्तो थियो । ढेस्सिएर हिँड्नुपर्ने । खोकिलामा हिमाली जडीबुटीको खुद्रापसल थाप्न र कलिला केटाकेटीलाई च्यापेर पढाउन बेँसी झरेका थिए, गाउँलेहरू । ढाडमा मरिकुच्चे भारीले लादिएर दुवै कन्चटबाट तर्तरी पसिनाको मस्र्याङदी बगाउने भरियाहरू पनि बाटामा भेटिए । त्यो लर्कनमा अनगिन्ती सपनाका बथान थिए ।

इतिहास, स्पेस र परेवा

  • by

साहित्य लेख्ने अनि पढाउने मानिस भएकोले नेपालको राजनीतिक डढेलोभित्र पनि मुना र पात खोज्दै हिँड्ने प्रवृत्ति मेरो पनि रहेछ । म डढेलोपछिको समयमा पनि पातहरूको कल्पना गर्छु । लहलह जङ्गलको चिन्ता गर्छु । सपना देख्ने सबैको अधिकार छ । अनि निकै महिनादेखि साहित्यकार, कलाकार र रङ्गमञ्चकर्मीले केही खोजिरहेको देखेँ । उनीहरूले सबैभन्दा धेरै खोजेको कुरा स्थान ‘स्पेस’ रहेछ । समय परिवर्तन भयो । त्यसभित्र साहित्यकार, कलाकारले स्पेस खोज्नैपर्छ, मनमनै भन्छु । उनीहरूले स्पेसको नाउँमा रूपकहरूका खोजी गरेका छन् । एउटा परिचित रूपक एकेडेमी वा प्रज्ञा-प्रतिष्ठान रहेछ । हिजो पनि थियो, आज पनि रहेछ र भोलि पनि हुनेछ । यो एकेडेमी भन्ने वस्तु महेन्द्रले सोचेर चौध सालमा सुरु गरेका थिए । यसको संरचनाकै धारणा परिवर्तन नहुने देखेर एक निरञ्जन, निर्विकार र शाश्वत रचना पो गरेछन् यो त भन्ने लागेर झस्किन्छु ।

छैन आज कुनै सपना

  • by

उत्तरी पर्वतीय विश्वविद्यालय ‘नर्थ इस्टर्न हिल युनिभर्सिटी’ (नेहु) मा आयोजित चारदिने अन्तर्राष्ट्रिय भाषाविज्ञान सम्मेलनमा भाग लिन जाने हाम्रो पुरानो निर्णय थियो । त्रिविको तर्फबाट लेखनाथ शर्मा पाठक र मलाई यो सौभाग्य मिलेको थियो । मेरानिम्ति सिलाङको यो पहिलो यात्रा थियो ।

कल्ले भन्छ सानी तिम्रो खेर गो जवानी

काँडा नहुँदा फूल ठुँग्न चुच्चेहरुको ताँती
चर्क्यो छाती छड्क्यो मुटु तरङ् नानाभाँती
पीडा होला आँसु होला यही हो जिन्दगानी
कल्ले भन्छ सानी तिम्रो खेर गो जवानी

नेपाली संङ्गीतको यस बर्ष

  • by

नेपाली आधुनिक सङ्गीतको आरम्भ भएको एक सय वर्ष पूरा भएको छ । यसबीचमा थुप्रै सुरकर्मीहरू आए र नेपाली आधुनिक सङ्गीतलाई विकसित बनाउन ठूलै योगदान पनि पुर्‍याए । अनेकौँ शैली, ढाँचा र परम्परा स्थापित भई प्रयोगादि पनि भए । वर्तमान नेपाली सङ्गीतमा यति धेरै विविधता पाइनुमा हिजोको परिश्रम, आजको व्यावसायिक प्रयोग र सङ्गीत उद्योगको स्थापना नै हो । यदि हिजोलाई दृष्टिगत नगर्ने हो भने कुनै पनि विषयको आज यकिन हुन सक्दैन र अधुरो रहन सक्दछ । त्यसैले सय वर्षको अवधिमा भएका साङ्गीतिक सिर्जनालाई यस लेखमार्फत उजार गर्ने जमर्को गरिएको छ ।

उपेक्षित नहोऊन् किराती भाषा

  • by

पूर्वि नेपालको किराती प्रदेशभित्र बसोबास गर्ने किराती मूलका व्यक्तिहरूले बोल्ने भाषाहरूलाई किराती भाषा भनिन्छ । पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा राज्य विस्तार गरेको समयको प्रमाणहरूलाई हेर्दा दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली वल्लो किरातमा पर्छ भने सुनकोसी देखि अरुण नदिसम्मका भाग माँझ किरातमा पर्दछ ।