ks

(१)
डाँफेचरी माथि माथि हिमालमा
गुराँसको जोवन मेरो मायालुमा
आकाशमा गड्याङ गुडुङ वर्षे झरी
हत्केला दुबै चुमे माया गरी

ढुङ्गा पूजेर मेरो पूजा नगर मान्छे
आत्मा रुवाई हिड्दै पाप नभर मान्छे

हावा नदेख्ने आँखा, देव कसरी देख्छ
निर्जीव वस्तुसँग भर नपर मान्छे

वि.सं. २०३० सालमा उदयपुर जिल्लामा जन्मेर २०४७ सालदेखि राजविराज (सप्तरी)लाई कर्मक्षेत्र बनाएर जीवनरथ हाँकिरहेका नन्दलाल आचार्य मूलत शिक्षण र लेखन कार्यमा संलग्न साधक हुन् । – उनको ‘युग उचाल्ने अक्षरकर्मीको अवसान’ (०६७) प्रकाशित नाट्यकृति हो । ‘टुक्के दिदी र उखाने दाइ’ (बालएकाङ्की सङ्ग्रह) समेत प्रेसमा रहेको देखिन्छ । नाटक/एकाङ्कीकार नन्दलाल आचार्यका नाट्यगत विशेषताका वारेमा समीक्षक रामविक्रम थापाको कलम बोलेको छ – ‘२०६३ – २०६६ मा सिर्जित र २०६४ – २०६७ मा शब्दाङ्कुर, दायित्व, मधुपर्क, गरिमा, मिर्मिरे र कलममा प्रकाशित ९ ओटा र अप्रकाशित ६ ओटागरी कूल १५ ओटा नाटक/एकाङ्की सङ्गृहीत सद्य प्रकाशित ‘युग उचाल्ने अक्षरकर्मीको अवसान’ आचार्यको प्रथम पुस्तकाकार कृति हो र नेपाली साहित्यको नाटक विधामा उनको सार्थक र सशक्त उपस्थिति पनि हो । प्रथम पाइला नै ऊध्र्वगामी भएकाले नाटक विधामा यिनलाई उदीयमान प्रतिभा नभनी सुखै छैन ।

लामो समयसम्म सरकारी जागीरमा जीवन बिताउनु भएका कविवर श्री चिरञ्जीबी सिग्देलजी मेरो निकटम गाविसका निवासी र प्रिय मित्र पनि हुनुहुन्छ । उहाँ साहित्यमा रुचीराख्ने व्याक्ति हुनुहुन्छ जस्तो लाग्दैनथ्यो । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको १०४औं लक्ष्मी जयन्ती मनाउने तरखरमा हामी जुटीरहेका अवस्थामा उहाँ पनि साहित्यिक जमघटमा रमाउने तरखरमा हुनुहुँदो रहेछ र मलाई उक्त अवसरमा सहभागी हुनको लागि बोलाउनु भयो । यही २०६९साल कार्तिक २८ गते पूर्ब र बहालवाला कर्मचारीहरुलाई जमघट गराएर लक्ष्मी जयन्ती मनाउने र नवलपरासी जिल्लामा एउटा साहित्यिक संस्थाको स्थापना गर्ने भनि मलाई बोलावट भयो । म आफ्नै कार्यक्रममा व्यस्त भएकोले उहाँको आग्रह स्वीकार्न सकिन तर मेरो आग्रहमा उहाँले लक्षीस्मृति साहित्य समाजको कार्यक्रममा उपस्थिति जनाउनु भयो र आफ्नो साहित्यिक जमघटको सुभकार्यमा जुट्न बिदा लिनुभयो ।

आमा तिम्ले कोख बाँझै राखेको भए हुन्थ्यो
भ्रष्ट्र सन्तान पाउनु भन्दा मासेको भए हुन्थ्यो
-रामकृष्ण पौडेल अनयास

आँखा भरी हिमचुली नितान्त एक मेरो कथा
बोकी सदा सिङ्गो आश्मान ढाकेको भए हुन्थ्यो
-लक्ष्मण ‘मिलन’ विष्ट

कि त तिम्ले प्रतिभा नै लुटेको भे हुन्थ्यो
नत्र तिम्रो खराब आदत छुटेको भे हुन्थ्यो

