परिचय
गीता खत्रीजीको ‘आमा हुन् आमा’ खण्डकाव्यको अध्ययनबाट उहाँको समसामयिक एक महत्वपूर्ण काव्यिक व्यक्तित्व र कृतिको अवलोकन पछि झोखाङदेखि मजाटलानसम्म नियात्रासङ्ग्रह पढन थाल्दै छु । गीताजीका लेखनशैलीबाट म प्रभावित भएँ र उहाँका कृतिमा आफ्ना धारणालाई उतार्न मन लाग्यो । त्यसो हुँदा यसबारेमा छोटो टिप्पणी पनि लेख्न थाले । काव्यकार गीता खत्री नेपाली साहित्य जगतमा आफूलाई कवि, गजलकार, कथाकार, गीतकार, खण्डकाव्यकारको रूपमा स्थापित गराइसकेकी नारी हस्ताक्षर हुनुहुन्छ । काठमाण्डौ, कलंकीस्थान–१४मा वि.सं.२०२० सालमा जन्मनु भएकी गीता खत्री स्नातक, डिप्लोमा एलाएन्स फ्रान्स, पेरिसबाट र ओमेन लिडरसिप कोर्स, हन्टर कलेज, न्युयोर्कबाट, शिक्षा हाँसिल गरिसक्नुभएको छ । उहाँलाई काव्यिक व्यक्तित्वको रूपमा हेर्दा उहाँले विभिन्न साहित्यिक संघसंस्थामा आवद्ध भएर आफ्नोअमूल्य समयलाई अर्पण गर्नुभएको छ । उहाँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजको अध्यक्ष, (सन् २०१०–२०१४), संरक्षक, नारी साहित्य प्रतिष्ठान र कौशिकी साहित्य पत्रिका, आजीवन सदस्य, गुञ्जन विश्व परिक्रमा (अनलाइन मिडिया) र सल्लाहकार अन्तर्दृष्टि, त्रैमासिकमा आवद्ध भएर सेवा गर्दै आउनु भएको छ । उहाँले सात्यिक क्षेत्रमा पुर्याएको योगदानलाई कदरगर्दे सम्मान र पुरस्कार पाउनु भएको छ जो यसप्रकार छन् – सर्वदावाङ्मय सम्मान (२०६४) नेपाल, अनेसास नेपाल च्याप्टर सम्मान (२०६७), नारी साहित्य सम्मान (२०६७), सरस्वती सङ्गित सम्मान (२०६७), दायित्व वाङ्मय सम्मान (२०६९), महिला गीतकार सम्मान (२०६९), गङ्गादेवी चौधरी स्मृति सम्मान (२०७१) र Best INLS Chapter President Award (2008) आदि ।
यस नियात्राको बारेमा विभिन्न साहित्यकारले राखेका धारणा
यस नियात्राको प्रकाशन अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज, नेपाल च्याप्टर अनामनगर, काठमाण्डौले गरेको हो । प्रकाशकीयको कलमबाट अध्यक्ष अनेसास नेपाल च्याप्टर, राधेश्याम लेकालीबाट यस कृतिको र कृतिकारको यसरी मूल्याङ्कन गरिएको छ –‘प्रस्तुत कृतिमा स्रष्टा खत्रीले आफूले देखेका, भोगेको र अनुभूति गरेको यथास्थितिलाई प्रस्तुत गर्नुभएको छ । साथै यससङ्ग्रह भित्रका नियात्राहरूमा जीवनबोध, जीवनको मौलिक परिभाषा र जीवनको कटु सत्यसँग आत्मसात पाइन्छ ।
यस कृतिले दुई ओटा भूमिका पाएको छ । प्रसिद्ध नियात्राकार युवराज नयाँघरेले ‘अर्थपूर्ण सिर्जना’ शीर्षकमा यस कृतिको अर्थपूर्ण भूमिका लेखेका छन् –‘गीतासँग सूचनाको लामो क्रमबद्धता छ, उनीसँग श्रद्धाको शृङ्खला छ, उनीसँग हृदयको सुकोमल आवाज छ । अनि तिनैको घचघच्याइले र छुवाइले, यी तरल नियात्राहरू लेखिएको लाग्ने गर्दछ ।’
अर्को भूमिका छ प्रतिक ढकालको । ढकालजीले यस भूमिकामा गीताको लेखकीय व्यक्तित्व र उनको कृतित्वप्रति राम्रैसँग चिरफार गर्नुभएको छ । ढकालजीको १६ओटा बुँदागत धारणाको सटिक प्रस्तुतिले गीता खत्रीको साहित्यिक व्यक्त्वि र नियात्रा कृतिको गहनतालाई धेरै उच्चाइमा पुर्याएको छ । उदाहरणको लागि पाँचौ बुँदालाई यहाँ पढौं –‘लेखनमा ‘म’ पात्रको उपस्थितिले मात्र निजात्मकताको अर्थ बोक्न सक्दैन । तसर्थ यो भ्रमबाट पूरै मुक्त भइसकेसम्म राम्रो लेख्न इमान्दार प्रयास गर्ने एक स्रष्टा व्यक्ति हुन् गीता खत्री ’ ।
कृतिकारको आफ्नै धारणा :–
कृतिकारले, यात्रामा देखेका र भोगेका कुराको लिपि बद्ध हुनुपर्ने, आँफू कविता लेखनबाट गीत र हाल नियात्रा लेखनमा पुगेको, नियात्राले पाठकलाई पनि कृति मार्फत त्यो ठाउँमा पुगेको भान हुनु, आफ्नो यात्रा बृतान्त फ्ररान्सको माउन्ट सो मिसेलबाट सुरु हुनुपर्ने लिपिबद्ध नभएर हुन नसकेको, झोखाङ र प्यारी नेपाली चेली भृकटीबाट सुरु गरेको, यात्रा बृतान्त सबैलाई मन पर्ने, लेखकमा आफ्नै अनुभूतिको स्वाद हुने आदि धारणालाई, पस्कनु भएको छ । गीताजीको अवधारणा प्रष्टसँग खुलेको छ ।
कृतिको संरचना
यो कृति आवरण सहित २२ +१३८ =१६० पृष्ठको छ । यसको प्रकाशन अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज, नेपाल च्याप्टर, अनाम नगर, काठमाडौले गरेको छ । यसको मूल्य ने. रु. २०० तथा १० डलर छ । आवरण पृष्ठ निकै आकर्षक छ । यसमा २४ ओटा नियात्रा लेखहरू समावेश गरिएका छन् ।
कृतिभित्रका नियात्राको संक्षेपीकरण
झोखाङ मन्दिर र राजकुमारी भृकुटी शीर्षकमा काठमाडौदेखि जहाजमा हङकङको तीनदिन बसाई, त्यहाँबाट छेंदुमा एकरातको बास, त्यस पछिको उडान ह्लासाको थियो । ह्लाहासाको गोंगार एयरपोर्ट (११८११ फिटको उच्चाइमा रहेको)मा जहाज उत्रन सकेन बरु जहाज जोडसँग हल्लियो र खसेजस्तो भएर हावाको कारणले जहाज अवतरण हुन सकेन र छेंदुमा फर्कियो । भोलिपल्ट राम्रोसँग गोंगार एयरपोर्टमा जहाज अवतरण भयो । ह्लासा पुगेपछि बाबुकाजी डङ्गोलले लिन आएको, निकै चिसो अनुभव भएको, सुपर मार्केटमा किनमेल, सार्बजनिक बसमा एक युयानमा सुरु देखि अन्तिमसँग यात्रा गर्न पाइने, बस्ने सिट नभएमा तिब्बेतीयनहरू उठेर बसमा यात्रा नगर्ने, साइकल किनेर साइकलको यात्रा, केयुची नदितिर घुम्न जाने, चिनियाले जिउँदा माछा बेच्ने र तिब्बेतियनले किनेर मार्न हुदैन भन्दै नदीमा फाली दिने, बारखोर सडक गोलाकार आकारको ढुङ्गाले छापिएकोले झोखाङ मन्दिर (जहाँबाट बुद्ध धर्मको प्रचारप्रसार हुने ठाउँ)लाई घेरेको, तिब्बतका ३३औं राजा सोङचेन गोम्पोले पहिला चिनीया राजकुमारी वेनचेन र पछि नेपालकी राजकुमारी भृकुटीसँग विवाह गरेको, दुवै राजकुमारीले शाक्यामुनीको मूर्ति लिएर आएको र वेनचेनको अनुरोधमा सानो झोखाङ मन्दिर बनेको पछि भृकुटीको अनुरोधमा ठूलो मन्दिर बनेको, अहिले दुवै रानीको बीचमा राजा सोङचेन गोम्पो बसेको ६–७ फिट उच्चाइ भएको सुन्दर मूर्तिहरू बनाइएको, भृकुटीको यो मूर्तिलाई देखेर जो कोही पनि भावविभोर भइने, ‘भृकुटीले देश बचाउने क्रममा आफ्ना व्यक्तिगत इच्छा, आकाङ्क्षा चाहना सबैलाई बिर्सिएर आफ्नो भाषा, संस्कृति, केही नमिल्ने ठाउँमा कसरी जीवन बिताइन् होला । …. कति आँसु बगे होलान् । …..त्यतिखेर दरबारभित्र हुर्केकी, बढेकी भृकुटीले सम्पूर्ण जीवन त्यस्तो विकट र कष्टकर वातावरणमा कसरी बिताइन् होली ’ आदि विवरणको साथै त्यहाँको प्राकृतिक विकटता, प्राकृतिक सुन्दरता, जलवायु, श्वासप्रश्वासका समस्या, लामो अवधिसम्म बस्दा चिसोको कारणले बाथको समस्या यस नियात्रामा समेटिएका छन् । यस लेखमा नियात्राकारमा भृकुटीले देश बचाउनको लागि गरेको योगदानले गहिरो प्रभाव परेको छ । नारीले गर्न सक्ने त्यागको बारेमा पस्केको धारणा यसप्रकार छ –‘नारीमा कस्तो शक्ति हुँदो रहेछ, कत्रो त्याग र तपस्या हुनसक्ने रहेछ भन्ने कुराले मेरो हृदय द्रविभूत भयो । एक छिन् भावविभोर भएर फेरि अर्को जन्म लिन परेमा नारी नै भएर जन्मन पाउँ भनेर भित्रभित्रै भगवानसँग प्रार्थना गर्न पुगेकी थिएँ ।’ यी वाक्यले कृतिकारको नारीसंवेदनाप्रति, भृकुटीको त्यागप्रति र नारी शक्तिप्रतिको महानतालाई प्रष्ट्याएको छ र भृकुटीको जन्मदेशप्रति उनको त्यागको उच्च मूल्याङ्कन भएको छ ।
