Skip to content

kbs

रघुपति चौधरीको सपना

  • by

म एउटा मान्छेलाई सदैव सम्झिरहन्थेँ । ती मेरालागि ‘एउटा मान्छे’मात्र थिएनन्, मेरा जिज्ञासायुक्त, उत्सुक र चञ्चले बाल्यकाललाई रोमाञ्चकता दिलाउने सहयात्री पनि थिए । मलाई घरिघरि तानिरहन्थ्यो त्यही कुराले । अर्थात् बाल्यकालमा मैले चिनेका, छामेका र जानेका ती व्यक्ति कता होलान् ? जीवनको विहङ्गम यात्रामा कुन गोरेटोतिर ती व्यक्तिले पाइला चाल्दै होलान् ? साँच्चै, कुन भूगोलको हावापानीसित लुकामारी खेल्दै बसिरहेका होलान् ती व्यक्ति ? यस्तै-यस्तै जिज्ञासाका तरङ्गहरू उदाइरहन्थे मभित्र । ती मान्छे रघुपति चौधरी थिए ।

परमआनन्द, जीवन र गायत्री मन्त्र

आनन्द र जीवनको अन्योन्याश्रति सम्बन्ध छ । जिउने कला जान्नका लागि आनन्द प्राप्त गर्न जान्नुपर्दछ भने आनन्द प्राप्त गर्नका लागि अध्यात्म चिन्तनलाई भौतिक विज्ञानसँग समायोजन गर्न आवश्यक पर्दछ । प्रकृति भौतिक विज्ञानको स्रोत तथा अधिष्ठान हो । मूल वेद-ऋग्वेदलगायतका ४ वेदहरू, बेदान्त विज्ञान हेर्दा यो यथार्थमा बाँच्ने कला सिकाउने प्रकृति प्रधान तथा नित्यकारी उपायहरूको खानी रहेको पाइन्छ ।

लिपिको उत्पत्ति र विकास

  • by

मानव जीवनसित नङ र मासुजस्तो अभिन्न सम्बन्ध भएको एउटा पक्ष लिपि हो । लिपिको माध्यमबाट नै मानव-मानवबीचमा आफ्नो भाव, अनुभूति संप्रेषण हुन्छ । यसबाट मानव सभ्यताको विकास हुन्छ । वास्तवमा लिपिको उत्पत्ति र विकासबाट नै मानव सभ्यताको इतिहास आजको युगसम्म पुग्न सकेको हो ।

प्लास्टरको पीडा

  • by

तन ठीक नभए मन पनि ठीक हुँदो रहेनछ र मन ठीक नभए तन पनि ठीक हुँदो रहेनछ, अनि तन र मन दुबै ठीक नभएपछि त झन् अरू केही पनि ठ्याम्मै ठीक हुँदोरहेनछ । अहिले आजका मितिमा म त्यही दशा भोगिरहेको छु । साँच्चै शारीरिक दुर्दशाले उब्जाएको मानसिक दुर्दशा अनि यी दुबै दुर्दशाले संयुक्तरूपमा जन्माएका यावत दुर्दशै दुर्दशा तर जे-जस्तो र जतिसुकै दुर्दशा आइलागे पनि जीवन त आखिर बाँच्नै पर्दोरहेछ, रोएर होस्, हाँसेर होस् वा रुञ्चेहाँसो नै हाँसेर किन नहोस् ।

दिउँसोको मस्को र उज्यालो रातको लेनिनग्राड

  • by

मस्कोमा मलाई हेर्न मन लागेको अब एउटा मात्र स्थान थियो – भूमिगत रेल । चर्चा खुबै सुनिएको थियो मस्को मेट्रोको । चर्चा गरिनलायक पनि रहेछ त्यहाँको भूमिगत रेल । मैले अमेरिका, चीन, हङकङ, भारतमा पनि मेट्रो चढेको छु तर मस्कोको मेट्रोसँग अहिले पनि कसैको तुलना हुनसक्छ जस्तो मलाई लाग्दैन । मस्को मेट्रो चढाउने र घुमाउने जिम्मा चाहिँ मेरै नाति प्रद्युम्न नेपालको भागमा परेको रहेछ ।

