कुनै गाउँमा फुर्के नाम गरेको केटो बस्दथ्यो । उसलाई छिमेकीहरू ‘फुर्के’ माइला भनेर बोलाउँथे । उसको स्वभाव अनौठो किसिमको थियो । कसैले उसलाई केही काम लगायो भने फुरुक्क भएर गरिहाल्थ्यो । उसको बुबाले उसलाई पढाउन विद्यालय पठाउने निधो गरे । उनले गाउँको एक विद्यालयमा उसलाई भर्ना गरिदिए । शिक्षकहरूले पनि उसको व्यवहार अनुसार अर्ति, उपदेश दिएर पठाउन थाले ।
माथि माथि आकासको कुनै ग्रहमा स्वर्ग नाम गरेको एउटा देश थियो । त्यो देशका नागरिकहरूमा इमानदारी र अनुशासन भगवान्ले कोची कोची हालिदिएका थिए । सबैले सबैलाई आदर गर्थे । देशले बनाएको व्यवस्था अनुसार सबै नागरिकहरूले ठीक समयमा ठीक काम गर्थे । मान्छेहरू लगायत त्यहाँका जीवहरू जन्मनासाथ नवजवान हुन्थे र नवजवान नै रहिरहन्थे । त्यहाँ सधैँ वसन्त ऋतुमात्र भइरहन्थ्यो ।
रमेश एक सुशील, इमानदार, मिहिनेती र बुद्धिमानी केटो हो । ऊ परिवारको एक मात्र सन्तान हो । त्यसैले उसलाई केही अभाव र दुःख छैन । कक्षामा पनि ऊ राम्रोसँग पढेर सधैँ प्रथम हुन्छ । रमेशको यस्तो चरित्र देखेर स्कुलका शिक्षकहरू पनि दङ्ग छन् । तर, रमेश पढ्दै जाने क्रममा कक्षा सातमा पुगेपछि केही बदमास साथीको सङ्गतले बिग्रिन थाल्यो । पढाइप्रति चासो दिन पनि छाड्यो । बिगि्रएको साथीको लहैलहैमा बदमासी काम गर्दै हिँड्न थाल्यो । कक्षा सातको वाषिर्क परीक्षा पनि भयो । विडम्बना ! रमेश फेल भएको नतिजा निस्कियो ।
धेरै वर्ष पहिलेको कुरा हो । बर्दिवास गाउँमा धेरै हरियाली थियो । घना जङ्गलहरू थिए । मानिसहरू खोलाको किनारमा बस्थे । दिनभरि माछा मारेर, ढुङ्गा कुटेर, बालुवा चालेर समय बिताउँथे । रात परेपछि पनि राम्ररी सुत्न पाउँदैन थिए । घरका कुनाकाप्चामा रोएको आवाज सुनिन्थ्यो । मानिसहरू मान्छे मर्दा शोकले रोएको आवाज निकालेर रुन्थे तर त्यो रुवाई गोहीको आँसु झैँ खेर जान्थ्यो ।
आर्या कहिले पनि कर्कलोको परिकार मन पराउँदिनन् । घरमा जब आमाले कर्कलो पकाउनु हुन्छ तब ऊ आँखाभरि आँसु पार्छे । “बङ्गुरले खाने कुरा म खान्न ।” ऊ जिद्दी गर्छे । कर्कलो पकाएको दिन आमासँग ऊ घुर्की लाउँछे, रिसाउँछे । उसको यो चालादेखि आमा आजित भइसक्नुभएको छ । आज पनि आमाले कर्कलो पकाउनु भएकोले उसले घुर्की लगाएर खाना नखाइकनै सुती ।
धेरै वर्ष पहिलको कुरा हो त्यतिखेर पशुपंक्षीहरू पनि मानिस जस्तै बोल्दथे । त्यसताका जनावर र पशुपंक्षी वाहेक मानिसको जन्म भैसकेको थिएन । पशुपंक्षी र जनावरहरूको अधिपत्य नै थियो । चरा जाती र जनावर जाती वीच आपसमा द्वन्द भयो । उनीहरू जो कमजोर देखियो कि मारेर आफनो आहारा बनाउन थाले । चराहरूले जनावरलाई एक्लै भेट्यो भने मारी खाने र जनावरले पनि चरालाई भेटे सम्म मारेर खान थाले । सवतिर भयावहको अवस्थाको सृजना भयो । कसैको पनि जीवनको ग्यारेन्टी भएन । बुद्धीमानी जन्तुहरूले त्यो समस्या सुल्झाउन निकै प्रयास गरे ।
काग आफूलाई निकै चतुर र बुद्धिवान् पक्षी हुँ भन्ने घमण्ड गर्दथ्यो । आफूलाई मानिसले समेत पूजाआजा गरेकोमा ठूलै दम्भ कागको थियो ।
एउटै रूखमा गुँड लगाई बसेको कोइली चरालाई भने आफूले मीठो स्वरमा गाउन सके पनि कुनै दम्भ थिएन । कोइलीले सधैँ वसन्तयाममा मीठो स्वरले गाउनुपर्ने प्राकृतिक नियम थियो । वासन्ती पालुवामा लुकेर कोइली सधैँ कुहु-कुहु गर्दै कराउँदथ्यो ।
बिहानको नौ बजेको थियो । म नागपोखरीको पार्कमा बसिरहेको थिएँ । त्यति नै बेला मैले दस-एघार वर्षको एकजना केटोलाई देखेँ । ऊ सबैसँग हात फैलाउँदै एक-दुई रुपियाँ मागिरहेको थियो तर कसैले पनि उसको पुकार सुनिरहेको थिएन ।
हात फैलाउँदै केटो मेरो नजिक आइपुग्यो । मैले ट्वाल्ल परेर उसको अनुहारमा हेरिरहेँ । एकछिन त ऊ मसँग डरायो पनि । मैले मुसुक्क हाँसेर उसको हातमा पचास रुपियाँको नोट राखिदिएँ । केटोले मलाई क्वारक्वार्ती हेर्न थाल्यो ।
“अचेल प्रयाग राम्रोसाग कुरा पनि गर्दैन । स-साना कुरामा रिसाउने र र्झकने गर्छ । अचेल उसलाई के भएको छ ?” आमाले प्रशंसालाई सोध्नुभयो ।
“खै ? मलाई यसबारेमा त्यति धेरै थाहा छैन । अचेल ऊ स्कुलमा पनि पढाइमा त्यति ध्यान दिादैन रे । उसका साथीहरू यसै भन्छन् ।” प्रशंसाले भाइ प्रयागको बारेमा आफूलाई थाहा भए जति कुरा आमालाई भनिन् ।