हङ्कङको कमाइ
यस नियात्रामा नियात्राकारका श्रीमानको हेर्न निकै रहर भएको तिब्बतको ह्लासाको नेपाली वाणिज्य दूतावासमा सरुवा भएको हुँदा नियात्राकारलाई थाहा भएको भौगोलिक उच्चाई चिसो हावापानी, अक्सिजनको कमीले हुनसक्ने श्वासप्रश्वासको समस्या आदिले त्यति रम्य नमाने पनि काठमाडौबाट सिधै ह्लासा जाने सुविधा नभएको कारणले हङकङ छेन्दु हुँदै ह्लासा जाने व्यवस्था मिलाएका र हङकङलाई एसियाको न्युयोर्क मानिने भएकोले चार दिन त्यहाँका स्थानहरूको अवलोकन गर्ने समय पनि तय गरेकोले हङ्कङको बारेमा जानकारी लिने काम पनि गरिएको । जानकारी लिने क्रममा ‘हङकङमा बसेको चिनियाहरू मेनल्याण्डमा बसेको चिनिया जति चुत्थाचाहिं छैनन् तर ठग्न त माहिरै छन् होस पुर्याउनै पर्छ ।’ नेपालीलाई पनि हात लिएका हुन्छन् । यहाँ एउटा नेपाली भेटियो उसले होटेलमा महगो कोठामा लगेर बास बसायो दुई रातको २५० डलर तिरायो तर भोलि पल्ट पत्तालाग्यो कि यस्ता कोठाहरू ६०देखि ८० डलरमा पाइने रहेछन् । हङकङ ४२६ बर्गमाइलमा फैलिएको, जताततै पानी पानी देखिने, वरिपरि साना साना डाँडैडाँडा देखिने, उपत्याकाजस्तो लाग्ने, डाँडामा ठूला–ठूला घरहरू ठड्याइएका माथिबाट तल हेर्दा लोभलाग्दो दृश्य देखिने, भिक्टोरिया पिक हेर्नेको भीड र जाँदा ठाडो उकालोको कारण कहाली लाग्ने, फेरीबाट काउलुन, भिक्टोरिया हारबर, हङकङ टापुको वरिपरिका रमाइला दृश्य र अग्ला घरहरूको अवलोकनपछि एक रातको लागि असी डलरमा होटेलमा कोठा लिएर बसी भोलिपल्ट छेन्दुको उडान गरको बर्णन को साथै पेरिसमा राजदूताबासमा कामगर्न आएको अर्दली, त्यही कन्सियाजको रूपमा काम गर्न थालेर एउटा टेलीभिजनमा ठगेको र हङकङमा होटेलमा लगेर ठगेको यथार्थता यहाँ प्रष्टिएको छ । अन्त्यमा गीताजीले एउटा मार्मिक शब्दको प्रयोग गर्नुभएको छ –‘नेपालीको विदेशमा बसेर जीविका गर्ने तरिकाको मुक्तकण्ठले धिकार्यौ ।’ यस नियात्राले यात्रामा जाने जोकोहीलाई पनि हरेक चिजमा चनाखो हुनुपर्ने र आफ्नै नेपाली भनेर विश्वास गर्न नहुने पाठ सिकाएको छ ।
मजाटलानको एक फन्को
नियात्राकारको मेक्सिको जाने रहर छँदा छँदै पनि मेक्सिकनहरूको डरलाग्दो वानी, ठूलाठूला ड्रग डिलरहरू, ग्याङ्गहरूबीचको भीडन्त, झगडा, कानुन पैसामा निर्भर हुने, मादक पदार्थ अत्याधिक मात्रामा हुने त्रासले गर्दा, जाने योजना बनाउन नसकिएको, मेक्सिकोको कानकुन शहर संसारकै सुन्दर सहरमा एक, प्रशान्त महासागरमा अर्धचन्द्रकारमा लमतन्न भएर सुतेको मनै लोभ्याउने, मेक्सिको सिटी ज्वालामुखी फुटेर बढी प्रदुषित तथा बढी जनघनत्व भएको सहर हेर्ने इच्छ्या यी दुवै सहरभन्दा शान्त र डरत्रास नभएको सहर मजाटलान भउको जानकारी कृतिचकारकै साथ कामगर्ने व्यक्तिबाट जानकारी प्राप्त भए पछि श्रीमानको र उक्त जानकारी दिने व्यक्तिको बिदा मिलाएर २०११ को जनवरीमा जाने तय भएकोले दुवै परिवारको लागि कन्डोमिनियम (जहा एक वा दुई बेड, बैठक कोठा, भान्छा कोठा र समुद्री लहर देखिने र सुनिने बरण्डा भएको ८० डलरमा बुक गरेर, २०११ जनवरी तीनमा न्युयोर्कको जे.एफ.के विमानस्थलबाट करिब ५ घण्टाको उडानबाट मेक्सिको सिटी पुगिएको, मेक्सिको सिटीलाई माथिबाट हेर्दा इटाको चाङ मिलाएर बनाएको एउटा ढिसको जस्तो देखिने र न्युयोर्कभन्दा ठूलो, न्युयोर्कमा ब्लकैपिच्छे हरियाली तर मेक्सिकोमा कङ्क्रिटै कङ्क्रिटका घर, मेक्सिकोमा ५ घण्टा समय पाइएकोले मेक्सिको सिटी घुम्नेक्रममा मेक्सिकोको ऐतिहासिक सहर Metropolitan Cathedral, जुन संसारको सबैभन्दा ठूलो पब्लिक स्क्वायर, २५० वर्ष पुरानो भासिन लागेको प्रसिद्ध Metropolitan Cathedral, को अवलोकन गरेर एयरपोर्ट फर्किएर एरो मेक्सिकानाको सानो जहाजबाट १ घण्टा १५ मिनेटमा पश्चिम मेक्सिकोको मजाटलान सहरमा पुगेर, फोटो खिचेर, टुरअपरेटर King David Agencyको गाडीद्वारा होटेलमा पुगिएको सहित यस लेखमा बाटो अमेरिकाको जस्तो व्यवस्थित नभए पनि राम्रो, दायाँ तीनओटा लेन वायाँ तीन ओटा लेन बीचमा नरिवल तथा फूल रोपण गरिएको एउटा लेन, बाटोको दायाँ वायाँ घरहरू नयाँजस्ता देखिने, आकारमा र रङमा विविधता, घरको वरिपरि ५–६ फिटको पर्खाल आदिमा ९० प्रतिशत नेपालकै वातावरणजस्तो, होटेलका कर्मचारीमा राम्रो शिष्टाचार, हावापानी वर्ष भरि नै न जाडो नगर्मी (६८ देखि ७५ डिग्री फरेनहाइट), होटेलमा पौडी खेल्ने सुविधा भएकोले होटेलमा नाम दर्ता गराएर पौडी खेलेर, मार्गरिटा पिएर, खाना खाएर, होटेलमा भएको स्पेनिस नाच नहेरी सुत्न गएको विवरण यस लेखमा पढ्न पाइन्छ । यस लेखले यात्रामा जानुभन्दा पहिला त्यस ठाउँको जानकारी लिने र समयको अधिकतम सदुपयोग गर्नु पर्ने सन्देश दिएको छ ।
महासागरमै ठोकिएको बाटो
यस नियात्रामा होटेलको नाम टोरेज मजाटलान, यसका चारओटा अति अग्ला नभए पनि सुन्दर गुलावी रङ्गका अर्धचन्द्रमा आकारका भवनहरू, अगाडिको सडकदेखि समुद्रमै जोडिएको चारओटै भवनको बीचमा दुई फन्का घुमाएर बनाएको नीलो पौडी खेल्ने पोखरी, पोखरकिो डिलभरी नीलो रङका अडेस लाउन र सुत्नमिल्ने मेचहरू,, पौडी खेल्न जाँदा दिइने नीलो रङको तौलिया, तौलिया चिसो भएमा फेर्न पाइने, पौडीखेल्यो भोक लागे खायो, यस्तो किसिमको बिदा कहिल्यै पनि नमनाइएको, कति दिन बस्ने कहाँ कहाँ घुम्ने आदि योजना पनि नबनाएको र कहीं कहीं योजना बनाए पनि प्रयोगमा नआउने, यहाँ कोही चिनेजानेको पनि नभएको भोज भतेर पनि नएको आफ्नै मात्रै योजना। जे गरे पनि जता घुमे पनि एक खालको मस्तीले गर्दा दुईचार दिन बाहिर घुम्ने काम पनि भएन दिन मज्जाले बितेको र ‘मानौ हामी पच्चीस वर्षे वैवाहिक जीवन तिाइसकेकाहरू पनि फेरि २७ वर्षे मधुमासमै भुलिरहेका छौं’ जस्तो अनुभूति प्राप्तपछि सहर घुम्नको लागि होटेलबाट जानकारी लिने काम, मजाटलान प्रशान्त महासागरको एक छेउमा अडेको सहर, कानकुनजस्तै, धेरै शान्त स्थान, होटेलमा मध्यान्नमा हरेक दिन एउटा सार्वजनिक कार्यक्रम, हरेक दिन बेलुका रेष्टुरा कहिले नाच।, कहिले गीत, कहिले चिट्ठा आदि आदि कार्यक्रम हुने त्यस्तो कार्यक्रममा गीताजी सामेल नभए पनि गीताजीका श्रीमान भने पौडी खेल्नबाहेकमा सहभागी हुने, एकदिन बाटो नाप्न हिडेको बाटोमा भेटिएकाहरूले ओला (हेलो) भन्ने जवाफमा शुभप्रभात भन्दै जवाफ दिने, हिस्पानीकहरूसँग अनुहार उच्चाई, एकदम मिल्दो जुल्दो हुनेहुँदा नेपालीभन्दा कसैले नपत्याउने, ग्वाटेमालाको पुराना भेसभुषा नेपालका शेर्पाजातिसँग मिल्ने भएकोले परापूर्वकालमा सम्बन्ध थियो जस्तो लाग्ने, बाटोको दुवैतिर रुखहरू लगाइएका, भवनहरूको निमार्णकार्य भै रहेको, फराकिलो ठाउँमा गएर बाटो सकिनु र समुद्रमा मिसिनु, सानासाना पसल मुग्लिन बजारजस्ता देखिनु, जमिनको अन्तिम भागमा ठूला ठूला ढुङ्गाहरू रहेछन् जसको कारणले समुद्रका छाल तथा सुनामी (समुद्रको वेग)ले केही विगार गर्न नसक्ने, सुनामीले ठूलो विनास गर्ने जस्तै २०११को मार्चको सुनामीले जापानमा गरेको विनासको धारणा राख्दै यो लेख यहीं समाप्त हुन्छ । यस लेखले होटेल व्यवस्थापन तथा त्यहाँको वातावरणले ल्याउने २७ वर्षे मधुमासको झल्को, प्राकृतिक सौन्दर्यता तथा प्राकृतिक सामाजिक यथार्थता, यात्रामा शान्तिस्थल हुनु पर्ने धारणाको साथै मानवीय सम्बन्धलाई जोडने प्रयास गरेको छ ।