संवेदनाको कङ्क्रिटमा उभिएर

  • by

जब म झ्यालबाट बाहिर चिहाउन खोज्छु, सिमेन्टका बाक्ला जङ्गलहरूमा ठोक्किएर दृष्टि आफैँतिर फर्किन्छन् । कुनै बेला यही राजधानीलाई भानुभक्तले ‘अमरावती कान्तिपुरी नगरी’ भनेर स्वर्गको पनि शिरमा राखेका थिए । आज यो अमरावती धूँवा, धूलो र अनेकन प्रदूषणभित्र निसास्सिएर क्षयरोगी भएको छ । मान्छे त छन्, त्यसैले यसलाई बस्ती नभन्नु सार्थक नहोला तर मानिसभित्रको संवेदना अब राजधानीले समाहित गर्न नसक्ने भएको छ । राजधानी अब मानिसको चेतना र भावनाबाट बिस्तारै पाषण स्वभावमा रूपान्तरित हुँदैछ ।

उत्तराखण्डका चारधाम घुम्दा

बद्री, केदार, गङ्गोत्री र जमुनोत्रीलाई उत्तराखण्डका चारधाम भनिन्छ । पानी परेर पहिरो जानथालेपछि आवागमन अबरुद्ध हुने भएकोले गङ्गोत्री, जमुनोत्रीको यात्रा अति नै विकट हुँदोरहेछ । जेठको २२ गते र असारको २६ गते प्रस्थान गरेर दुई पल्टसम्म प्रयास गर्दा पनि बद्री, केदारभन्दा अगाडि जान नसकिएकोले हाम्रो चारधाम गर्ने धोको पूरा हुनसकेको थिएन ।

मिथिलाका चाडपर्व र तिनको वैशिष्ट्य

  • by

कुनै पनि संस्कृतिको आश्रयस्थलबारे अनुसन्धान गर्नलाई त्यहाँका चाडपर्वहरू केलाउनुपर्ने हुन्छ । हाम्रा सोच, शैली, संवेदनाहरू मुख्यतया चाडपर्वमै मुखरित भइरहेका हुन्छन् । यसकै माध्यमबाट समाजमा स्नेह, सौहाद्र र सद्भावलाई निरन्तरता दिने र नवीकरण गर्ने काममा मानिसले सफलता पाउँदै आएको देखिन्छ ।

माया

  • by

मायाको छाती कति कठोर भएको छ । कति दुख हण्डर खाई मायाले ? सम्पूर्ण जवानी संघर्ष, दुख आँशुमा बित्यो । मर्ने बेलामा हरियो काक्रो भने जस्तो भएको छ मायालाई अहिले । कति बाजी जिती, कति बाजी हारी, मायाले यो जिन्दगीलाई अगाडि बढाउन । जुवा नै भयो मायाको जिन्दगी आज हात पर्यो भोलि फेरी हार्यो । एक दिन हाँस्यो । सय दिन रोयो । उसको मनको तनाब कहिले पनि शान्त भएन होस् पनि कसरी ? समुद्रमा तैरन हिंडेकी तिब्बती केसांग मरुभूमिमा पुगेपछि । कुनै रात त्यस्तो छैन दुई चार पेग भोड्का नपिई निदाएको दुई चार खिल्ली चुरोटलाई खरानी न बनाइ ओछ्यानमा गएको ।

हिमाल पारीकी केसांग वारी पुगेपछि आंग फुर्फा लामा बनिन् । बिरानो ठाउँमा दुई काखे बच्चा च्यापेर आइपुगेकी मायाले के के मात्र सम्झौता गरिनन् ? ती कहाली लाग्दा दिनहरू मायाका माया बाहेक कसले अनुभव गर्नसक्छ ?

केसांग (माया) मात्र २० बर्षकी थिइन । केही महिना अगाडि नेपाल आइपुगेको श्रीमान छिरिंगले “अब अमेरिका जाने हो । तिमी पनि आऊ, ” भनी पैसा खर्च गरेर चोर बाटो हुदै नेपालको सोलुसम्म अबैध तरिकाले लेराउने बन्दोबस्त गरेको थियो । सोलुको प्रहरी र प्रशासनसित लुकाछिपी गर्दा-गर्दै यता छिरिंगको अमेरिका उड्ने समय गुज्रने भएकाले छिरिंग एक्लै अमेरिका उड्यो । श्रीमान् एक्लैअमेरिका उडिसकेकोको खबर दलालले सुनाएपछि केसांग बिक्षिप्त भईन। फर्कनु पनि ज्यान जाने खतरा, अगाडि बढुँ कसरी ? कहाँ जाऊँ कोसँग जाऊँ ? दलालले पनि छोडेर गैहाल्यो, उसको जिम्मा सोलुसम्म पुर्याउने मात्र थियो ।

