वर्ण के हुन् र ती किन घटी बढी हुन्छन् ?
भाषाका शब्दहरू वा वर्णहरू भनेका मानिसका अन्य भौतिक सम्पत्ति जस्तै भाषिक सम्पत्ति हुन्छन् । भौतिक सम्पत्तिको ढुकुटीमा घटीबढी हुँदै गएजस्तो भाषाको शब्द वा वर्णको ढुकुटीमा पनि घटीबढी हुन सक्छ । भन्डारको सम्पत्ति चलन गर्दै जाँदा थपिंदै वा घट्दै जानु स्वाभाविक पनि हो । नेपाली भाषा पनि यस अपवादबाट मुक्त छैन । यसमा पनि प्रयोग गर्दै जाँदा शब्दहरू वा वर्णहरू घटीबढी भएका छन् ।
वर्तमानमा लेखिएको केही कामचलाउ, केही तत्कालको लागि बिकाउ अनि केही चाहिं प्रसिद्ध व्याकरणका पुस्तकहरूमा नेपाली भाषामा रहेका स्वर, व्यञ्जन वर्णको परिचय र सङ्ख्या तोक्ने काम भए÷गरेको देखिन्छ । पाठ्यक्रमको प्रयोजनका लागि लेखिने सस्तामस्ता व्याकरणका पुस्तकहरूमा नेपाली वर्णहरूको परिचय पढाउनु पर्ने भए पनि सङ्ख्या तोक्नुबाहेक सङ्ख्यामा घटीबढी हुनुका पर्याप्त वा न्यूनतम कारणहरू समेत दिएको पाइन्न । सङ्ख्या तोक्ने क्रमका पछाडि तोकिनु पर्ने खास कारण उल्लेख नहुनाले प्रशस्त भ्रम फैलन सक्छ । तिनै समस्याहरूको साधारण खुलासा यो लेख हो ।
मनोज मनसून/कुवैत 
नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा कलम चलाउने थुप्रै विद्वानहरू मध्ये महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटालाई महान हस्तीका रुपमा चिन्ने गरिन्छ । वि.स १९६६ साल कात्तिक २७ गते शुक्रवार काठमाण्डौंको डिल्लीबजार धोबिधारामा पिता तिलमाधव देवकोटा र माता अमरराज्यलक्ष्मी देवीका छ भाइ छोराहरू मध्ये तेस्रो पुत्रको रुपमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जन्म भएको थियो । उनको न्वारणको नाम तिर्थमाधव देवकोटा भएता पनि तिहारको लक्ष्मी पूजाको दिन जन्मिएका हुनाले लक्ष्मीप्रसाद भनिएको हो ।
कुनै पनि क्षेत्रमा राम्रो काम गरेर उल्लेख्य योगदान दिने व्यक्तित्वलाई कदरस्वरूप पुरस्कार दिइन्छ । पुरस्कार, पदक अथवा सम्मानले कर्मयोगीलाई थप ऊर्जा प्रदान गरेर कर्मक्षेत्रमा प्रोत्साहित तुल्याउँछ । पुरस्कारले पुरस्कृत व्यक्तिलाई मात्र जागृत, उत्तरदायी र सशक्त बनाउदैन । त्यो क्षेत्रका अन्य अभियन्ताहरूलाई पनि कर्मक्षेत्रमा उत्प्रेरणा जगाउँछ । पुरस्कार एकप्रकारको ‘रिचार्ज’ र ‘क्याटालिष्ट’ पनि हो । मान्छे जगाउने र ब्यूँझाउने एउटा सञ्जीवनी बुटी र रामवाण औषधी पनि हो पुरस्कार । पुरस्कार एउटा न्यायिक मूल्याङ्कन र प्रमाणिकरणका अतिरिक्त सामाजिक मान्यता प्रदान पनि हो । यस्तो अमूल्य र अपार महिमाको पुरस्कारको इज्जत जोगाउनु दातृ संस्थाको कर्म र धर्म पनि हो ।