हङ्कङको कमाइ
यस नियात्रामा नियात्राकारका श्रीमानको हेर्न निकै रहर भएको तिब्बतको ह्लासाको नेपाली वाणिज्य दूतावासमा सरुवा भएको हुँदा नियात्राकारलाई थाहा भएको भौगोलिक उच्चाई चिसो हावापानी, अक्सिजनको कमीले हुनसक्ने श्वासप्रश्वासको समस्या आदिले त्यति रम्य नमाने पनि काठमाडौबाट सिधै ह्लासा जाने सुविधा नभएको कारणले हङकङ छेन्दु हुँदै ह्लासा जाने व्यवस्था मिलाएका र हङकङलाई एसियाको न्युयोर्क मानिने भएकोले चार दिन त्यहाँका स्थानहरूको अवलोकन गर्ने समय पनि तय गरेकोले हङ्कङको बारेमा जानकारी लिने काम पनि गरिएको । जानकारी लिने क्रममा ‘हङकङमा बसेको चिनियाहरू मेनल्याण्डमा बसेको चिनिया जति चुत्थाचाहिं छैनन् तर ठग्न त माहिरै छन् होस पुर्याउनै पर्छ ।’ नेपालीलाई पनि हात लिएका हुन्छन् । यहाँ एउटा नेपाली भेटियो उसले होटेलमा महगो कोठामा लगेर बास बसायो दुई रातको २५० डलर तिरायो तर भोलि पल्ट पत्तालाग्यो कि यस्ता कोठाहरू ६०देखि ८० डलरमा पाइने रहेछन् । हङकङ ४२६ बर्गमाइलमा फैलिएको, जताततै पानी पानी देखिने, वरिपरि साना साना डाँडैडाँडा देखिने, उपत्याकाजस्तो लाग्ने, डाँडामा ठूला–ठूला घरहरू ठड्याइएका माथिबाट तल हेर्दा लोभलाग्दो दृश्य देखिने, भिक्टोरिया पिक हेर्नेको भीड र जाँदा ठाडो उकालोको कारण कहाली लाग्ने, फेरीबाट काउलुन, भिक्टोरिया हारबर, हङकङ टापुको वरिपरिका रमाइला दृश्य र अग्ला घरहरूको अवलोकनपछि एक रातको लागि असी डलरमा होटेलमा कोठा लिएर बसी भोलिपल्ट छेन्दुको उडान गरको बर्णन को साथै पेरिसमा राजदूताबासमा कामगर्न आएको अर्दली, त्यही कन्सियाजको रूपमा काम गर्न थालेर एउटा टेलीभिजनमा ठगेको र हङकङमा होटेलमा लगेर ठगेको यथार्थता यहाँ प्रष्टिएको छ । अन्त्यमा गीताजीले एउटा मार्मिक शब्दको प्रयोग गर्नुभएको छ –‘नेपालीको विदेशमा बसेर जीविका गर्ने तरिकाको मुक्तकण्ठले धिकार्यौ ।’ यस नियात्राले यात्रामा जाने जोकोहीलाई पनि हरेक चिजमा चनाखो हुनुपर्ने र आफ्नै नेपाली भनेर विश्वास गर्न नहुने पाठ सिकाएको छ ।
मजाटलानको एक फन्को
नियात्राकारको मेक्सिको जाने रहर छँदा छँदै पनि मेक्सिकनहरूको डरलाग्दो वानी, ठूलाठूला ड्रग डिलरहरू, ग्याङ्गहरूबीचको भीडण्त,झगडा, कानून पैसामा निर्भर हुने, मादक पदार्थ अत्याधिक मात्रामा हुने त्रासले गर्दा, जाने योजना बनाउन नसकिएको, मेक्सिकोको कानकुन शहर संसारकै सुन्दर सहरमा एक, प्रशान्त महासागरमा अर्धचन्द्रकारमा लमतन्न भएर सुतेको मनै लोभ्याउने, मेक्सिको सिटी ज्वालामुखी फुटेर बढी प्रदुषित तथा बढी जनघनत्व भएको सहर हेर्ने इच्छ्या यी दुवै सहरभन्दा शान्त र डरत्रास नभएको सहर मजाटलान भउको जानकारी कृतिचकारकै साथ कामगर्ने व्यक्तिबाट जानकारी प्राप्त भए पछि श्रीमानको र उक्त जानकारी दिने व्यक्तिको बिदा मिलाएर २०११ को जनवरीमा जाने तय भएकोले दुवै परिवारको लागि कन्डोमिनियम (जहा एक वा दुई बेड, बैठक कोठा, भान्छा कोठा र समुद्री लहर देखिने र सुनिने बरण्डा भएको ८० डलरमा बुक गरेर, २०११ जनवरी तीनमा न्युयोर्कको जे.एफ.के विमानस्थलबाट करिब ५ घण्टाको उडानबाट मेक्सिको सिटी पुगिएको, मेक्सिको सिटीलाई माथिबाट हेर्दा इटाको चाङ मिलाएर बनाएको एउटा ढिसको जस्तो देखिने र न्युयोर्कभन्दा ठूलो, न्युयोर्कमा ब्लकैपिच्छे हरियाली तर मेक्सिकोमा कङ्क्रिटै कङ्क्रिटका घर, मेक्सिकोमा ५ घण्टा समय पाइएकोले मेक्सिको सिटी घुम्नेक्रममा मेक्सिकोको ऐतिहासिक सहर (The Zocalo), जुन संसारको सबैभन्दा ठूलो पब्लिक स्क्वायर, २५० वर्ष पुरानो भासिन लागेको प्रसिद्ध Metropolitan Cathedralको अवलोकन गरेर एयरपोर्ट फर्किएर एरो मेक्सिकानाको सानो जहाजबाट १ घण्टा १५ मिनेटमा पश्चिम मेक्सिकोको मजाटलान सहरमा पुगेर, फोटो खिचेर, टुरअपरेटर प्ष्लन म्बखष्म ब्नभलअथ को गाडीद्वारा होटेलमा पुगिएको सहित यस लेखमा बाटो अमेरिकाको जस्तो व्यवस्थित नभए पनि राम्रो, दायाँ तीनओटा लेन वायाँ तीन ओटा लेन बीचमा नरिवल तथा फूल रोपण गरिएको एउटा लेन, बाटोको दायाँ वायाँ घरहरू नयाँजस्ता देखिने, आकारमा र रङमा विविधता, घरको वरिपरि ५–६ फिटको पर्खाल आदिमा ९० प्रतिशत नेपालकै वातावरणजस्तो, होटेलका कर्मचारीमा राम्रो शिष्टाचार, हावापानी वर्ष भरि नै न जाडो नगर्मी (६८ देखि ७५ डिग्री फरेनहाइट), होटेलमा पौडी खेल्ने सुविधा भएकोले होटेलमा नाम दर्ता गराएर पौडी खेलेर, मार्गरिटा पिएर, खाना खाएर, होटेलमा भएको स्पेनिस नाच नहेरी सुत्न गएको विवरण यस लेखमा पढ्न पाइन्छ । यस लेखले यात्रामा जानुभन्दा पहिला त्यस ठाउँको जानकारी लिने र समयको अधिकतम सदुपयोग गर्नु पर्ने सन्देश दिएको छ ।
महासागरमै ठोकिएको बाटो
यस नियात्रामा होटेलको नाम टोरेज मजाटलान, यसका चारओटा अति अग्ला नभए पनि सुन्दर गुलावी रङ्गका अर्धचन्द्रमा आकारका भवनहरू, अगाडिको सडकदेखि समुद्रमै जोडिएको चारओटै भवनको बीचमा दुई फन्का घुमाएर बनाएको नीलो पौडी खेल्ने पोखरी, पोखरकिो डिलभरी नीलो रङका अडेस लाउन र सुत्नमिल्ने मेचहरू,, पौडी खेल्न जाँदा दिइने नीलो रङको तौलिया, तौलिया चिसो भएमा फेर्न पाइने, पौडीखेल्यो भोक लागे खायो, यस्तो किसिमको बिदा कहिल्यै पनि नमनाइएको, कति दिन बस्ने कहाँ कहाँ घुम्ने आदि योजना पनि नबनाएको र कहीं कहीं योजना बनाए पनि प्रयोगमा नआउने, यहाँ कोही चिनेजानेको पनि नभएको भोज भतेर पनि नएको आफ्नै मात्रै योजना। जे गरे पनि जता घुमे पनि एक खालको मस्तीले गर्दा दुईचार दिन बाहिर घुम्ने काम पनि भएन दिन मज्जाले बितेको र ‘मानौ हामी पच्चीस वर्षे वैवाहिक जीवन बिताइसकेकाहरू पनि फेरि २७ वर्षे मधुमासमै भुलिरहेका छौं’ जस्तो अनुभूति प्राप्तपछि सहर घुम्नको लागि होटेलबाट जानकारी लिने काम, मजाटलान प्रशान्त महासागरको एक छेउमा अडेको सहर, कानकुनजस्तै, धेरै शान्त स्थान, होटेलमा मध्यान्नमा हरेक दिन एउटा सार्वजनिक कार्यक्रम, हरेक दिन बेलुका रेष्टुरा कहिले नाच।, कहिले गीत, कहिले चिट्ठा आदि आदि कार्यक्रम हुने त्यस्तो कार्यक्रममा गीताजी सामेल नभए पनि गीताजीका श्रीमान भने पौडी खेल्नबाहेकमा सहभागी हुने, एकदिन बाटो नाप्न हिडेको बाटोमा भेटिएकाहरूले ओला (हेलो) भन्ने जवाफमा शुभप्रभात भन्दै जवाफ दिने, हिस्पानीकहरूसँग अनुहार उच्चाई, एकदम मिल्दो जुल्दो हुनेहुँदा नेपालीभन्दा कसैले नपत्याउने, ग्वाटेमालाको पुराना भेसभुषा नेपालका शेर्पाजातिसँग मिल्ने भएकोले परापूर्वकालमा सम्बन्ध थियो जस्तो लाग्ने, बाटोको दुवैतिर रुखहरू लगाइएका, भवनहरूको निमार्णकार्य भै रहेको, फराकिलो ठाउँमा गएर बाटो सकिनु र समुद्रमा मिसिनु, सानासाना पसल मुग्लिन बजारजस्ता देखिनु, जमिनको अन्तिम भागमा ठूला ठूला ढुङ्गाहरू रहेछन् जसको कारणले समुद्रका छाल तथा सुनामी (समुद्रको वेग)ले केही विगार गर्न नसक्ने, सुनामीले ठूलो विनास गर्ने जस्तै २०११को मार्चको सुनामीले जापानमा गरेको विनासको धारणा राख्दै यो लेख यहीं समाप्त हुन्छ । यस लेखले होटेल व्यवस्थापन तथा त्यहाँको वातावरणले ल्याउने २७ वर्षे मधुमासको झल्को, प्राकृतिक सौन्दर्यता तथा प्राकृतिक सामाजिक यथार्थता, यात्रामा शान्तिस्थल हुनु पर्ने धारणाको साथै मानवीय सम्बन्धलाई जोडने प्रयास गरेको छ ।
