ks

जन्मेपछि मर्नैपर्छ यो त यहाँ रीत हो
आशक्ति यो तिमीप्रति मेरो मायाप्रीत हो

मधुर ध्वनि गुञ्जिरन्छ मनैभैरि आज
गुञ्जिएका ध्वनिहरू तिम्रो मीठो गीत हो

डा. टंकप्रसाद न्यौपाने लेख्नु हुन्छ – ‘काव्य सृजना प्रेरणा र प्रकाशनमा अरुलाई उत्प्रेरणा दिई काव्यिक वातावरण निर्माणमा जुटिरहने गण्डर्षि समसामयिक कविता धाराका प्रयोगधर्मी अस्मितावादी कवि हुन् ।’
नवलपरासी साहित्य परिषदका अध्यक्ष विष्णु लामिछाने लेख्नु हुन्छ – ‘साहित्यकार भू. श.भ. गण्डर्षि जिल्लामा साहित्य कर्मी र पत्रकारहरूका गुरू हुनुहुन्छ ।’
शंकर बश्यालको नजरमा – ‘गण्डर्षिका रचनाहरूमा नवीन प्रयोग धर्मी, अस्मितावादी, उत्तर आधुनिकतावादी सिधान्त देखापर्दछ ।’
गोविन्दराज विनोदी लेख्नु हुन्छ –’कवि समालोचक भूपेन्द्र गण्डर्षि प्रयोगवादी अस्मितावादी कवि र प्रभावबादी समालोचक हुन् ।’

सँगैका त्यो मायालु साथहरू काँप्दछ
लेख्छु भन्छु जिन्दगी हातहरू काँप्दछ

वर्षा यति हुन्छ ममा पीडाहरूको
त्यसैले त दु:खका खातहरू काँप्दछ

(१)
तिमी नै भन त के म त्योसँग रिसाऊँ?
तिमीलाई चाहने जो-जोसँग रिसाऊँ !
सताउँछौ तिमी छौ र पो त आफ्नो भन्ने
तिमीसँग नरिसाए, कोसँग रिसाऊँ ?

शहर कुनाको दुई तले घरको तल्लो तला ! माथिपट्टि सेतो बोर्डमा निलो अक्षरले लेखिएको थियो– “मेरी स्टप सेन्टर” । प्रायः ओहर दोहर गर्ने क्रममा देखिराखेकै परिचित ठाउँ भए पनि नियालेर खासै वास्ता गरिएको थिएन । तर आफ्नो गन्तव्य त्यहीसम्मको हुने निश्चित भएपछि नियालेर हेर्न बाध्य भए म । एकै छिनमा मेरा आँखा त्यही बोर्डमा ढोक्किन पुग्छन् । ठिक त्यही अगाडि बस रोकाउँछु र ओर्लिन्छु गाडीबाट । मसँगै एक जोडी अर्को पनि ओर्लियो ।

तिमीसँग खाएको कसम
सायद तिमीले बिर्सिसक्यौ होला
तर, मेरो सम्झनाको सन्दुकमा भने अझै कैद छ
जति बेला तिमी मबाट ओझेल पर्दै थियौ
त्यति बेला मैले तिमीसँग म सधैं खुशी रहने कसम खाएकी थिएँ
त्यसैले आएर मलाई एक फेर हेर त !

तीज फेरि आयो । मलाई मन पर्ने पर्वमा तिहारपछि तीज प्रमुख हो । मैले कहिल्यै भगवानजस्तो पति पाऊँ भनेर व्रत बसिन । तर रमाइलोको लागि बस्थेँ बिहे पहिले पनि कहिलेकाहीँ । बिहेपछि भने परदेश नलागुन्जेल नियमित बस्ने गर्थेँ । परदेशिएका यता केही साल भने अलग धर्मी, अलग बातावरण र परिवेशका कारण नियमित हुन सकेको छैन । जुनाबेला म व्रत बस्थेँ । त्यो पनि भगवानलाई खुशी तुल्याउन या त्यसबाट पतिको आयु लम्ब्याउन पटक्कै होइन । म पूर्ण आस्तिक हुँ तर मान्छेको कष्टसाध्य कर्मले भगवान प्रसन्न हुनुहुन्छ भन्नेमा मैले तबबाट विश्वाश गरिन जबदेखि म केही बुझ्ने भएँ ।

सेतो कपडामा दाग लागे मेट्न गारो हुन्छ
मूर्ख मित्रभन्दा विद्वान् शत्रु भेट्न सारो हुन्छ ।

मित्रता जोड्न सोच्नुपर्छ, जोडे छाड्नुहुन्न
निश्चय नराखी लक्ष्यमा पुग्न आँखामा छारो हुन्छ ।

