‘इकोज’ उपन्यास अङ्ग्रेजी साहित्यको विस्तार
नेपालको अंग्रेजी साहित्यमा स्थापित हुँदै गएका कवि तथा उपन्यासकार ईश्वर कँडेलले दुई दशकभन्दा बढी अंग्रेजी शिक्षाको सेवामा समय बिताइसक्दा अत्यन्त उल्लेखनीय कार्य गरिसकेका छन्, जुन उनको जीवनको गौरव र प्राप्ति पनि हो । उनले विगतदेखि वर्तमानसम्म हुर्काउँदै ल्याएको शृंखला कविता, उपन्यासको सृजनकर्म नै होभन्दा अन्यथा हुँदैन । अंग्रेजी माध्यमद्वारा कलम चलाएर अंग्रेजी साहित्यमा क्रमशः प्रभाव छोड्न सफल कवि, उपन्यासकार ईश्वर कँडेलजस्ता व्यक्तित्वलाई चितवन र अँझ त्योभन्दा पनि नेपालले नै पाउनु भनेको गौरवको विषय पनि हो ।
विद्वानहरू पनि कर्तव्य र अकर्तव्य बिचको फरक छुट्याउँदा अलमलिन्छन; अरे त्यसैले पो हो कि ?
वुद्धले स्त्रीहरूलाई दीक्षा नदिने घोषणा गरेका थिए । किनकि वुद्धको पथ पुरुषको पथ थियो । यदि स्त्रीलाई बुद्धको पथमा लग्यो भने उनीहरूले दीक्षा लिने त परै जाओस् बुद्धको पथलाई नै परिवर्तन गरिदिनेछन् । त्यसैले वुद्धले स्त्रीहरूलाई दीक्षा दिनबाट इन्कार गरेर एकएक् स्त्रीलाई “क्षमा गर्नुहोस्” भनिरहे । एकदम मजबुरीमा, ठूलो दबाबमा, र ठूलो तार्किकताका कारण वुद्धले स्त्रीहरूलाई दीक्षा दिन राजी हुनुपर्यो ।
क. साहित्यकार हाङपाल आङबुहाङ लिम्बूसँगको साईबरीय भेट:
पकरी–६, सप्तरीमा जन्मेका धीरकुमार श्रेष्ठको नाम साहित्यमा स्थापित छ । नामभन्दा काम देखाउन खोज्ने उनको बानीले गर्दा उनको योगदान बारे सप्तरीबासी नै अनविज्ञ छन् । यसै सिलसिलामा उनको छोटो चिनारीसहित उनको ‘नजन्मिनुपर्ने मान्छे’ कथा–सङ्ग्रह, २०७० बारे एकाध शब्द खर्च गर्ने ध्याउन्नमा छु ।
यो कवितासङ्ग्रहका कृतिकार मुकुन्द प्रयास हुनुहुन्छ र प्रकाशन झमक घिमिरे साहित्य कला प्रतिष्ठान नेपालले गरेको छ । मूल्य रु १५०/– राखिएको यस कृतिमा प्रकाशकीय जनार्दन गोठालले लेख्नुभएको छ । यस कृतिमा मुकुन्द प्रयासजीले न त आफ्नो व्यक्तिगत विवरण नै दिनु भएको छ न कि शुभ कामनाका अक्षरहरूको चाङ्गनै लगाउनु भएको छ । केवल आफ्ना कुरा भनेर सानो अवधारणाबाट कृति पढिदिने अनुरोध गर्नुभएको छ भने मुकुन्दजीले तरेली युक्त सङ्गित नै कविता हो कि भनेर प्रश्न राख्नुभएको छ । यस कृतिमा साना ठूला गरी ३७ वटा कविताहरू समावेश गरिएका छन् । कविता गद्यशैलीमा लेखिएका छन् । कविता मध्यम खालका, न लामा न धेरै छोटा तर महजस्तै मीठा, जति पढ्यो उति पढौं पढौं लाग्ने खालका यी कवितामा समसामयिकताले भरिएका, राष्ट्रप्रेमले ओतप्रोत, भावनाका भेलहरू एकनासले बगेका, समनताको खोजीमा दौडेका र मानवीय संवेदनाले भरिएकाछन् । यी कविताले मानव मन मस्तिष्कलाई आकर्षण गर्छन् भन्ने लाग्छ मलाई ।
क. भूमिकाको भूमिका 
नेपालको साहित्यिक परिप्रेक्ष्यमा चितवन आज अग्रस्थान ओगट्न सफल छ । त्यसो त, अन्य जिल्लाहरू पनि कमजोर छैनन् । त्यसमा पनि चितवनको साहित्यिक उर्वर भूमिमा कविडाँडा निकै सक्रियताका साथ तीव्र गतिमा अघि लागिरहेको छ र राष्ट्रियस्तरमै चर्चामात्र होइन हस्तक्षेपसमेत गरिरहेको छ । कविडाँडाका प्रत्येक घरधुरीमा कवि, कथाकार, निबन्धकार, गजलकारहरूको प्रतिनीधित्व छ, नभएका घर बिरलै भेटिन्छन् ।