डेनभरको सिमसिमे पानी
यस लेखमा अमेरिकाका ५१ राज्यमध्ये कोलोराडो नेपालभन्दा ठूलो, पूर्वी राज्य न्युयोर्क देखि पश्चिम राज्य हवाइसम्म फैलिएको समय ५ घण्टा फरक, जहाजयात्रामा आठ नौ घण्टा लाग्ने, कोलोराडोको लम्बाइ ३८० माइल, चौडाइ २८० माइल, क्षेत्रफल १,०४,१०० बर्गमाइल, अमेरिकाको आठौं ठूलो राज्य, अग्लो पहाडमा रक्की पर्वत र एलबर्ट पर्वत, पहाडको उच्चाइ १४४४० फिट र सबैभन्दा गहिरो ठाउँ अर्कान्सास नदी, जो समुद्रका सतहभन्दा ३३१५ फिट माथि, कोलोराडो पहाड, समथर र उपत्याका मिली बनेको मिश्रित राज्य, नेपालको प्रत्यक्ष झझल्को दिने, जुलाई ९, २०११ को शनिबारको विहा नै ५ बजे प्रस्थान, जहाज ठिक समयमा उडेको, बादल छिचोल्दै निलो आकाशमा उड्दाको मनमोहक दृश्यको अवलेकन गर्दै, ४ घण्टा बीस मिनेटमा उथाको साल्ट लेकह सिटीमा अबतरण, ३ घण्टाको विश्राम र डेनभरको लागि अर्को जहाजको चढ्न पर्ने, विश्रामको समयमा चारैतिरको फोटो खिच्ने काम, चारैतिर साना साना डाँडा, पूर्वपट्टिको डाँडोमा अँझै हिउँ देखिने, जहाज अति सानो हाते झोला पनि नछिर्ने, समयमै उडान, समयमै पहुँच, ज्ञानेन्द्र गदाल (अनेसासको पूर्व अध्यक्ष र गीतकार, कोलोराडोमा साहित्यिक माहोल खडागर्ने पहिलो व्यक्ति)लाई फोन गर्नु, आफ्नो सामान लिन रेल चढ्नु पर्ने रेलबाट टर्मिनल एकमा उत्रेर बाहिरिनु, ज्ञानुलाई भेट्नु, बाटोमा डेनभरको डाउनटाउनको अवलोकन, सीमित अग्ला अग्ला घर, सिमसिमे पानी, डेनभर काठमाडौभन्दा निकै ठूलो उपत्याका, डाउनटाउन पारगरेर अरोरा प्रवेश, अरोरामै पारिवारिक भलाकुसारी गर्दै, अरोरामै बास आदि विवरण यस लेखले समेटेको छ । यस लेखले भ्रमणस्थानको भौगोलिक तथ्याङ्कलाई विशेषा दिन’पर्ने संकेत गरेको छ ।
रक्की पर्वतको चिसो हावा
यहाँ हामीले, अमेरिकको लामो पर्वत शृङ्खला रक्की पर्वत हेर्ने योजना, पढ्दा कितापमा पढेको सपनामा पनि त्यहाँ पुग्ने नचिताएको, भाग्यले साथ दिएको र रक्की पर्वत भेटिएको, टेकिएको, मान्छे कहाँबाट कहाँ पुग्छ थाहा नहुने, रक्की पर्वत करिब तीनहजार माइलमा फैलिएको, उत्तरअमेरिकी महादेशको मेरुदण्ड, मेक्सिकोदेखि अलास्कासम्म लमतन्न, यसमा विविध वनस्पतिहरू, जीवजन्तुहरू पाइने, प्राकृतिक सम्पदाको असाध्यै धनी, अमेरिकाको एक चौथाइ पानीको आपूर्ति यसैबाट हुने, हावापानीमा विषमता, इष्टेट पार्क छिर्नु अघि, ज्ञानुजीकी छोरी दीपाकोमा खाना खानु, खानाखानको लागि दीपेश लिन आउनु, मीठो खाना खानु र यस घरको निर्माणलाई हेरेर कोदारी राजमार्गको तीनपिप्लेबाट हिंडेर पलाञ्चोक भगवती मन्दिर जाँदाको प्राकृतिक दृश्यको सम्झना आउनु, रातोमाटोको सानो सानो पाटाहरूमा मिलाएर घर बनाएका, फरक यी घरमा गाडी, पानी, बिजुलीको सुविधा, तर नेपालमा यी सुविधा नभएको, इष्टेट पार्क छिर्न शुक्ल गाडी प्रवेशको २० डलर लाग्ने, अलबर्ट पर्वत १४,४४० फिटको उच्चाइमा, यहाँ पहाडी लामा सिङ र दाह्री भएका बाख्रा र लामा सिङ भएका भेडा, खैरोरङका मुसा, पहाड चढ्नेभन्दा गीताजीलाई, सिम–भन्ज्याङ र दोलालघाटदेखि जिरी जाँदाको उकालोको स्मरणगर्दै त्यहाँको उकालोमा गाडी चढेको पत्तै नलाग्ने, नेपालकोमा फरक, चोटीमा पुग्नु चारैतिर नजर लगाउनु, नदी नागवेली परेका, ठाउँ ठाउँमा हिउँका थुप्रा, अति मनमोहक, तेन्जिन नोर्गे र एडमण्ड हिलारीले सगरमाथा आरोहणमा चुचोरोमा पुग्दा कति मजा लाग्यो होला, कति आनन्दित भए होलान्, खुसी कसरी प्रस्तुत गरेहोलान् भन्दै भावविहोल हुनु, यिनीहरूको यात्राले मार्गदर्शन प्रदान गरेको अव्यक्त धारणा, सबै पहाडी दृश्य एकनासको प्राकृतिक नभै मानव निर्मित जस्तो, हेर्दा हेर्दै गीताजी कल्पनामा नेपाल पुग्नु, कल्पनामा भावुक बन्दै बाटो बनाउन सकेको भए, सबै डाँडामा पर्यटक जाने, होटेलहरू बन्ने रोजगारी मिल्ने, स्यानो देश स्वर्ग बन्ने थियो होला आदि धारणा पोखेको पाउँछौं । यस लेखमा नेपालको विकासको चिन्तन छ । बास्तवमा नेपाल एउटा प्रकृतिक सम्पदाले धनी देश, भूतलको स्वर्ग नै हो । गीताजीको चिन्तनलाई सार्थक एव म मार्गदर्शनको रूपमा लिनुपर्दछ ।
ईश्वरको बगैंचा र चुमिरहेका उँटहरू
यस लेखमा Royal Gorge Bridge को संसारको सबैभन्दा अग्लो पूलको आवलोकन गर्ने योजना भएको र यसको जिम्मा बहिनी विनीता थापाले लिएको, बहिनी, ज्वाइँ मनीष र छोरी आनिया समयमै अरोरा आइपुगे पनि गीताजी बस्ने कोठा लोडसेडिङको कारणले गर्दा ज्ञानुजकिो घर बन्द भै खोल्न नसकी, रविजीको घरमा गएर बस्नु परेकोले भेट हुन नसकी फोनबाट सम्पर्क हुन गएको, विजुली आएर ज्ञानुजीको कोठा खुलेकोले तयारी भै न्बचमभल इा तजभ न्यमकतिर लागेको, ख्ष्कष्तयचक ऋभलतचभ हुँदै जाने बाटो बनाइएको, प्राकृतिक पार्क, अलिअलि बुट्यान, १५–२० फिटदेखि १०० फिटसम्म अग्ला, राताढुङ्गा, रातै माटो, ३,३०० एकडमा फैलिएको, यो EL Passo Country अवस्थित, Visitor Centreबाट राम्रैसँग देखिने ढुङ्गाहरू मध्ये Kissing Camels प्रसिद्ध, सानो उट र ठूलो उट मुखा मुख गरी चुम्बन गरेजस्तो देखिने, त्यहाँका ढुङ्गाको अवलोकन गर्दा विभिन्न देवी देवताको कल्पना गर्न सकिने, रातो ढुङ्गाको खुला रङमञ्चको अवलोकन, डाँडाको टुप्पोमा पुग्नु केही फोटा खिच्नु, त्यहाँको प्रकृतिक सौन्दर्य रसुवाको चन्दनबारीको डिलमा बसेर गोसाइकुण्डको यात्रापछि थकाइ मारेजस्तो लाग्ने, यथार्थमा कोलोराडोको प्रसिद्ध ठाउँ, रेडरक्सको टुप्पाबाट डेनभर र बोल्डरको दृश्य अवलोकन गरिएको, Seven Falls हेर्न समय नपुगेको, बोल्डरतिरै गएको, न्युयोर्कको तुलनामा सानो, Pearl Qmreet/Main Qmreet को अवलोकन, चटकीको चटक देखाएर पैसा मागेको, काठमाण्डौको झोछेँमा हिप्पीहरूले धुवाँ उडाएजस्तो, गीतार बजाएर गीत गाएर पैसा बटुल्ने काम, नशालु पदार्थ स्वतन्त्र छोडेर पर्यटक आउन सक्ने संभावाना, बोल्डरको तल्लो सहर झण्डै म्यानहटनको ढाचामा बनाइएको, सबै ब्लकहरू चारपाटे, यो सहरमा मनोरञ्जनका केन्द्र धेरै रहे पनि गीताजीहरू बस्नको लागि ध्भकक्तष्लष्कष्कतभच ऋष्तथ फर्केको विवरणा यस लेखमा पढ्न पाइन्छ । पर्यटक आउँछन् भन्दैमा नशालु पदाथको प्रयोग गर्न नहुने र पर्यटकी स्थललाई आकर्षणरूपमा परिचालन गर्न सकिने धारणा आएको छ लेखमा ।
