ks

तिम्रो मुहारमा आभा चल्दैछ
वैंशालु मात लाग्ने हावा चल्दैछ

सोह्र सत्रको अनुमान गरें
जीउभरि तातो लाभा चल्दैछ

प्रेम सागर तर्ने भए बनाइदिन्छु पुल कान्छी
प्रेम हार लगाइदिन खोजेको छु फूल कान्छी

शरीर तिम्रो लम्चिलो पुष्ट पुष्ट गाला तन
सुन्दरतामा झुम्मिएको भमराको हूल कान्छी

हृदयको मन मन्दिरमा तिम्रो पूजा गरें मैले
तिम्रा पछि अनेक देख्दा उठ्न गयो शूल कान्छी

उसको शरिर मोटो थियो । भुँडी उछिट्टिएर भुईँ हेर्न नमिल्ने भएकोले हिँड्न पनि उसलाई मुश्किल पर्थ्यो । ऊ अतिसारको व्यथाले एकदिन अपर्झट मर्यो ।

उसको त्यो उछिट्टिएको पेटमा के रहेछ भनि हेर्ने उत्सुकता सबैलाई भयो । मानिसहरूले पोष्टमार्टम गर्ने कसाईलाई उसको पेट चिर्न बोलाए । पेट चिरेको हेरेपछि सब अवाक रहे ।

शिवहरि दुनियाँभरि, छैन धर्म भइसक्यो मनपरि
बह्म ज्ञान, जातिपाति, धर्मकर्म फाले
परम्परा कर्तव्य नै भुले जनताले
गरिवको पसिना भो, शोषकीको धन
परिश्रमी दुःखी बने खान नपाईकन ।

(१) परिचय
पूर्वाञ्चलका सोह्र जिल्लामध्ये भित्री मधेसमा पर्ने एक जिल्ला हो- उदयपुर । प्राकृतिक दृष्टिले धनी भए पनि पूर्वाधार विकासको कमीले पछ्यौटे जिल्लाकै रूपमा परिचित छ । समुद्री सतहभन्दा २२४५ मिटरको उचाइमा अवस्थित यसको क्षेत्रफल २०६३ वर्ग किलोमिटर छ । यसका पूर्वमा सुनसरी र धनकुटा, पश्चिममा सिन्धुली र केही मात्रामा धनुषा, उत्तरमा भोजपुर, खोटाङ र ओखलढुङ्गा, दक्षिणमा सिराहा र सप्तरी जिल्लाहरू सीमानाका रूपमा रहेका छन् ।

परदेशबाट तिहार सम्झेर बिदा आयौ दाइ
पल्टनबाट हस्याँग फस्याँग गर्दै धायौ भाइ

उनेर माला पर्खेर बसेथेँ कुर्दै तिमीहरू,
आशिष दिन्छु ‘आँटेको पुगोस’ फूल टीका लाई

ओखर फोड्छु संघारबिचमा कष्ट फाल्न तिम्रा,
मनको खुशी सदैव आवोस आफैँ धाई-धाई

१)
वतास चल्छ अनि डाली झुल्छ
वसन्त आउँछ अनि फूल फुल्छ
उमंङ्ग लिई सधैं हिडे तिमी
आकाश पनि रङ्गिएर खुल्छ

लक्ष्मीले बास गरुन्
निमुखाको पेट् भरुन्

दु:ख, दरिद्र सब हटी
रोग र कष्ट पार तरुन् ।

प्रगतिवादी पथको यात्री ऊ अध्यात्मवादी हुदै होइन । मञ्चहरूमा भौतिकवादी दर्शनमा उभिएर भाषण गर्छ र पत्रपत्रिकाहरूमा यही दृष्टिकोणबाट लेखहरू लेख्छ । धामी, बोक्सी, देउता, परलोकादि कुनै कुरामा उसको विश्वास छैन । उसको चेतनाले अदृश्य ईश्वरलाई स्वीकार गर्दैन । अरुले देउता भनेका ढुङ्गालाई ऊ ढोग्दैन र फूलपाती चढाउँदैन । पण्डित, पुजारीबाट टीका थाप्न आफ्नो निधार अगाडि बढाउदैन ।

