आज राति सपनीमा एक्लै गाउँमा घुम्दै छु
सम्झी सम्झी लेखन थालेँ, खुबै दुखी छु
जे- जे देखेँ सपनीमा, त्यही त्यही लेख्दै छु
जन्म भूमि घान्द्रुक गाउँ, यहीँ देख्दै छु
जेठ -असार सबै व्यस्त, घर खाली खाली
रोपाईं गर्न मेला पसे, स्याखु टाली टाली
गाउँन थाले असारे गीत, भाका हाली हाली
म पनि त हिंडदै रैछु, खेत आली आली
चालीस वसन्त फुलाइरहँदा मैले अनेकन् मान्छेहरू भेट्टाएको छु । सानो मनको मान्छे म ठूलो पार्ने ध्याउन्नमा बेस्कन किचिन्छु । थिचिन्छु । कहिलेकाँही मुण्टो उठाएर हेर्छु, स्वार्थी संसारको एक पात्र आफूलाई भेट्छु । आफ्नै संसारलाई मतलव राखेन भने मुखमा माड नलाग्ने, मतलव राख्दा वैयक्तिक धरातल माथि उठ्न नसकिने अचम्भको लीलामा अल्झेको भेट्टाउँछु । मेरो सुझबुझले बुझेअनुसार मैले दुई ठाउँ एकै मनका मान्छे फेला पारेँ जो दुनियाँ पहिले सोचेर पछि आफूलाई सोच्दछन् । ‘हामी, हामी हुनुभन्दा पहिले नेपाली हौँ, त्यस पछि मात्र दुनियाँ थरी हौँ । नेपालीको कर्तव्य पूरा नगरी हामी भन्नुको तात्पर्य रहन्न । नेपाली बनी सकेपछि मात्र हामी कोही मधेसी बन्छौं, कोही पहाडी हुन्छौं र कोही हिमाली कहलिन्छौं । त्यसपछि मात्रै शेर्पा कहलिएलाऔं, मियाँ भनिएलाऔं ।’ भिन्न, भिन्न स्थान र समयमा दुबैको एक आवाज सुन्न पाउँदा म हर्षले चकित भएँ । मेरो पत्थर हृदय पुलकित भयो । ती दुई ग्रामीण महापुरुष हुन्– उदयपुर, मुर्कुचीका तेजनारायण शेर्पा ‘रञ्जन’ र सप्तरी, पडरियाका आसिन मियाँ ।
स्वभाविक रुपले एउटा असल मानिस आफू
आफ्नो परिवार र राष्ट्रप्रति उत्तरादायी भएर बाँचेको हुन्छ ।
यी सम्पूर्ण कुराबाट पृथक भएर म किन बाँचिको छु ?
म आफैलाई थाहा छैन ।
किन भने म जन्मदाता, पितामाता, सहधर्मिणी
नजिकका नातेदार दाजु, भाइ, दिदी, बहिनी
तथा यौवन अवश्थाका शुभचिन्तकहरू
कसैको आशा अनुरुप भएर हुर्कन सकिन ।
चर्किएका भित्ताहरू चुहिने तिनै छाना मिनु,
जीर्ण – जीर्ण घरहरू, भत्किएका रहरहरू
छाउनु पर्ने चुहिने छाना, खरबारी नै जले पनि
टाल्नु पर्ने भित्ताहरू, छेउमै पहिरो चले पनि
घुम्ने होलान तिनै फेरि, चुनाबका गीत बोकी
झिनो आशा – अभिलासा, भाषण खोकी खोकी
शब्द अनि भाव उस्तै, किन चोर्ने जानी जानी
स्वर अनि ताल बिना, किन गाउँने तानी तानी
प्रेमचन्दलाई आर्थिक विषमता र पारिवारिक जिम्मेवारीको कारणले गर्दा जुँगाको रेखी नबस्दै गाउँ छोडेर हिड्नुपर्यो । पढाइलाई वीचैमा पूर्ण विराम लगायो । एक कोरी बर्षै नपुगी बिचरा कहाँ हो कहाँ हानियो । जानु कहाँ नै थियो र ? पढाइ राम्रो र आर्थिक सम्पन्नता भएको भए यूरोप, अमेरिका, जापान, सिंगापुर । त्यसो नभए त आफ्नै इमान र इज्जतलाई धितो राखेर आत्मा रुवाउँदै जाने पानी पँधेरो जस्तै ठाउँ त्यही अरब त हो नि !
प्रिय शिक्षक साथी,
आज म शिक्षा र शिक्षकको दिशा र दशाको गहिराइमा चुर्लुम्म डुबेको छु । म किनारमा जे लिएर निस्कन्छु, त्यसले मनमा आँधी ल्याउन सक्छ, घनघोर वर्षा ल्याउन सक्छ, मन अमिलो पार्न सक्छ, वितृष्णाको महल ठडिन सक्छ । म वर्तमान पढेर लेख्दै छु, भविष्य देखेर गन्थन अघि सार्दै छु । स्वाभिमानमा पर्न पुगेको चोटप्रति क्षमा चाहन्छु । जत्रो र जस्तो स्वाभिमान छ, त्यसैमा चोट पर्ने हो । चोटले दिमाख खुल्छ । चोटले दुनियाँ बदल्छ ।
तिम्रै यादमा यो जिन्दगी, ढलाउदै छु प्रिया
मर्छु क्यार लौ, दुखेरै सधैँ
१)
प्यास सायद मेट्यौ होला, मूल नबिर्स साथी
सपनीमा मात्र सधै नम्बर पाँउने किन हो,
म लेख्दैछु बाँचेको खबर ।
ओइ काठमान्डू !