कोलोराडोमा भानुजयन्ती
डेनभर सहर काठमाण्डौजस्तै उपत्याका, शान्त अनि पहाडहरू बीच अवस्थित, कोलोराडो राज्यको राजधानी, भानुजयन्ती सहित, अनेसासको २०औं बार्षिक साधारण सभाको गर्नु पर्ने तयारीमा लाग्नु, पौडी खेलाई, आचार्य प्रभा राम्रा गजलकारको घरमा खानाखान जानु, केशवजीको परिवार र ज्ञानुजीको परिवारमा राम्रो सम्बन्ध, Infinity Park को अवलोकन, भानुजयन्ती र साधारण सभामा सहभागी हुनको लागि साहित्यकार पत्रकार, विश्वमोहन अधिकारी गोविन्द गिरी ‘प्रेरणा’, दोहोरी गीत गायक रामप्रसाद खनाल, चन्द्रकला नेवारहरूको सहभागिता कोही साहित्यकारहरू फुडपोइजनको कारणले जहाजले नल्याएको घटना, अरोराको कम्युनिटी कलेजमा सबैको जमघट, यस पटकको यात्रामा फुडपोइजनक चर्चा राम्रैसँग चलेको कार्यक्रमा जुलाई, १६मा कार्यक्रमको सुरुवात, कार्यक्रममा चन्द्रकला नेवार, शैलेन्द्र साकार, होमनाथ सुवेदी, गोविन्द गिरी ‘प्रेरणा’ ज्ञानेन्द्र गदाल, रामप्रसाद खनाल, निर्मल प्याकुरेल, आचार्य प्रभा, कृष्ण मुरारी ढुङ्गेल, साबु कार्की, मीना पौडेल, गीता खत्री आदिको उपस्थिति र उल्लासमय कार्यक्रमको सञ्चालनको साथै गीताजीले अन्त्यमा ‘हाम्रा प्रसिद्ध कवि कलाकार, पत्रकार एवं साहित्यकारहरूलाई अरु जेसुकै होस् तर फुडप्वाइजन चाहिं नहोस् भनी प्रार्थना गरें’भन्दै लेख समाप्त भएको छ । यो लेखले नेपालमा त यो फुडप्वाइजन जत्रतत्र छ तर विदेशमा पनि यो रोग साथै लाने कामले दु:खी बनायो । अमेरिकामा साहित्यकार र साहित्यिक गतिविधिको बारेमा जानकारी दिन सफल भएको छ लेख ।
अरोराको साङ्गीतिक साँझ
यस लेखमा अनेसासको तीनदिने कार्यक्रमको पहिलो दिनको कार्यक्रम, स्थानीय कलाकार र रामप्रसाद खनालको दाहोरी गीतको कार्य क्रम, गीताजी र उहाँको श्रीमानको विहानी हिडाई, कालोजिप आएर अगाडि उभिनु गीताजीलाई डरलाग्नु, चालक र अगाडि सिटमा बस्ने पदमजी र रामप्रसादजीले जिपमा बस्ने आग्रह गर्नु, ज्ञानुजीकोमा फर्कनु, खानाखानु, कार्यक्रममा भागलिन आउनेहरूको लागि अनेसास कोलोराडो च्याप्टरले व्यवस्था गरेको, कार्यक्रम र रात्रीभोजको लागि ढोकामै १० डलर लिने व्यवस्था मिलाएको, १ बजेतिर कार्यक्रम सञ्चालन गरिने अरोरा कम्युनिटी कलेजको अडिटोरियममा गएर माइकको परीक्षण, बी.ओ.टी.का चेयरम्यान होमनाथ सुवेदी आइपुगेको खबर पाउनु, सी.सी.ए. ठूलो क्षेत्रमा फैलिएको र ३५० बर्गमाइलमा फैलिएका ब्चमउजयलभ, ब्मबmक,बलम म्भलखभचका ४ लाख ५० हजार बासिन्दालाई सेवादिंदै आएको जानकारी हुनु, खुलाफाँट, त्यो देखेर त्रिभुवन विश्वविद्यालयको ट्याङ्लाफाँटमा दौडेको याद आउनु, बेलुकी ६ र ७ को बीचमा खाना खाएर ७ बजे कार्यक्रमको थालनी गर्नु पर्नेमा आधा घण्टा ढिला सुरु, अनेसास बी.ओ.टी.का चेयरम्यान होमनाथ सुवेदीले भानुभक्तको तस्बिरमा फूलका गुच्छा चढाएर तीनदिने कार्यक्रमको उद्घाटन गर्नु, इच्छुकले फूलगुच्छा चढाउनु, दोहोरी गीतको प्रचार भए पनि गीत भने एकल रामप्रसाद पक्षलेमात्र गाउनु, गीत गाउँदा मेसिन विग्रनु, कार्यक्रम सञ्चालन स्थानीय कलाकार कृष्णमुरारि ढुङ्गेल र निर्मल प्याकुरेलले गरेका, नाचमा नीति आचार्य, प्रीति आचार्यको नाचले रौनक थपेको, दोहोरी गीत मेसिन र कलाकारबीच तीन घण्टा चलेको भन्दै लेख समाप्त हुन्छ । यस लेखले विदेशी भूमिमा रहेर पनि नेपालीले नेपाली साहित्य, साहित्यकार र संस्कृतिलाई सम्बर्धन गर्न दिलोज्यानले लागिपरेको सन्देश दिएको छ ।
समुद्री सिंहको जन्मथलो
जनवरी १२, २०११का दिन स्टोन आइल्याण्ड जसलाई मेक्सिकनले क्ष्कवि मभबि उष्भमचब भन्ने, यो मजाटलानदेखि दक्षिणपट्टि पर्ने सानो पेनिनसुला, शान्ति चाहनेहरू जम्मा हुने स्थल, ३५ डलरमा दिउसको खानपिउन समेत पाइने, भ्यान नपाएर गीताजीको टोलीमा उहाँका श्रीमान, अमेरिकाको ओरेगन ठाउँका आमा छोरी आमाको केटो साथी (नेपालीमा नाठो), समेतको ट्रकमा यात्रा, ओरेगनहरू प्राय समूहगत देखिने, जिउभरि रङ्गीचङ्गी ट्याटुहरू बनाउने, देखाउन कपडा पनि कम लगाउने, टाउकोमा रुमाल बाँध्ने, छालाको ज्याकेट लगाउने, हेभीड् हार्ले नामको मोटरसाइकल चढ्ने, यस्तो समूहगत हिडाइ हेर्न लामो जमात हुने भएकोल एक्लै परिवारसँग देख्दा, गीताजीले यससँग बातचित गर्न मन लागेको, उसको फोटो पनि खिचेको, पथप्रदर्शकले परिचय दिदैं यात्रीहरूको परिचय र देश समेतको जानकारी दिनको लागि अनुरोध, नेपाल नाम सुनेपछि, सगरमाथाका कुरा, राजपरिवारका हत्याका कुरा, पथप्रदर्शक भएर बीसवर्ष कामगरेको तर नेपाली नभेटेको, क्यानेडियन हिन्दू भेटिनु महिलाको नाम बन्टी राखेको, गफ गर्दा गर्दै डुङ्गा एउटा ढुङ्गामा गएर अडिएको, १०० मीटर लामो डुङ्गा प्यारामिडमा परिणत भएको टुप्पोको चौडाइ १५–२० मीटर, उच्चाई १५० मीटरजति, यी ढु्गाहरूको बीचको खाली ठाउँमा समुद्री डाँकाहरू बसेर जहाज लुट्ने कुरा, डुङ्गा अघि बढ्या, सेता दुईवटा ढुङ्गा देखिनु ती ढुङ्गाको नाम दुई भाइ टापु भएको र यसो हुनको कारणमा सुसाना नामकी परमसुन्दरीलाई सबैले मनपराउने तर उसले एकजना बलियो र सुन्दर मान्छेले उनको मन जित्यो र विवाह गर्ने कुरा गर्दा उसको भाइ पनि त्यत्तिकै राम्रो भएकोले पति छान्न संकट आइपर्नु र दुई भाइ लडेर जस्ले जित्छ उसँग विवाह गर्ने प्रस्ताव राखिएको सबैभन्दा अग्लो प्रकाश गृह्यमा लड्दा दुवै भाइ समुद्रमा खसेको केही दिन पछि लास एक भाइको एक ढुङ्गामा र अर्को अर्को ढुगामा फेला परेकोले त्यस दिनदेखि यी ढुङ्गाको नाम (The two brother Island) रहेको, यहाँभन्दा आधा माइल पर २० स्क्वायर फिट जतिको ढुङ्गामा १५–२० वटा समुद्री सिंहहरू देखिएको र यो प्रजनन् केन्द्र भएको र यहाँ नोभेम्बरदेखि अप्रिलसम्म बच्चा जन्माउने, हुर्काउने र घरफर्कने ठाउँको अवलोकन, यस पछि डुङ्गा आएको बाटो फर्केर दक्षिण पश्चिम लागेर डुङ्गा छाडेर ट्याक्टर चढेर, कच्ची बाटो, बालुवैबालुवा, धुलैधूलो, घरहरू काठमाण्डौमा चारआना जग्गामा बनाएजस्ता, जगाको पूर्ण सदुपयोग गरेको, गाउँ पातलो, यहाँ घोडा चढ्ने या बग्गी चढ्ने या पानी विहार या नौका विहार जानेभन्दा घोडा चढेर गाउँ घुम्ने काम, घोडालाई सयसले सुसेलेर दयाँवाया जाने निर्देशन, पेय पदार्थमा मिसावट भएकोले कुनै मजा नआएको, बालुवामा कोही सुतेका त कोही भलीबल खेलेका, समुद्रको पानी सफा, साधारण खाना खाना पछि बग्गी चढाई, बग्गी घोडालाई सास्ती दिने खालको मात्रै, काठमाण्डौ र न्युयोर्कका बग्गीजस्ता राम्रो नभएको,४बजेपछि होटेल फर्काइ आदि विवरण यस लेखले समेटेको छ । यस लेखले आजको संसारमा देखिएको भाइभाइको लडाइँ र लडाउनेको नतिजा दूई भाइको मृत्च्यु र सुसानाको पश्चताप एउटा ज्वलन्त उदाहरणाको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । जनयुद्धको नाममा नेपालका भाइभाइको लडाइ लडाउने र लड्नेको नतिजा आज दुखदरूमा हामीले भोगैकै छौं, पर्यटकीय व्यवस्थापन, प्राकृतिक सौन्दर्यता, त्यसको सही सदुपयोग गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यस लेखले दिएको छ ।