परारको साल उसले अधिकृत पदमा लोकसेवाको परीक्षा दिएर लिखितमा उत्तीर्ण भयो । अन्तर्वार्ताको दिन बिहानै उसले सबै देवी, देवताहरूलाई सम्झ्यो । पाठी, परेवा, बोका र भेटीपातीको भाकल गर्दै जानेका सबै देवी, देवता र तीर्थस्थललाई अनेक लोभ देखायो । आफूलार्इृ अधिकृतको अन्तर्वार्तामा पास गराइदिन आग्रह गर्दै यदि सफल भएमा ‘भाकल पूरा गर्नेछु’ भन्दै देवी, देवतालाई घूसको जाल फ्याँक्यो । अन्तर्वार्तामा पास भएर ऊ अधिकृत भयो । अब उसले आफ्नो पूर्व भाकल र बोलकबोल सबै बिस्र्यो । पूर्ववत् ऊ विशुद्ध भौतिकवादी भयो ।

मेरो माया अटाएन तिम्रो प्रेम झोलीमा
कांडै काँडा मात्र भेट्यो संधै मेरो बोलीमा

सप्तरङ्गी टिका अब कस्को लागि साँचु भाइ
सयपत्री माला पनि कस्को लागि गाँसु भाइ ?

खाली हात आफ्नै हेर्दै आसुँ झार्दै बसिरैछु
यस्तो रित्तो सपना पाली कस्को लागि बाँचु भाइ ?

तिहार आयो धेरै आँशु, नझार्नु है बहिनी
दिक्क मानेपनि हिम्मत, नहार्नु है बहिनी

टीका टाला लगाउन, दाजु आउला भन्दै
मखमली फूलको बोट, नसार्नु है बहिनी

प्रथम तामाङ लेखक बुद्धिमान मोक्तानको ११३ औं जन्मजयन्तीको अवसरमा तामाङ साहित्यिक संघसंस्थाहरूले राजधानीमा एक कार्यक्रम आयोजना गरेको छ ।

विभिन्न ३ वटा साहित्यिक संस्थाले मोक्तानले लेख्नु भएको पुस्तक ‘जक्तेनताम्छ्योइ तामाङ वंशवली ह्रामा’ माथि शनिबार राजधानिको आर.आर. क्यामपसमा छलफल गरेको हो ।

सारा स्रिष्टिका जीवहरूमा सर्वश्रेष्ठ कहलाइएको,
मन-मुटुका साथमा अन्य प्राणी भन्दा हजारौं गुणा दिमाग रहेको,
अथाह जानकारी र सोचको नविनतम् भण्डारण र संचय,
उसले चाहेमा सम्पूर्ण मानव र लोकको कल्याण सम्भव ।
हो त्यही मान्छे, आज यस धरतिको अत्यन्त कुरुप,
सभ्यताको विरुद्ध द्रोही, ढोंगी अनि कृतघ्न,
आफ्नै मात्रिभूमिको छाती फोडेर तन्तनी रगत पिउँछ ।

वर्षौंदेखि मेरा आँखा त्यही बूढो बरको रुखमा परिरहन्थे । बिहान, बेलुकी, दिउँसो राति सधैभरि त्यही कहाली लाग्दो बूढो रुख । चारैतिर हाँगाहरू छरिएर विशाल भू-भागमा फैलिएको त्यो रुख मैले जान्ने हुँदै पनि त्यस्तै थियो । मेरा दाजुहरूले जान्दा पनि त्यस्तै थियो रे । मेरा पिताजीले आमालाई विवाह गरी ल्याउँदा पनि त्यो त्यस्तै थियो रे । मेरी हजुरआमाले कहाँबाट हो कुन्नि ?