परिचय
भरौटेहरूको केही दोष छैन । उनीहरू निम्न वर्गका हुन् । उनीहरूले यसो नगरेमा उनीहरूको रोजिरोटी चल्दैन । यो उनीहरूको दासी मानसिकता पनि हो । उनीहरू विद्रोह गर्न सक्दैनन् । एकदुईले विद्रोह गरे पनि साथ दिँदैनन् र विद्रोह गर्नेलाई नै परिवारबाट अलग गरी सामन्तीसँग मिलेर आफ्नै रगतका नातालाई पनि यातनामय जीवन, अँझ त्योभन्दा कठोर जीवन जिउन वाध्य पार्छन् ।
म जहाँ पुग्छु, त्यही मेरो घर हो । मैले जे दु:ख झेले त्यो दु:ख अरुले पनि झेल्नु नपरोस् भन्ने आकांक्षा सहित दु:खको सागर थुन्न म भ्रमणको मार्गमा लागेको हुँ । म पढेको मान्छे हैन, अक्षरसम्म चिनेको मान्छे हुँ । म डुलिहिँड्ने र हरेक ठाउँको हालखबर मनमा गुनिरहने यस युगको नारदजस्तो पात्र हुँ । म सकुञ्जेल हिँड्छु र जनता जगाइरहन्छु । म जे देख्छु, त्यही लेख्छु । नेताले नेपाल खाएको देख्दा, ज्ञानेन्द्रले नेपाल मासेको भेट्दा, सेनाले जनता मारेको पाउँदा, क्रान्तिकारी हुँ भन्नेले सामन्तलाई छाडेर निमुखा वर्गलाई पिरोलेको देख्दा, ठूलाबडाले गरिव निमुखालाई सताएको पाउँदा, वनजङ्गल मासेर मोजमस्ती गरेको भेट्दा टुलुटुलु हेर्न सकिन र लेखेँ । तिनीहरूको कर्तुत जनताका सामु राखिदिएँ । जनतालाई सुनाउँदै गएँ ।
कवि कृष्ण सेन इच्छुकको कवति्वको विवेचना गर्नु अगाडि उहाँको महान् त्याग र बलिदानले भरिएको जीवन; त्यसमा समाहति भएको ओजपूर्ण कवति्व आदिआदिको विषयमा विभिन्न व्यक्तति्वहरूद्धारा गरिएको सारगर्वति मूल्यांकनउद्गारलाई सुरुमै उद्धृत गर्नु सान्दर्भिक देखेको छु–
परिचय
दशैंको महत्वबारे चर्चा गर्नु पूर्व आजका बालबालिका र किशोर किशोरीहरूको मनोविज्ञानको बारेमा थोरै चर्चा गर्नु सान्दर्भिक होला । हाम्रो हिन्दू संस्कृतिमा भएका चाडपर्व रीतिरिवाज आदिमा सुन्दै हाँसो लाग्ने अलौकिक वा जादुगरी कथा किम्बदन्ती जोडिएर आएका छन् । वेद पूराण र किम्बदन्ति कथाहरू लोक साहित्य हुन् । साहित्यका विम्ब र प्रतीकले व्यक्त गर्न खोजेको कुरा नबुझेर पुर्खाले मान्दै आएको परम्परा भन्दै हामीले मान्दै आयौं तर आजका बालबालिका र किशोर किशोरीहरू त्यो मान्ने वाला छैनन् । किनभने यो साइबर युग हो कुनै कर्मकाण्ड गर्नुको पछाडि त्यसको बैज्ञानिक सत्यतथ्य बुझ्न चाहने जिज्ञाशू रहेको हामीले पाउन थालेका छौं । अत: हाम्रो संस्कृति र रीतिरिवाजको बैज्ञानिक पक्ष उनीहरूलाई बुझाउन सकेनौ भने उनीहरूले त्यो मान्नेवाला छैनन् फलस्वरूप हाम्रो धर्म संस्कृति र रीतिरिवाजको बारे बैज्ञानिक सत्य तथ्य खोज्नु अति आवश्यक भइसकेको छ । प्रस्तुत लेख त्यसैको एउटा झिनो प्रयास हो ।