दिवा भोजमै हराएका अतिथि
अनेसासको तीनदिने कार्यक्रमको मुुख्य दिन, निमन्त्रणा दिएर आउनुपर्ने अतिथि सबै आइसकेका, सबै अतिथिको लागि पदम विश्वकर्माले आफ्नै रेस्टुरेन्टमा दिवाभोज, गीताजी र उहाँको श्रीमान ढिला पुग्नु, नयाँ अनुहासँग कुरा गर्न चाहनु, मनुब्रजाकीको श्रीमतीसँग गीताजीको श्रीमानले कुरा गर्दै किचेनतिर मोहन बस्नेतसँग परिचय गर्न जानु, सबै कार्यक्रमतिर लाग्नु तर उहाँ छुट्नु, टेलीफोन सम्पर्क पनि नहुनु, विष्णु बस्नेतसँग सम्पर्कमा आएर पदमसँग भन्नु, पदमजी लिन फर्कनु तर जीप भरिएकोले, विश्वमोहन श्रेष्ठ र गोविन्द गिरी प्रेरणाले कलि युगमा आफूले पाएको सिट कसैले छाड्दैन भनी छाडिदिनु, गीताजीको श्रीमानको पहिलो सत्रको कार्यक्रम भएको, पहिलो सत्रको कार्यक्रम राम खत्रीले सञ्चालन गर्नुभएको, स्वागत मन्तव्य अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र गदालले, अनेसासको चिनारी अनेसास BOTका चेयरम्यान होमनाथ सुवेदीले, बार्षिक प्रतिवेदन महासचिवको हैसियतले गीताजीले आर्थिक प्रतिवेदन अध्यक्षको आदेशले राम खत्रीले गर्नुभयो दोस्रो चरणमा बाल कविता बाचन, सहभागी कम सबै पुरस्कृत, तेस्रो चरणमा बयस्क कविता बाचन कार्यक्रम रहेको कार्यक्रम निर्मल प्याकुरेलले गरेको, समयाभावले गर्दा सबैका कविता बाचन हुन नसकेका कविहरूले साबुकोमा खाना सहित कविता बाचन भएको, समीक्षा विश्वमोहन श्रेष्ठले गर्नुभएको, अलि अलि पिउँदै रात्रीभोज अनि बिदाइ भएको विवरण यस लेखमा पढ्न पाइन्छ । यसलेखले पनि नेपाली साहित्यमा योगदान पुर्याउनेहरूको संख्या विदेशमा पनि कम छैन भन्ने जानकारी दिन्छ।
माउन्ट एभान्समा बाखाको गन्ध
कोलोराडो बसाइको अन्तिम दिन, पहाड खोच र गल्लीहरू हेर्न समयाभाव, बासु खनालले घुम्नजाने भएमा घुमाइदिने जानकारी, आठ बजे हिड्ने तयारी तर १२ बजेको हिडाई, त्यसमा पनि चारजना नअट्ने भए पछि चन्द्रकला नेवारलाई छाडेर अगाडि बढेको, रामप्रसाद खनाल, कृष्ण मुरारी, निर्मल प्यकुरेल, सहित ७ जनाको टोली रोहिणी शर्माको जीपमा यात्रा, गाडी रेडरक्सको अवलोकन, रङ्गमञ्च १९०६मा खुलेको र यसमा ९,४५० दर्शक अटाउन सकिने, समय समयमा नामको परिवर्तन ठूला ठूला कन्सर्टहरू र खुलाहावा, दर्शकहरूलाई देखाउने गरेको पहाडै काटेर बनाएको यो रङ्गमञ्च विश्वकै नमुना, बाटोमा आइडाहो स्प्रिङको अवलोकन गर्दा दोलालघाट पुगेजस्तो लागेको, उकालो चढ्दा थानकोटको जस्तो होला भनेको तर सम्ममा नै हिडेजस्तो लाग्ने, ध्वनि तालमा पुग्नु, यो समुद्रको सतहबाट १०,६०० फिटमा रहेको, फेरि उकालो चढ्दा चुचुरे तालमा पुगेको, यो ताल १२,८३० फिटमा रहेको, माउन्ट एभान्सको.चुचुरोमा पुगेको, रमाइलो लागेको तेन्जिन र एडमण्ड हिलारीको स्मरण भएको, १८००० फिटको टिङरीको उच्चाइमा १९९५मा पुगेको याद आएको, पहाडी बाख्राको बथान आएको गन्ध मन नपराएको, गाडी जर्जटाउनतिर लाग्यो, Loveland Skii Area को मनमोहक सौन्दर्य हेर्दै, डाँडाको टुप्पोसम्म केवलकारबाट जाने र स्की खेल्दै तल आउने जानकारी, Towen of Frisco, Eisenhower Memorial Tunnel को साथै यी टनेलबाट १३.९२ फिटसम्मका अग्ला ट्रकमात्र जान सक्ने त्योभन्दा अग्ला गएमा साइरन बज्ने र रोकिने, यो देखेर चिनको छिँघाई र तिब्बेतको बीचमा बनेको Fenghusoshan Raliway tunnelको संझना आउनु, सुरुङलाई तीन मिनेटमा पार गर्नु, फ्रिस्को सहर हेर्न पारि तरेको, तर यसलाई हेर्दा कोलोराडोमा नभै, स्विजरल्याण्डको जेनेभावाट बर्न, लुजान हुँर्दै जुरिचतिर गएको भान हुने, संसारभरिमा आफूसँग ठ्याक्कै मिल्ने दुई जना मान्छे हुन्छन् भनेझै यहाँ प्रकृति पनि ठ्याक्कै मिलेको देखियो, १९८८को जुलाईमा पेरिसदेखि जुरिचसम्म मोटरमा जाँदा प्राकृतिक वनावट र मानवीय कारीगरी अरू कतै होला जस्तो लागेको थियन तर होइन रहेछ, Silver Throne / Dillion खुबै राम्रा र स्वर्गका राजा इन्द्र पनि यतै कतै अप्सरसहित भएको, भान हुने, Main street Himalayan Cuisine नेपाली रेष्टुरेन्ट रहेको र त्यसैमा नान, चिकेन, टिक्की र भात बनाउन लगाएर खाना खाएर अरोरातिर फर्केको विवरण सहित लेख समाप्त भएको छ । टनेल निमार्णमा ध्यान दिनु पर्ने ज्ञान दिएको छ लेखले ।
एटलान्टामा चुनावी डुलाई
अमेरिकाको दक्षिणपूर्वमा एटलान्टिक महासागरसँग जोडिएको जर्जिया (आरु उपनाम) राज्यको राजधानी एटलान्टा, १९९६को ओलम्पिक खेल यही भएको र त्यही तामधामको साथमा सुरुभए जस्तै, २०११ को सेप्टेम्बर तीनदेखि पाँचसम्म Atlanta Marriott Century Centreको सातौ संयुक्त सम्मेलन आयोजना पनि भइदिए हुन्थयो भन्ने गीताजीको कल्पना र पहिलो दिन हुने साहित्यिक कार्यक्रमा अनेसास फ्लोलोरिडा च्याप्टरका पूर्व अध्यक्ष श्रीविमल नेपालले केन्द्रीय महासचिवको हैसियतमा भाग लिन बोलाएकोले सेप्टेम्बर दुई, शुक्रबार बेलुकी आठ बजेको साढे दुई घन्टाको उडान, होटेल मरिएटमा तीन दिनको लागि कोठा ७९ डलरमा बुक गरेको, टेक्सीमा जाँदा ३० डलर लाग्ने, सटलमा जाँदा १५ डलरमा लाने तर ढिलो पुग्ने, क्रेडिटकारमा जाने या नगद भुक्तानी भन्ँदा नगदमा जाँदा बढ्ता पैसा –पचास डलर तिर्न परेको र ५ डलर टिप्स मागेको, टेक्सिबाट ओर्लदा ज्ञानेन्द्र गदाल, गोविन्द गिरी, राज घलेसँग भेट हुनु, एटालान्टामा स्वागत भन्दै गोविन्दले गाडीमा बस्ने अनुरोध गरेर मोटरमा चढेर रातीको ११ बजेतिर एउटा घरमा पुग्नु, १०/१२ जनाको भीड, त्यसमा तारा निरौला र दर्शन रौनियार पूर्व परिचित, दर्शन रौनियार पहिलो नेपाली –अमेरिकन वासिङटन् राज्यबाट अमेरिकी काँग्रेसको उम्मेदवार, मानिस जम्मा गर्नुको औचित्य माथि प्रकाश पार्दै दर्शन रौनियारको परिचय गराएको र दर्शन रौनियारको राजनीतिक भाषण, चुनावको लागि अर्थसङ्कलनको कुरा आउनु, अर्थसङ्कलन राम्रो भएमा आफ्नो क्षेत्रबाट प्राइमरी चुनाव जितिने, अर्को पार्टीको उमेदबारसँग प्रतिस्पर्धामा खुला मैदानमा उभिन सकिने, त्यसो हुँदा अर्थसङ्कलनको लागि एकजनाले कापीकलम लिएर बस्नुभयो, बोल पाँच डलरबाट सुरु गर्नु पर्ने तर पाँचसय डलरबाट सुरु गरी हजार डलरसम्म बोल्दा रौनियारजीको लागि नौ हजार डलर जम्मा भयो र होटेल पुग्दा विहानको दुई बजेको विवरण सहित लेख समाप्त हुन्छ । विदेश यात्रामा जाँदा क्रेडिटकार्डको प्रयोगको महत्त्वको साथ,ै भाडाको तय गरेरमात्र, सवारी साधनको प्रयोग गर्नु चुनावमा आर्थिक सहयोगको आवश्यक्थापर्ने शिक्षा प्रदान गरेको छ लेखले ।
एटलान्टामा साहित्य सम्मेलन