सोलुमा केसांगले तेन्जिङ्सित सम्झौता गरिन्, भएको सुन अनि आफूलाई बेचेर । तेन्जिङ्की आंग फुर्बा बनेर केसांग चरिकोट आइपुगिन् । चरिकोटमा हर्क तामाङ्की श्रीमती माया तामाङ् बनेर नेपालको नागरिकता बनाइन् । नेपाली भाषा सिकिन हर्कसितको बसाइमा । बल्ल काठामाडौंको तिब्बतियन शरणार्थी क्याम्पमा पुगिन केसांग, उर्फ माया । अनि ठुलो स्वास फेरिन । श्रीमान छिरिंग सम्पर्कबीहिन भएपछि मायाले बाँकी यात्रा स्वयमले तय गर्नुपर्ने भयो ।

असफल नेताको सफल घोषणा

  • by

हेलाटालाटी लुलालङ्गडा, पटमूर्ख र पठमूर्खहरू हो हेर्दाहेर्दै देशमा पानी मरूवाको जनसङ्ख्या बढेको, भाउवेशाले जागिरे पेशामा मार परेको, सज्जन, भद्रजन लडेको, ल्वाँठ लठैत माथि चढेको, नेतृत्व गर्नेको दिमाग सढेकोले बाध्य भएर देश हैन देशवासीलाई नेता असफल भएको सफल घोषणा गर्न गइरहेको छु । सफललाई असफल पार्नमा सघाउने हरूवा चरूवा पानी मरूवालाई अघाउने गरी बधाइ ज्ञापन गर्दैछु । असफललाई सफल पार्ने कार्यक्रम अगाडि ल्याएको छु ।

सन्तुष्टि

  • by

टिन टिन घण्टी बज्यो सविताले मोबाइल फोन उठाइन्, हलो भन्न नपाउँदै उताबाट अधवैँशे पुरूषको आवाज आयो – “धुलिखेलको सधैँ भेट्ने होटेलमा छु । तिमी छिटो यहाँ आइहाल । ट्याक्सीमा आउ जति लागे पनि लागोस् म तिरीदिउँला । छिटो आउनु आज थुप्रै काम छ ।”

दिवंगत पुज्य पिताको स्मृतिमा

यति खेर म ब्राइटन नजिकैको सहर होपमा बसेर दिउसोतिर समुद्री किनाराहरूसँगै लुकामारी खेल्दै थिएँ । अचानक देव्रे कानमा ठुलो स्वारले ठक्कर दियो । भयानक घटना घटेको छ मेरो जीवनमा । यो अशुभ धमाकाले कानमा प्रवेश गरी मनमा एककासी अनेक कुराहरू सम्झन पुगें । अनि समुद्री किनारालाई छोडेर म आफ्नो कोठामा पुगें । हिजो मात्र सेन्ट्रल लन्डन कंगक्रस गएको थिएँ । बिरह जागेता पनि नेपालबाट कति खेर के खवर आउछ भन्ने त्रास लागिरह्यो । यसै त गत राति सपना पनि भयानक देखेको थिएँ । सपनामा हामी बाबु छोरा पहाडको कुनै कुनाबाट जहाजमा उँडिरहेका थियौं र अचानक बाबा त्यो जहाजबाट खस्नुभयो र म एक्लै बाँकी यात्रा पार गरें । यस अर्थमा पक्का पनि बाबाकै ज्यान तलमाथि परेको डर मनमा लागिरहेको थियो । त्यो रात म राम्रोसँग नसुतेर बिताएँ । भोलिपल्ट एकाबिहानै नेपालबाट फोन आयो । नभन्दै बाबा बितेको २ दिन भैसकेछ । त्यो सुनेर म स्तब्ध भएँ । न म रुन सँके न बोल्न । नेपाल गएर बाबालाई भेट्ने रहर पनि अनयास सेलाएकोले म स्तब्ध भएँ । केही दिन मात्र रुकुम गएर फर्कने र काठमान्डौ आउँछु कान्छा भनेर फोन गर्नु भएको थियो एक महिना अगाडी मात्र । म बिदा हुँदा खै किन हो बाबाले मलाई निकैबेर अंगालो हाल्नुभो र तपतप आँशु चुहाउँदै बिदा दिनुभएको थियो । सायद त्यो नै अन्तिम भेट भनेर हो कि ।

