ks

एक)
झर्नै परे आँखाबाट बरु झरी दिन्छु
तर मायाँ तिमीलाई मुटुभरि दिन्छु
किन खोज्छौ घर जग्ग पेन्सन्पट्टा भन ?
जिन्दगी नै तिम्रो नाम सारी गरी दिन्छु

मच्चिएर खेल्छ आज पिङ मन्ले चहचह
अँधेरीलाई मास्न होला जून लाग्यो टहटह

मासिएर अध्यारो उज्यालोले टेक्यो दैलो
थेग्न खुसी नसकेर अँश्रुभेल बन्यो दह

खोला सरी आ’थ्यौ तिमी बह सुसाएर
गयौ तिमी धेरै टाढा आज रुवाएर

किन गर्‍यौ अनविश्वास् तिम्ले मैमाथि नै
ख्वाकै थियौ कसम् तामा कलश् छुवाएर

सपनीमा मैले आज बन्द एउटा खाम देखेँ
खोली हेर्दा खामभित्र नेपाल भन्ने नाम देखेँ

मिथिलाञ्चल कला–संस्कृति, रहनसहन, पर्व मेलामा धनी छ । नेपालीहरूको सांस्कृतिक सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा मिथिलाञ्चलले ओगटेको छ । मैथिल नारीहरू सर्जक बनेर सिर्जना गर्ने मिथिला चित्रकला त नेपालीहरूको निजी सम्पदा बनेको छ । विश्व माझ नेपालीलाई चिनाउने एउटा अनुपम कडी बनेको छ । जानकी मन्दिर, शखडेश्वरी भगवती मन्दिर, राजदेवी मन्दिर, कंकालनी मन्दिरजस्ता मन्दिरहरू विश्व हिन्दू धर्मावलम्बीकै पवित्र तीर्थस्थल हुन् । मधेशका रत्नपुत्रपुत्रीहरूले नेपालको मान र सान उच्च बनाएको जिउँदो इतिहास हाम्रा सामु छँदैछ ।

करिब दश वर्ष पहिले देखेकी त्यही केरलाइट महिलालाई मैले फेरि त्यसै साँगुरो गल्लीबाट तीन चार वर्षको छोरो डोर्याउदै अगाडि बढेको देखें । उसमा खासै फरक नदेखिए पनि अलि उमेर त गएको हो कि जस्तो छ । शरीर पनि निकै झोलिएछ । यू ए ईको दुबई स्थित देरा भन्ने ठाउँको ठूलो मस्जिद नजिकै तिनीहरू बस्छन् । मैले उसलाई एउटा साँझमा सिल्कको साडीमा सजिएर गएको बेला देखें र आजसम्म पनि उसैलाई दिनको एक पटक हेर्न त्यो गल्लीमा चिया पिउने बहानामा बस्ने गरेको छु ।

(१)
पहाडबाट झरेको पाताले छागो हु म
आकाशबाट उडेको चंगाको धागो हु म
अरूको सम्मान गर्छु तर कसैले हेपेमा
फलाम र इस्पात पगाल्ने आगो हु म ।

भित्ता छेड्दै छालाको रिसाइ
देखाउँछ बाहिर सबलाई टल्पलाई
सहारा सबलाई बन्छ थकाइको
पग्ली पानी पानी बनी तप्किन्छ यो
विकार बोकी निस्कन्छ दुर्गन्ध लिएर
स्वच्छ बनाउन जीवन ऊ हो पसिना

… अन्त्यमा मैले छोडिदिएँ उस्लाई ।

लेख्न के नै बाँकी रह्यो र अब । अन्तिम बिन्दु नै शुरुवातको गजबार बनेपछि । तर हैन म अझै सानो एउटा छिद्र देख्दैछु जहाँबाट म यो सुन्दर संसार चियाउन सक्छु । भलै म त्यो घामको न्यानो रापमा सेकिनबाट बञ्चित हुँला । तर म त्यो उज्यालो हेर्न र महशुस गर्न सक्छु अध्याँरो बस्तीमा बसेर पनि । हो यही प्रयाप्त हुनेछ किनकि एउटा शरीरको लागि तीन बित्ता जमिन भए पुग्छ पुरै ब्रम्हाण्ड चाहिँदैन ।

