विविध-विधा

सपनीमा आज आफ्नै मलामीको लाम देखेँ
बाहिर मेरो नाम अनि बाँधेको एक खाम देखेँ

कता कस्लाई के हुने हो तिमी नै छौ हे प्रभु
ढाकिएको चितामाथि मेरै लास तमाम देखेँ

जिन्दगीको हिसाब किताब कसो गरी चुकाऊँ म ?
ब्यथा बढ्यो मनभरि कसो गरी लुकाऊँ म ?

संसारको रीत नै हो सुख दु:ख भोग्नु पर्ने
मनभित्रका सारा पीडा कसो गरी फुकाऊँ म ?

रातो रङमा सजिएर घर- आँगनमा छाउँथ्यो तीज
अत्याचार मिल्काउन पीडा-गीत गाउँथ्यो तीज
संस्कारलाई गहनामा किन्दै महिनौं भोजमा डुल्ने
पुरुष नाच्ने जात्रा जस्तो हिजो कहाँ आउँथ्यो तीज ?

दिन दिनै तिम्रो बैंश हेर्दा हेर्दै ह्रास भयो
लाग्छ मलाई प्रकृतिको सम्पत्ति नै नाश भयो

बालापनमा व्यर्थै मलाई झुटो माया बाँडिदियौ
आजसम्म बाँच्नु पर्ने जिन्दगीलाई आश भयो

खोल अर्कै टासीकन हल्ली हल्ली हिड्ने मान्छे
मेला बजार भिडभाडमा दल्लि दल्लि हिड्ने मान्छे

जानी जानी देखि देखि नदेखेझैँ जस्तै गरी
मूलबाटो त्यो छोडेर गल्लि गल्लि हिड्ने मान्छे

देख्योभनि चिन्छन होला बोलाऊछन् कि जस्तो गरी
चारै तिर हेर्दै छिटो डल्लि डल्लि हिड्ने मान्छे

रेस्टुरा र बार देखि टुकुरेका भट्टी सम्म
साझ बिहान हरदम रल्लि रल्लि हिड्ने मान्छे

अन्जान संग आकाश पाताल मंगल ग्रह तारा जोड्यो
जानिफकारका अघि यिनी छल्लि छल्लि हिड्ने मान्छे

जता राम्रो उतै तिर सबको हुन्छसर्ने मन
लेक बाट बेसी हुदै तराई तिर सर्ने मन

कोलाहल मच्चाएर अर्थ छैन जिउनु कुनै
सकेसम्म धेरै सम्म माया प्रिती छर्ने मन

पिडा सही चुप चाप नबोलेर बस्नु भन्दा
आइलाग्ने हरु संग खुलमखुल्ला पर्ने मन

सबै समू आफुलाई चिनाई राख्न टिकाई राख्न
समयमै दुइ चार पैसा जोड जाम गर्ने मन

बैस छदा जति सुकै पाप कर्म गरे पनि
बुढेसकालमा सबको हुन्छ बैतरणी तर्ने मन

सेवा गर्ने धर्म गर्ने यस्तै यस्तै अरु के के
ठुलो मान्छे बन्ने तर हुन्न कस्कै मर्ने मन

तिमीसँग जिन्दगी यो बिताउने रहर हुँदा
बाचेर नि मरे झै छु त्यही रहर जहर हुँदा

भुल्न खोज्छु जति झनै ताजा बन्छौ स्मृतिमा
बस्ती छोडी गए पनि उही पुरानै शहर हुँदा

१
के गर्ने गरिबको चिसो चुह्लो बाल्नै पर्यो
बालबच्चाको मुखमा माड हाल्नै पर्यो
कस्ले सुन्छ र आवाज निमुखाको
केही नलागेपछि खाडीतिर पाइला चाल्नै पर्यो

छातीको दुध मेरो बागमतीको ढलमा हाल्यौ
स्वाभिमानी स्वाभिलम्बी प्रतिष्ठा नी फाल्यौ

उत्तर दक्षिण पूर्व पश्चिम तिम्रा नातागोता
जिउँदै मलाई जलाउन दागबत्ती बाल्यौ

मोहनी लागे झैँ टुना र मुनाले
तिम्रै हात खोजे चोलीको तुनाले

पलङ्गको छेवैमा म एक्लै सुसाएँ
रातभरि उनैलाई कुर्यो कुनाले
तिम्रै हात खोजे चोलीको तुनाले

नदेखाऊ न चिसा नयन लुकाएर बसेकी छु
साथी आफैं दर्पण दृष्टि झुकाएर बसेकी छु ।

हाँसोभित्र पाएँ सधैं बिरह छाल त्यसैले त
सयौं खुशी माहौलहरू चुकाएर बसेकी छु ।

साथ भई देऊ समय, सँग चल्न सकुँ
पत्थरलाई गुलाबमा, म बदल्न सकुँ

चन्द्रमाको बयान छोडेँ, अधि आई बस
चन्द्रमुखी अनुहार, म टहल्न सकुँ

सबको आँखा छल्दै पनि आउँथे म रातमा
उपहार दिन ल्याउँथें गुलाब फूल हातमा ।

जब मेरा पाउँजु बझ्थे धड्कन बढ्थ्यो तिम्रो
सम्हालिँदै आउँथे म फँस्न तिम्रो बातमा ।

रुदै होलिन् मेरी आमा लेक बेंसी गर्दा खेरी
बर्खेमास धान रोप्न गैरी खेतमा झर्दा खेरी

हात गोडा काठयाङ्ग्रिएर झम्झमाउदै होलान्
एका बिहानै पधेरीमा पिउने पानी भर्दा खेरी

आऊ तिमी मेरो मुटु दुखेको हेर्ने भए !
छातीभित्र थुप्रै चोट लुकेको हेर्ने भए !

तिमी झैं धनको आड्मा बढ्न नसकी
गरिबीले पाईला मेरा रुकेको हेर्ने भए !

हाम्रो देशमा राजगर्ने नेता दक्ष खोजौं अब
मातृभूमि बिकासको मूल लक्ष खोजौं अब

जुनै नेता आए पनि निमुखा त मरेकै छन
गरिबलाई न्यायदिने राम्रो पक्ष खोजौं अब

आफ्नै हुँ भन्नेहरू, अश्मिता लुट्छन यहाँ
मखुण्डो ओढिकन, सर्वस्व लुट्छन यहाँ

धन सम्पत्ति जात भात, समाजको रीतले गर्दा
सम्बन्ध ती प्रेमका, अनयासै छुट्छन यहाँ

मर्न लाग्या’ यो मन्लाई जगायौ तिमीले
मनभित्र ठूलो हुरी चलायौ तिमीले

बाँच्नुभन्दा मर्नु निको मै भन्थे पहिले
बाँच्ने आशा दिन-दिनै बढायौ तिमीले