अनुराधा कोइरालाप्रति

पुरा बनुन काम तिम्रा उच्च रहोस मान दिदी
विश्व सामु सगरमाथा भइ बसोस शान दिदी ।

आमा भयौ दुनियाँकी माइतीघर बनाएर
तिमीबाट अरुहरूले सिकुन धेरै ज्ञान दिदी ।

सडकमा डुल्ने देखि बर्बादीमा बेचिएकाले
मिठो मानी रमाएर पाएका छन् खान दिदी ।

RamBikramThapa

महाकविप्रति !

  • by

तिमी जमेका कविता कलामा
हामी रमेका कविकै तलामा
त्यो काव्य धारा छहरा खसायौ
दिएर माया दिलमा बसायौ

यात्रा त तिम्रो रविकै समान
ईश्वर तिम्रो मनुजै महान
निबन्ध, काव्यै मनमा सहर्ष
छ नाम तिम्रो जनमा सगर्व

चनौटौ, घोडा र थोत्रो मान्छे

  • by

करिब साठीबर्ष पछाडि यसपालि मेरो पिताजी काठमाडौं जानुभयो । विक्रमसम्वत् दुईहजार सालमा उहाँ अठार उन्नाइसबर्षको उमेरमा पहिलो चोटि काठमाडौं टेक्नु भएको थियो । त्यसपछिको एक लामो समयरेखा काठमाडौँबाट विरत भएर पूर्वी पहाडको एउटा अनाकन्टर गाउँमा आफ्ना आयुरेखाहरू फटाइरहनु भयो । दशैँको बेलाका खसीखरिदेहरूका मुखबाट काठमाडौंको पछिल्लो दृश्य चासो राखीराखी सुन्नुहुन्थ्यो । आफ्नो एक आयु उमेरमा खण्डखण्ड युगको आस्वाद लिनुहुन्थ्यो ।

पछिल्लो काठमाडौंयात्रामा विस्मृतिको गर्भमा पुरिएका थुप्रै पुराना कुराहरू सतहमा उत्रिए । पिताजीको मार्गदर्शक भएर काठमाडौंको अनेकौ ठाँउहरू वहाँलाई डुलाउँदा दुई भिन्नयुगका आवाजहरू, ध्वनि र धुमिल दृश्यहरू श्पर्श गर्न पाँए । उहाँले दुई हजार एक साल अगाडि चुला चौका जोरेर भात पकाएको टुँडिखेल खोज्नुभयो । बानेश्वरका खोल्सामा दिशा बसेका ठाँउहरू ठम्याउन खोज्नुभयो, त्यो गगनचुम्वी कन्क्रिटका महलको वीचमा व्लाकहोलमा तारा खसे जस्तो खोजाइ थियो ।

एउटा मृत्यु

  • by

मान्छे मान्छे नै हो
मान्छे मान्छे बेचेर मान्छे कमाउँदैन
उसले देख्न सक्छ ।

भैँसीले आफ्नै सन्तान कुल्चन्छ
ढाडेले आफ्नै बच्चाहरु खान्छ
बोकोले आफ्नै आमाको सतित्व लुट्छ
किनकि ती अन्धा छन् ।

तर मान्छे ज्योतिमय छ
सारा धर्तीको अन्धकार चिर्न सक्छ
उसलाई आफू भरिएर सन्तुष्ट छैन
किनकि उसलाई सोमालिया, सुडान, इथियोपिया दुख्छ

AmbikaLimbuAshish

आउँनु है माया देउरालीछेउमा

  • by

आउँनु है माया देउरालीछेउमा बस्नेछु पर्खेर
पोको पारी ल्याउनु है माया दिलभरि बोकेर

सम्झना आँउछ बिगतको अतित आँखामा छाइरहन्छ
बिर्सन खोच्छु बितेका पल झझल्को आइरहन्छ

साथ छोडी गयौ एक्लै पारी अरुकै हात समाई
जिन्दगी बितोस् हरपल तिम्रो खुसीले रमाई

हेर्न म चाहन्न तिमीलाई दु:खमा रोएको
लच्छिन बसोस तिम्रो हातमा ढुंगा छुँदा सुन भएको