निन्दनीय कार्य गर्छौ लुकी छिपी सधैं
समीपमै आई बरु कुटेको भे हुन्थ्यो

यो देशका युवाहरू आज रहर बेचिरहेछन
व्यवहारमा फँसेर आफ्नै शहर बेचिरहेछन

राजनीति यस्तो भयो सबै निरंकुश भएर गए
आफ्नैलाई मार्न खतरनाक जहर बेचिरहेछन

जन्मेपछि एक दिन न एक दिन यो धर्ती छाडेर जानु नै पर्छ । प्राकृतिको नियमलाई हाँक दिन विज्ञानले सक्छ तर जित्न सक्दैन । प्रकृति जसरी सन्तुलित अवस्थामा रहेर साराका सारा सजीव एवं निर्जीव दुवैको अस्तित्वलाई सुरक्षित राखेको छ त्यसरी नै मानिसले चाहिँ प्रकृतिको झै भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ तर आजको मान्छेले आफूमा भएको शक्तिलाई पहिचान्न सकेको छैन । ९५ प्रतिशत उर्जालाई क्रियाशिल पार्न सकेको छैन । आजको मान्छे पैसाको पछि लागेको छ र भन्न थालेको छ …..पैसा भए सब थोक साथमा नभए सब थोक पाखामा …. । मान्छेलाई श्रेष्ठ मान्छे भएर बाँच्न योग, ध्यान, प्रणायामले सिकाउँछ ।

पित्तो जत्रो चित्त बोक्नेहरूको भीड देखें
छुरा बोकी रामराम घोक्नेहरूको भीड देखें

सिन्का सोत्तर नभाँची ढल्या लोटा नउठाई
आदर्शको गफगाफ खोक्नेहरूको भीड देखें

बजार जाऊ साहुले भाउ बढेको कुरा गर्छन्
श्रीमतीले घर भोकै बसेको कुरा गर्छन

फुर्सदमा कैले काही निस्कन्छु गाउँतिर
नसुनेको गाउँलेहरू देखेको कुरा गर्छन्

छोराछोरी पढ्न जान खोज्छन स्कुलतिर
फिस नतिर्दा शिक्षकले पिटेको कुरा गर्छन्

क्रिसमस !
सिण्टरक्लासले तिम्रो सन्देश वोकेर
परिक्रमा नगरी सक्दै यो नगरीको
झिलीमिली र बैभव;
सम्पन्नताको प्रतिवेदन चढाइसकेको हुनुपर्दछ
अनि आइपुग्छौ तिमी
२५ डिसेम्वरलाई अनुगमन गर्दै
दर्शन दिन ।

यौटा वारि अर्को पारि, कल्पिएको, देख्न नपरोस
कै’ले कोही मज्धारमा, अल्झिएको, देख्न नपरोस

खुशी मानी बाँचौ सबै पिरबाट धेरै टाढा रही,
मिठो स्वप्न बुन्ने आँखा छल्किएको देख्न नपरोस

देशको उद्धार गर्न नसके, बाँचेर के भो जीवन,
देशको खातिर मर्न नसके, साँचेर के भो जीवन ।

देश वन्छ भनेर तातो गोली, पियर मानिस ढले,
आखिर् बनेन शहिद तिमीले, नाँसेर के भो जीवन ।

मन्दिरमा जान्छौ देवको पूजा गर्छौ
निर्जीव छ ढुङ्गा कसको झोली भर्छौ

सजिव मानव निर्जीवसँग माग्छ
नपाएर सुख अर्को देवमा सर्छौ

बास्ना नै नआउने त्यो प्लाष्टिकको रातो गुराँसको फूल केवल फूल मात्र हो । त्यो फूल सजाउनलाई हो तर कालो केश होइन न हो हरिया पाखाहरू । त्यो त टेवल सजाउनलाई मात्र हो अनि टेवल माथिको फुलदानी । त्यस फूलको न कुनै रंग हुन्छ न कुनै स्वाद न त कुनै सुगन्ध तर मूल्यवान छ त्यही । त्यही फुलको छ बजार त्यसैको चर्चा अनि त्यही फूल छ सुन्दर । कतिका पेट भराएको छ त्यही प्लाष्टिकको गुराँसले उफ् ! त्यो डाँडा पाखामा फुल्ने गुराँस खैत त्यसको महत्व ?

नमाग मसित रहेको दुखेको मन
नमाग मसित टास्सिएर रहेको गरिबी
नमाग राम्रेरी पट्याउन खोज्दाखेरि उद्रिएको मेरो माया
र कहिल्यै नपलाउला कि जसरि ठुटे भै सकेको मेरो बैश ।

यादहरूमा रमाउँने यो मनको रीत बनेको छ
मायाँ तिम्रो प्रेम पत्र आज मेरो मित बनेको छ

तिमीसँग कुरा गर्दा वेखबर साँझ परिदिन्छ
तिम्रो खास शब्दहरूले हृदयको पिडा हरिदिन्छ
त्यो दिलको मिठो भावना पिरतीको गीत बनेको छ
मायाँ तिम्रो प्रेम पत्र आज मेरो मित बनेको छ

सोझासिधा निमुखाको आश टुट्नु हुन्न
थिचिएर निसासिंदै सास टुट्नु हुन्न

संसारमा प्यारो हुन्छ आफ्नो घर वार
अनाथ र अशक्तको बास टुट्नु हुन्न