editor

खैनी खानु सिकाउने गुरुहरू हुन्थे,
घाँस, दाउरा खोज्न जाँदा
बिँडी र सिग्रेटको धुवाँ उडाउँदै जाऊँ भन्ने
दौन्तरीहरू पनि हुन्थे,
स्कुल भागौ भनी सूर्याउने
छुल्यहाँ साथीहरू पनि हुन्थे,
गोजीमा पैसा हुँदैनथ्यो
तर गुलेली चाहिँ अवश्य हुन्थ्यो,

बहुरुपीहरू फर्सेभुँडी हल्लाउँदै फेरि गाउँ पस्छन्
भोके भुँडीहरुले डकारेको कल्पिन थाल्छन्
झुपडीहरुले महल भइने सपना देख्न थाल्छन्
बस्त्रहीनहरू आफूलाई वस्त्रधारी गम्न थाल्छन्
चिप्लामुखेहरुले आस्वासनको पोको बाँड्छन्

मुखौटो लगाई हिँड न मनुवा रोग लाग्ने हुँदैनन् ।
लिई धैर्य ज्यादा घर बसिदिए रोग आई छुँदैनन् ।।
मान्छेहरु जान्नुस् चुलबुल नभै बन्नुपर्छन् सतर्क ।
हाम्ले नजान्दा अतिशय भई लाशको लाग्छ खर्क ।।

खुसी हुँदा पनि
एक्लै रुँदा पनि
खल्खली पसिना आउँदा
अनि गाउँदा
न्याउलीले विरहको भाका
म मनभरि
झल्झली गाउँ सम्झन्छु

“गाउँमा के छ र यार ! सधैं दु:खको दु:ख, भनेको बेला पैसा पनि बिक्दैन,” गाउँघरमै बसेर केही गर्नुपर्छ भन्ने साथीहरूलाई यसरी जवाफ दिन्थ्यो महेश ।

“गाउँमा हावापानी राम्रो छ, आफ्नै रेखोपाखोमा उब्जिएको ताजा खानेकुरा खान पाइन्छ,” यसो भन्थे साथीहरू ।

सम्झन्छु उनैको प्रीत मिठो
सुन्दैछु उनैको गीत मिठो

भो जन्मथलोको याद सधैँ
छल्किन्छ उनैको धीत मिठो

न खुलेका कथाहरू तिमीलाई नै भन्न सक्छु
तिम्रै प्रेरणाले म धेरै बन्न सक्छु

मन कहिल्यै सङ्लेन
जति बहलाउन खोजे पनि,
रोऊ पनि कहिल्यै भएन
कहीं काडाले घोचे पनि
तर आज म तिम्रोसामु
दुखेको कुरा गर्न सक्छु,
तिम्रै प्रेरणाले म धेरै बन्न सक्छु

बन्दाबन्दीमा छन् विद्यार्थीहरू
दस वर्षको पढाइ खेरजाने डरमा
अलिकति डराइरहेछन्
अलिबढी हतास भैरहेछन्
मापन गर्न सकिँदैन अहिले तिनीहरूको मनोविज्ञान
तर यही बेलामा शिक्षाका मठाधीशहरू
खेलिरहेछन् बेतुकका खेलहरू

म
म को हूँ ?
म यांहा किन छु ?
सबैले भनेको सुनेको छु
“म”
संसारको सर्वोत्तम प्राणी ?
संसाको चेतनशील प्राणी ?

भारतकी एउटी नागरिक
जो, बेलायतको सुप्रसिद्ध सुपरस्टारको
पदमा सुशोभित थिइन्
कालाकारको पहिचानले परिचित थिन
तर, जब कोरोनाको महामारी मच्चियो
र फैलियो
बनको आगो झै गरेर यो

पहाडै भने पनि समतल फाँटमा जन्मेकी दिलमायाको विवाह माइतीघर नजिकैको ओसेपिलो खोचमा भएको थियो । उनको जन्मेताका छोराछोरी पढाउने चलन थिएन । उनको श्रीमान भने लाहुरेको छोरा थियो । संयोग भनौ उसले एनकेन प्रकारेण गरेर एसएलसी कटाएर नेपाल आएको थियो । उसलाई नेपालको बारेमा त्यति थाहा थिएन तापनि पढेलेखेका मानिसको कमिको कारणले गर्दा शिक्षक जागिर सहजै प्राप्त गरेको थियो । यही यौग्यताको भरले उसले दिलमायालाई विवाह गर्ने सौभाग्य पायो ।

महामारीसँ सुरक्षित होब लेल लकडाउन
प्रत्यक्ष युद्धमे विजय होब लेल लकडाउन
अदृश्य शत्रु सँ जोगब लेल लकडाउन
अन्हार सँ इजोतमे आब लेल लकडाउन

१)
आजकल तिमी अन्त अन्तै भुल्दै छौ
अर्कैको फुलबारीमा तिमी उतै फुल्दै छौ
हाम्रो सुन्दर बगैंचालाई शून्य पारेर
अरुको बगानमा तिमी भम्भन्ती डुल्दै छौ

उबेलाको बम अँझै पड्किदैछन
जङ्गली चरित्रहरू पुरै झल्किदैछन

देशको हालत बिजोग छ हरे,
महामारी आगो अँझै सल्किदैछन

विश्वभरि मडारिरहेको कालो बादलले केही सङ्केत गर्दैछ
एक सुक्ष्म जीवाणुसँग आज मानव हार्दैछ
ब्रमाण्ड त्यही गतिमा चलायमान छ
समयको रफ्तार उही छ
तर आफूलाई सर्वश्रेष्ठ ठान्ने मान्छे भने
आज ठप्प रोखिएको छ
रंग फेर्दै हिड्ने मान्छेको रंग खुइलिएको छ ।

एकरात तराईको प्रचण्ड गर्मीमा शीतलता खोज्दै म मेरो घरको सिकुवामा झुल लगाएर डोरीको चौपाईमाथि सुतिरहेको थिएँ । हल्का च्यातिएको झुलको भ्वाङबाट मच्छरहरू छिरेर मेरा निद्रालाई बिथोलिरहेका थिए । गर्मीले गर्दा रातको अन्तिम प्रहरसम्म म निदाउन सकिरहेको थिइन । जब निद्राले मेरा आँखाहरू लोलाउन थाले मैले अचानक मेरो चौपाईका चारैपट्टी अग्ला अग्ला मानवाकृतिहरू उभिएको महशुस गरें ।