सेप्टेम्बर तीनको विहान ९ बजेबाट ANA/NASEA उद्घाटन कार्यक्रम, सम्मेलनको तौरतरिका पनि ब्।ल्।ब्। को बार्षिक भेलाजस्तै तर सानो आकारको, आठ दश जनाको समूहगतरूपमा कार्यक्रम भै नै रहेका, साहित्यिक कार्यक्रम बेलुकी राखिएको, कार्यक्रम आधाघण्टा ढिलो भएको, मञ्चमा निकै लामो लाइन भए पनि महिलालाई नराखिएको, मञ्चमा बस्नेहरूले बोल्न पाए पनि स्थायी नियोगका प्रतिनीधि महामहिम ज्ञानचन्द्र आचार्यलाई बोल्न आग्रह नगरिएकोले गीताजीलाई यसमा साह्रै दु:ख लागेको र यस्तो काम पछि नहोस् भन्ने गीताजकिो आग्रह, यो कार्यक्रममा ANA/NASEAको बीच हरेक वर्ष साहित्यिक सम्मेलन गर्ने सम्झौता पत्रमा अनेसासका केन्द्रीय अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र गदाल र ANA अध्यक्ष्य राजा घले र NASEAका अध्यक्ष राजेन्द्र खतिवडाले हस्ताक्षर गर्नु, प्रतियोगी र अप्रतियोगी कविताको बाचन थालनी, प्रतियोगी कविताको निर्णायकमण्डलमा गीताजी, गोविन्दजी र चेतनाथ घिमिरे तोकिनु, साहित्यिक कार्यक्रम भव्य र सफलरूपमा भएको, द्रोस्रो दिन विहान, सात बजेदेखि ललितशङ्कर क्षेत्रीको प्रवचन कार्यक्रममा सहभागी भएको, योगका विभिन्न आसन र खानपान आदिको बारेमा जानकारी, दिनभरि थुप्रै कार्यक्रम रहेका तर गीताजीले एकपटक एटलान्टा सहर घुम्ने प्रयासरतमै लेखको बिट मारिन्छ । यसमा महिलाहरूको मूल्याङ्कन हुनु पर्छ भन्ने सन्देशआएको छ ।
सिएनएनलाई पन्ध्र डलर
मेरिएट होटेल सहरभन्दा बाहिर, सार्बजनिक यातायातको सुविधा नभएको, एक्लै सहर जाने आँट नभएको, अनेसास वासिङटन डिसीका अध्यक्ष प्रकाश नेपालको नेतृत्वमा सहर गएको, सिएनएन भवनमा, समाचार प्रसारण, मौसमको रिर्पोटिङ ब्रेकिङ समाचार आदि कसरी प्रसारण गरिन्छ जानकारी लिनु थियो । यो टी.भी. च्यानल १९८०मा स्थापना भएको, अमेरिकाको सबैभन्दा पहिला र २४सै घण्टा सञ्चालन हुने रहेछ, १५ डलर तिरेर टिकट लिए पनि पालो आधा घण्टा कुर्नु पर्ने भएको र गीताजीलाई नारायणहिटी राजदरबारलाई सङ्ग्राहलयमा परिणत गरेर नेपालीलाई १०० रुपियाँको विदेशीलाई २० डलरको टिकट लगाएर ऐतिहासिक थलोको रूपमा व्यवस्थापन गरेको भए त देशले ठूलै राजस्व रकम असुल गर्न सक्ने थियो भन्ने धारणा पलाउनु, अमेरिकाको सबैभन्दा अग्लो बिजुलीको भर्याङ चढ्दै जादुगरी शैलीमा टी.भी. सम्बन्धी राम्रै जानकारी लिदै, समाचार बाचिकाले एक मिनेटमा कति पटक मेकअप गर्ने, कतिकप चिया कफी पिउने आदि जानकारी लिंदै एक घण्टाको भ्रमण र पन्ध्र मिनेटको डकुमेन्ट्री पछि कार्यक्रम सकेर, कोकोकोलाको भवनको बाहिरैबाट परिक्रमा गरेर सांसकृतिक कार्यक्रम हेर्न जाँदा सिटहरू ओगटेको र दुई सिट पाएर बसेर स्वयम्सेवकले गरेको सफल कार्यक्रम हेरेर होटेलमा फर्कदा एक बजिसकेको, सामानको आदान प्रदान गर्नुको साथै भलाकुसारी गर्दै आरम लिदै भोलि पल्ट ज्ञानुसँगै राजा घलेले एयरर्पोट पुगेपछि कृतज्ञताका शब्द वर्षाउँदै लेख समाप्त हुन्छ ।
वासिङ्टन डिसीको फिसफिसे हिउँ
मानिसलाई जे गर्न मन लाग्दैन त्यही गर्नु पर्छ भन्ने युक्तिलाई टिप्दै लेखको थालनी गरिएको लेखमा १०२औं महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा जयन्ती र सन् २००९ र २०१०को उत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार आर्लिङ्गटनस्थित केन्द्रीय पुस्तकालयमा ३० अक्टोवर २०११मा गर्ने निर्णय भएको, अक्टोवर २९मा गरे सजिलो पर्ने देखिएको, प्रकाश नेपाल र खेम भट्टचनले प्रयास गरेको तर आइतबार मात्रलाई कोठा पाइएको, विकल्प नएको र कार्यक्रम सकेर राति नै न्युर्योक आउनु पर्ने भएको, शनिबार नेपालबाट आएकी साहित्यकार गीता पन्तलाई लिएर मौसम नराम्रो हुँदाहुँदै (हिउँ पर्दा पर्दै) मनमा त्रास बोक्दै, हल्याण्ड सुरुङको बाटो समात्तै, गाडीलाई न्यून गतिमा राख्दै्र, चिप्लिएको भान हुँदै, हिउँ छल्नको लागि ग्यास स्टेसनतिर लाग्दै, चिया कफी पिउँदै, बाटोको दुवैतिरका रङ्गीचङ्ग रुखका पातमा परेको हिउँको मनमोहक दृश्य हेर्दै, पाँच बजेतिर भर्जिनियाको स्प्रिङफिल्डमा कृपा अर्याल थापा र सविन अर्यालको घरमा पुग्दै नवजात शिशु हेर्दै, १ घण्टा कृपा–सविनको घरमा बसेर अनेसासको केन्द्रीय कार्यलयतिर लागेको र त्यही नै बास बसेको, अनेसासले एक वर्ष पदाधिकारीहरूको चयन गर्ने अर्को वर्ष उत्कृष्ट पुस्तक पुरस्कार वितरण गर्ने, यसकार्यक्रमको संयोजक नै गीता खत्र्ी भएको, विश्वमा छरिएर बसेका स्रष्टाका कृतिको मूल्याङ्कन गरी उत्कृष्ट छानिएकालाई २५० देखि १५०० डलरसम्म पुरस्कार दिने कार्य रहेको, यसपटक तीनजना स्रष्टा वासिङटन डिसी आउन सफल र अरूले नेपालमै पुरस्कार लिने भएका, यस कार्यक्रमा सबैलाई समान दृष्टिबाट हेर्दै, मान्यजनहरू, अग्रजहरू, प्रमुख अतिथि लगायत सबैलाई अग्रपङ्तिका राखेर, बोल्नेवेलामात्र मञ्चमा बोलाइएकोमा नौलो चलन थाहा नपाएर र जेनेरेसन ग्यापकको कारणले मञ्च नपाएकोमा केही स्रष्टाले मन दुखाएको, आर्लिङ्टनको पुस्तकालयको हल ४.३० देखि ८ बजेसम्मको लागि आरक्षण गरिएको र होमनाथ सुवेदी, कल्पना सुवेदी, खेम भट्टचन र प्रकाश नेपालले बेग्ला बेग्लै चारओटा अध्ययन कोठाहरू पनि आरक्षण गरिएका थिए, पुस्तकालयको नियमानुसार एक दुई घण्टामात्र कोठा र एउटा समूहले एउटामात्र कोठा आरक्षण गर्न पाइने रहेछ, पुस्तकालयका अधिकारीले, कालोसूचिमा राख्नेसम्मको धम्की साथीहरूले पाएका होमनाथ सुवेदीजीले टाइसुट ब्रिफकेश सहित पुस्तकालय अधिकारीसँग गएर उहाँको कोठा हात लगाउनु भयो । यसपछि गीताजीले ३ घण्टामा सकिने गरी कार्यक्रम बनाउनु भएको तर अग्रजहरूले दिनभरिलाई पुग्ने गरी बनाएका कार्यपत्र प्रस्तुति यध्ययन कोठामा नै सुरु गरिएको, साढेचारबजे हल खाली भयो, आधिघण्टामा नै हललाई सजाइयो, वाँकी समयमा कविता बाचन कार्यक्रम सञ्चालन गरियो, प्रमुख अतिथि महामहिम डा. शंकरप्रसाद शर्मा,उपनियोग प्रमुख अर्जुनकान्त मैनाली र प्रथम सचिव कवि श्रीआनन्द शर्मा, समयमै आइपुग्नुभएको र कार्यक्रमको थालनी सुरु, महाकव् िप्रति श्रद्धाञ्जली, महाकविको मनछुने कवितालाई लयहालेर पढेर सुनाउ कविता बाचन भै नै रहेको पुस्कार वितरण, समयको व्यस्तताले गर्दा मानिस पातलिदै जानु लागेको सेलरोटी पनि नचाखेरै फर्कनु, खानाको वितरण, हल खाली गर्ने अनुरोध आइसकेको, कार्यक्रम हतारमा समाप्त गरियो ।हल सफागर्दै कार्यक्रम सकेर न्युयोर्कतिर लागेपछि यो लेखको बिट मारिन्छ । यस लेखमा संस्थाका नीति नियमको जानकारी पनि हुनुपर्ने, उच्च व्यक्तित्वको जहाँ सुकै कदर हुने, प्राप्त सुविधालाई अधिकतम प्रयोग गरेर परिस्थिति अनुसार काम गर्न पर्ने र सकिने शिक्षा प्रदान गरेको छ ।
नर्वेजियन जोलामा सात दिन