कविताको फूल र दिमागको रेखा

  • by

आधाघाम र आधा छायाँ छोडिन्दै गएको गर्मी र अगाडि पोल्दै चिसाउँदै आइरहेको जाडो मौसमको त्यो दिन कामले थकित शरीर र दिमागमा बाक्लिएको शहर, समस्याको प्रदुषणले उकुसमुकुसिएका कविता, शरीर सबैलाई झटाउन, टकटकाउन र ताजा बनाउन हाम्रो सधैँ चुनवानमा भेटघाट गर्ने सृजक, विचारक, समालोचक प्रेम राई, डि.बी. पालुङवा, बिमल राई, म देश सुब्बा र दुई अथक कुदिरहने बालकहरू अविनाश र निसाम् को टोली हङकङको प्रसिद्ध युद्ध कालिन खानेपानी जगेर्ना गर्न निर्माण गरिएको धेरै बाँधहरू मध्येको एउटा प्रसिद्ध बाँध ‘सिन मुन बाँध’ वरिपरि एक वृत्त पैदल यात्रा मार्न हिँड्यौँ । थियो झोलामा केही पानी, जूस र सम्झनालाई कैद गर्ने बिमलको क्यामेरा ।

बाटोमा लटरम्म कविता थिए । रुखमा फलिरहेका, फूलमा झुल्दै गरेका, पानीमा पौडिरहेका, हावामा तैरिरहेका । ती उर्वर कविताले हाम्रो आँखा, दिमाग र मनलाई छुन्थ्यो, हल्लाउँथ्यो र थकाइले सुतिरहेको चेतनालाई झकझकाउँथ्यो । झोलामा थिए बिमलका नयाँ कविता, डि.बीको कविता र मेरा कविताहरू । हामीले प्रकृतिका कविता र झोलाका कविताहरूलाई ताछ्न थाल्यौ, छोडाउन थाल्यौ, फिजाउन थाल्यौँ । हाम्रो खुट्टाले यात्राको रेखा टेक्दै, छोड्दै गरिरहेका थिए । बाँधको किनारामा प्राकृतिक सौन्दर्यको सिकार गरिरहेका चित्रकार, फोटोग्राफर थिए । चित्रकार किनारमा थुप्रिएको ढुङ्गा र रुखको जराको स्केच गरिरहेका थिए, फोटोग्राफर त्यहा माछासित भोक र हत्याको खेल खेलिरहेका बकुलाहरूलाई क्यामेरामा कैद गरिरहेका थिए । हामीले टेक्दै र छोड्दै गरेको बाँध गोलो रेखाको एउटा वृत्त थियो ।

SubiSudhaAcharya

कलिलो मनका यादहरूमा

पच्छ्याउन खोज्ने साथ बैगुनी ।
रित्याउन खोज्ने याद बैगुनी ।।
बिर्सिऊ भन्दा हृदयको माझ बसेर–
बिउँझाउन खोज्ने रात बैगुनी ।।।

साथ, याद अनि सिङ्गो रात बैगुनी भएपछि यहाँ कसको के लाग्छ र ? हिउँको सम्झना चिसोसँग, आगोको याद रापसँग, सूर्र्यको झझल्को तापसँग, दियोको याद उज्यालोसँग, रातको झझल्को अँध्यारोसँग अनन्त अनन्त रहिरहन्छ खोलाको सम्झना बगरले गराएजस्तै । फूलको याद बासनाले दिलाएसरि हावाको स्पर्श चिसोले अनुभूति गराएझैँ, हो यही त हो साथ, याद र रात बैगुनी हुनाका मुख्य कारणहरू ।

खोलाझैँ बग्ने जीवन, हावाझैँ कावा खाँदै उड्ने मन, सगरमाथाझैँ चुलिने चाहना, आकाशसरि फैलिदो सम्झना र सागरजस्तो गहिरो यादले रोकिदिन्छ बगिरहने जीवनको बेगलाई । तब याद र सम्झना चुल्ठी परेर मुछिन्छ जीवनको हरेक पाटाहरूमा र बन्छ एउटा मीठो स्मृति अनि त्यही स्मृति टाँसिन्छ हरेक भोगाइहरूमा अतीतदेखि अनादिसम्मको लागि ।