मानिसहरूले आफ्ना भनाइलाई रोचक बनाउन वा आफूले बोल्दा कुनै कुरा भुलियो अथवा सम्झिन समय लाग्ने भयो भने अनेक किसिमका थेगोहरू प्रयोग गर्छन् । कसैले “के भने देखिन्” भन्छन्, कसैले “हेरी यहाँ देखि” भन्छन्, कसैले “के भन्छन् त्यसलाई” भन्छन्, कसैले ‘चाहिने जो” भन्छन् । खोमदत्त बाजेले पनि बोल्दा प्राय: “घाँस खाने” भन्ने थेगो प्रयोग गर्थे । उनी त्यस इलाकाको नाम चलेको पुरेत हुन् । उनले न्वारन गरेका शिशुहरू जिल्लाका नेता, अभिनेता, कलाकार, शिक्षक, के भएका छैनन र ? भन्न त आफूलाई ब्यासमा बसेर पुराण भन्ने पण्डित नै हुँ भन्न खोज्छन् ।

यहाँ हुनेको नै रेस्टुरेन्ट छ, बार छ
म बाहेक सबैको सपना साकार छ

मेरी मनकी देवी बस्थिन पल्लो घरमा
हेर्न खोजेको त म भन्दा अग्लो पर्खाल छ

आफैँदेखि आफै दिगदार पो लाग्न थाल्यो
ऐनामा गई हेर्दा सुन्टी जस्तो आकार छ

आज भोलि मलाई
खै कुन्नि
कस्तो कस्तो भैरा’छ
संबिधान नलेख्ने पाजीहरूलाई
थचक्कै बस्ने गरी
दिउ जस्तो लाइरा’छ
सहमति तोड्ने आचीहरूलाई
ढलमै खस्ने गरी
दिउ जस्तो लाइरा’छ ।

चमेलीले राजालाई एउटा सानो कापी लगेर दिई । राजाले त्यो कापीमा लेखिएका अक्षरहरू पढ्न थाले । उनले पढ्दै गर्दा अचानक चिच्याउँदै हजामले (लौहा) भन्यो, “सरकार ! मैले त होइन मन्त्रीज्यूले अह्राएको हो ।”

राजाले छक्क पर्दै सोधे, “तिमीलाई मन्त्रीले के अह्राएका थिए ?”

चारैतिर तीजको रमझम, हरेक घर परिवारमा भएका दैनिक समस्याहरूलाई एउटा कुनामा थन्क्याएर सबै तीजकै तयारीमा लागि परेका छन् । गीत, गजलमा तीज । रेडियो, टेलिविजनमा तीज । जताततै तीजको लहर छाएको छ ।

आज त म पनि साथीहरूसँग किनमेल गर्न जाने योजना बनाएकी थिएँ, उफ ! कसो बिर्सिएनछु । छिटो छिटो तयार भएर लागे साथीको घरतिर । साथीको घरको गेटसम्म के पुग्दै थिएँ कति खुशी भए सबै निस्कदै गरेको देखेर । सबै भएर लाग्यौ महेन्द्रपुलतिर ।

छिन्मै उठ्छौ छिन्मै बस्छौ पागल भाकै हौ त ?
छिन्मै रुन्छौ छिन्मै हाँस्छौ पागल भाकै हौ त ?

जिन्दगी यो रङ्गमञ्च तिमी रङ्गकर्मी
गाउँदा गाउँदै नाच्छौ पागल भाकै हौ त ?

(१)
मायाको मोल हुने भए तराजुमा जोखिदिन्थे
बेहोशीमा तरल हुँदै नयनबाट पोखिदिन्थे
समयको गतिसङ्गै छायाजस्तै बिते जीवन
उन्कुक्तभै सक्ने भए मृत्‍युलाई रोकिदिन्थे ।

‘यिनीहरूको आमा नभएर के भो त म नै आमा म नै बाबा बनेकै छु क्यारे ! ल हेर्नुस् त बिहानै यिनीहरूसँगै म त्यो डाँडा देखि झरेकै हुँ । बिहान एक्छिन् उसु खेल्छन्, त्यसपछि ट्युसन् अनि त्यसपछि स्कुल जान्छन् । भरे चाँहि साथीहरूसँग फर्किन्छन् ।” बडो शानका साथ कमानसिंह आफ्ना साथीभाइसँग भन्दथ्यो दुई छोराहरूलाई अघिपछि राखेर । यसो भनिरहँदा उस्को आँखाहरू भने फिटिक्कै साथ दिदैन्थ्यो । गम्भिर देखिन्थे ती जोर नयन । कता कता आफ्नो जीवनसंगीनीको अभाव त्यो निलो दहमा छचल्किन्थ्यो ।