मनको माया अन्तै थमाएर आएँ
अथाह पीडा भित्रै दबाएर आएँ ।

सपना बुन्दै बर्षौ बितेर गएछ,
पलमै दिब्य चाह गुमाएर आएँ ।

नेपालबाहिरको नेपाली साहित्यलाई सही ढंगबाट परिभाषित गर्नु पर्ने र यसको सही मूल्याङ्कन हुनु पर्ने विचारकासाथ दक्षिण एशियाली मुलुकबाहेकका साहित्यकारहरू गृहकार्य गरी रहेको अवस्थामा मधुपर्कले आफ्नो २०६९ जेठ अङ्कमा पाठ्यक्रममा साहित्यिक कृति शीर्षकको अनुसन्धानात्मक लेखप्रति अचानक ध्यान मोडियो । नेपालको प्राथमिक कक्षादेखि स्नातकोत्तर तहसम्म नेपाली विषय अन्तर्गत नेपाली साहित्यमा कलम चलाउने विभिन्न साहित्यकारहरूका रचना/कृतिहरूलाई पाठ्यक्रममा राखिएका छन् ।

काम गर्न नसक्नेले एउटा राज्य चाहियो भन्छन्
जस्ले पनि पार्टी खोली नेपाल भरी छाइयो भन्छन् ।

मरेकोलाई ब्युउँताउने रे अझैकति पुगेन र
चार वर्ष नेपालीको रगत टन्ऩ खाइयो भन्छन् ।

बिहे गरेर बुढी घर भित्र्याईवरी १५ महिनापछि ससुराली जानु पर्ने काम पर्यो । काखमा नानी हुनाले एक्लै जानु परेको थियो । त्यसैले बुढी ठुस्की रहेकी थिइन् । तर पनि भन्दै थिइन, “आमासँग २ हजार पैसा मागेर ल्याउनु है बाख्रा माउ किनेर पाल्नु पर्ला ।”

“पैसा माग्नलाई मलाई लाज हुन्न कि क्या हो ? चिठी लेख म आमाकै हातमा दिइदिम्ला,” भनें ।

सागरका निश्चल ती, लहरमा तिम्रै नाम छ
मेरो गीत गजलका, बहरमा तिम्रै नाम छ !

मधुरय संगीतम, समलाको ताल’हौं तिमी
प्राण मेरो जीवनको, ढुकढुकी चाल’हौं तिमी
जिन्दगीका अनगिन्ती, रहरमा तिम्रै नाम छ
मेरो गीत गजलका, बहरमा तिम्रै नाम छ ;

सवाल कविता : वसन्त आएन
-रामविक्रम थापा

न्यानो आएन
उज्यालो आएन
नाङ्गालाई कपास आएन
भोकालाई भात आएन
रोगीलाई औषधि आएन
बैशाख एक्लै आयो
बसन्त आएन ।

जवाफ कविता : बाटो नै पाएन
-नन्दलाल आचार्य

आएन हैन आयो
न्यानो असहज भएर आयो
भविष्य धरमरिएर आयो
नाङ्गालाई झन् पीडा आयो
भोकालाई अझ हैरान आयो
रोगीलाई चाँडो मृत्यु आयो
बैशाखसँगै घनघोर चट्याङ्ग आयो
रोग, भोक र शोक अझ थप भएर आयो
त्यही बाटो हुँदै आउनुपर्ने
बसन्तले चाहिँ बाटो नै पाएन ।

एक प्याक रक्सीले यस्तो नशा दियो
संसार नै अहिले मेरो अघि थियो

क्रमश सर्प, बिच्छी, भ्यागुता देखिए
अन्तत सर्पले भ्यागुता मुखमा लियो

कहिले कहाँ के हुने हो जान्नु मैले कसो गरी ?
कुन आफ्नो को बिरानो छान्नु मैले कसो गरी ?

सल्लाह त सबै दिन्छन् सुन्दा सुन्दा थकित भएँ
सुने जति सबै कुरा मान्नु मैले कसो गरी ?