यो लेखमा ७ उपशीर्षक छन् । पहिलो उपशीर्षक ‘नर्वेजीयन जोएलको पहिलो अनुभव । यसमा यात्राको पृष्ठभूमिको बारेमा चर्चा गरिएको र मार्च ३, २०१२का दिन नेपाली समुदायमा दूईवटा कार्यक्रममा सहभागी हुन नसकी क्षमा माग्दै मन खिन्न पार्दै जहाजतिर लागेको, जहाज म्यानहाटनको अठचालिस स्ट्रिट र १२ एभिन्युको पियर अठचालिसबाट जाने भएकोले एउटा ढफल व्याग, एउटा सानो सुटकेस र एउटा बुक व्याग लिएर टेक्सीमा दुइबजे नै निस्केको, झोला सुरक्षा जाँचमा जाँच गराइ क्याविनमा जाने सन्दैश बोकेर अगाडि बढेको तर क्याविन नम्बर नलिएकोले काउन्टरतिर लागेको काउन्टरकी महिलाले क्याविन नम्बर खोजेको र छैन भनेपछि राहादानी लिएर जानु र एउटा हरियो रङ र एउटा पहेंलो रङको क्रेडिट कार्ड र राहादनी फिता दिनु, जहाज भित्र केही किन्न परेमा यो कार्ड मात्रै चल्ने जानकारी पाउनु र १०० डलर सेकुरिटी डिपोजिट पछि फिर्ता गर्नेगरी माग्नु, जहाजतिर बढ्दा फिलीपिनो केटीले स्यानिटाइजर हातमा दिनु, जहाजको गेटमा सुरक्षा जचकीले कार्ड माग्नु, जहाजको सेकुरिटीमा धेरै नेपाली हुनु, एउटा फिलीपिनो भेट्नु उसले नेपाली वीर हुन्छन् भनर नेपालीको प्रशंसा गर्नु, गीताजीले पाएको डेक (तला) नम्बर ५११०को राम्रो झ्याल सहितको कोठा झ्यालबाट बाहिर हेर्दा पानीमै बसेका भान हुने, कन्फरेन्स रुममा अनिवार्य बोलाउनु र लाइफ ज्याकेटको प्रयोग, लाइफ बोटको प्रयोग, आकस्मिक अवस्थामा सम्पर्क गर्ने ठाउँ, कसरी आफू बच्ने र कसरी अरुलाई बचाउने जानकारी पाउनु, दृश्यालोकनको लागि छानातिर लाग्नु, छानाको एकातिर थरीथरीको खाना, पौडी पोखरी र तीनवटा जुकुचीभरि मान्छेहरूले टाउको मात्र देखाएर बसिरहेको दृश्य, खाना खाने काम, खाना पछि फोटो खिच्ने काम, जहाज हिडेको पूर्व पश्चिम कता लागेको हो पत्ता नलागेको, जहाजको बारेमा जान्ने जिज्ञासा, फ्याक्ट सिट फेला पार्नु र पढ्न थाल्नु, यो जहाज २००५को अगष्ट मनिामा जर्मनीको पपेनबर्गमा बनेको, लागत ४२० मिलियन डलर लागेको, कूल तौल ९३, ५०२ टन, लम्बाइ २९५ मीटर, चौडाइ ३९ मीटर, अधिकत म वेग २५ नटिकल माइल, २५००० विजुलीका बत्ती, काम गर्ने १२०० जना, २,३७६ यात्री अट्ने, तेल राख्ने क्षमता ७,१३,३०० ग्यालेन क्षमता, १ मिनट दौडनलाई ४८ ग्यालेन तेल चाहिने, ग्यारवेजहरूको रिसाइक्लिन, रिप्रोसेङि र समु्रको पानी खानयोग्य(७३९९८१ ग्यालेन) बनाउने, विजुली भित्रै उत्पादन हुने, १२ वटा इलिभेटर २४सै घन्टा चलिरहने, डेक इन्जिन र होटेल, पढेपछि टाइटानिक जहाज डुबेको कल्पना, त्यसैको आधारमा बनेको सिनेमाको याद, फेबु्रअरीमा इटालीमा पल्टेको कोष्टा कर्कोडियाको सम्झना, डरमान्नु मान्छेको बुद्धि र तागतको विश्वास गर्दै सात दिनको लागि आन्द्रमहासागरमा होमिएको भन्दै पहिलो उपशीर्षक, समाप्त हुन्छ । यात्रामा कहाँ, कस्तो, के सुविधा छ, सो को जानकारी र तथ्याङ्क संकलन गर्नु पर्ने संकेत गरेको छ लेखले ।
हड्सनमा डुबेकोृ सूर्य,
जहाज न्युयोर्कबाट दक्षिण लागेको, गति बिस्तारै, तस्विर लिन मिल्ने, जहाज स्टाटन आइल्याण्डको मेराजोनाको साँघुरो पुलमुनि पुग्नु, सूर्य नारायण क्षितिजमा, सूर्य सुन्तला रङ्गमा परिणत, हातले समाउन सकिनेजस्तो लाग्नु, हडसन नदीलाई छुन छुन खोजिरहेको भान हुनु, फोटो लिंदा लिदै नदिभित्र लुकिहाले, जहाज आन्द्र महासागरतिर बढ्यो, जमिन देखिन छाडे, बाह्रतलामा रहेको स्काइबारमा बारवेक्युसँग नाच सुरु, खाना सित्तैमा पेयपदार्थमा पैसा तिर्नुपर्ने रेष्टुरेन्ट र बारहरूमा, गीत गाइने झुम्न चाहानेले झुम्न पाइने, जहाजमा धेरै प्रकारका रेष्टुरेन्ट रहेको, साढेसात बजेपछि विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम हुने पहिलो दिन अजुरा रेष्टुरेन्टमा रेड लोवस्टर स्पेशल रहेछ सोही खाएको र स्टारडस्ट थिएटरतिर लागेको, स्टेज कहिले माथि कहिले तल र कहिले् बीचमा जमिनकै थेएटरजस्तै घुमिरहने, सबैभन्दा पहिला जहाजको क्याप्टेनलाई स्टेजमा बोलाएर उसको परिचय गराउने, उसले आफ्नो अनुभव बताउने, जहाजमा महत्त्वपूर्ण पदमा बसेकाको लाइनमा राखेर परिचय गराउने राम्रो परिपाटी, थेएटर हेरेर फर्कियो । थकाइको कारण अरु कार्यक्रम नहेरी सुतेपछि यो लेखको बिट मर्दछ । यात्रालाई सफल पार्नको लागि यात्रीलाई चाहिने भोग्य बस्तुको, श्रव्यदृश्यको तथा व्यवस्थापन र कार्यन्वयन पक्षको राम्रो सम्बन्ध हुनुपर्ने जानकारी गराउन खोजेको छ लेखले ।
जहाजी चहजल पहल
विहान उठेर, चिया बनाउने सामाग्रीको खोजी गर्दा बरफ र पानीको बोत्तल देखिनु, पानी एक बोत्तलको ५ डलर लेखिएको, १२ तलाको रेष्टुरेन्टमा सबै खाले खाना पाइनेले त्यतै जानु, पानी परेको जानकारी हुनु, करमुक्त पसलको अवलोकन, सामानको मूल्य महगो, आर्टग्यालेरीमा प्रवेश, राम्रो भए पनि किन्ने इच्छ्या नजाग्नु, स्पा केन्द्रतिर लाग्नु, यहाँ पनि महगो, फिटनेस क्लवको अवलोकन, योग र उक्रोवेटिक बाहिरैबाट अवलोकन, केटाकेटीको कार्यक्रमतिर नजानु, खाना खाने समय खाना खाएर कोठामा आराम, जहाजको क्याप्टेनसँग फोटो खिच्ने कार्यक्रम, फोटोको महगाइले गर्दा फोटो खिच्ने रहर पनि नभएको, स्टारडोम थिएटरमा डिम र नोडिलको कार्यक्रम, हेर्ने रहर, सुरु नभएकोले फर्केर कराउकेमा आएर गीत सुनेको, थिएटरमा ‘व्याण्ड अन् द रक’ हेरेर डिस्को नगई कोठातिर लागेको विवरण यहाँ लेखिएको छ । जहाजमा पनि व्यपार व्यवसाय गरिने जानकारी दिएको छ लेखले ।
डिज्जे ल्यान्डको अधुरो धोको
न्युयोर्कबाट हिडेको ४० घण्टा जतिमा जहाज फोलोरिडा राज्यको पोर्ट केनेभेरलमा रोकिनु, गीताजीको चाहना डिज्नेल्याण्डमा जाने र नेपाली घर र मन्दिर सजाएको हेर्ने, तर लाइनमा बस्नको ढिलाइले गर्दा टिकट सकिएको र युनिभर्सल स्टुडियोको टिकट लिएर परिचय पत्र र कि कार्ड लिएर बसमा बसेपछि एक जना आइमाई आएर बस जाने भयो भन्दै सुभकामना दिदै, रमाइलो गरेर आउने केही परे टिकटको पछि फोनको नम्बर छ फोन गर्ने, छुटेमा टेक्सि लिएर आउने १७५ डलर लाग्ने छ भन्ने जानकारी पाउनु एक घण्टा जतिमा बस युनिभर्सल स्टुडियोमा पुग्नु, गाइड कोही नभएको लगेर स्वतन्त्र छाडिदिने, युनिभर्सल स्टुडियोले सिनेमा जगतमा पुर्याउने, दर्शक नै कसरी एक्सन र कटभित्र आइने, एक फिट हाम फाल्दा २० फिटको दुरी कसरी देखिने, भवनको भित्तामा कसरी पटाफट हिडेको देख्न सकिने, कसरी डिजास्टर देखाउने रहेछ यस्ता हजारौं स्टुडियो योभित्र रहेका, डिजास्टरको हलभित्र एउटा ट्रेनमा लग्दा ठूलो पिद परेको, ट्रेन बीचमै रोकिएको, ट्रेनको दाहिनेपट्टि बाँध फुटेर ठूलै भोल बगेको, एक्कासि चट्याङ् परेर आगाको ज्वाला देखिनु, ट्रेन पल्टलाजस्तो गर्नु, देब्रेपट्टि देखिएका भवनहरू पल्टिए, सडक भत्कियो, ट्रक र ट्याङ्कर ट्रेनमा ठोकिन आउनु तर आगो जल्नु तर ट्रेन भने सकुसल रहनु, शान्त भए पछि रेल अघि बढ्नु, टर्मिनेर–दुई थ्री –डीमा जानु यहाँ भविष्यको मानव जगतलाई कसरी बचाउने, स्टिल साइबोर्ग भनेको केहो, मान्छेको लाइभ एक्सनसँगै थ्री डीको एक्सन, हलको वरिपरि नै चित्र देखिने, दर्शकलाई अत्यउनेगरी आक्रमण गर्ने, यस्ता एकनासले उत्तेजित पार्ने काम भएको कोकाकोलाको फिल दिनेगरी फोटो खिचिएको आदि हेरेर ६ बजेतिर बाहिरिएको, बसपार्कमा ठूलाठूला पित्तले नम्बर र बसकहाँ जाने नाम पनि दिएको, आफूचढने बसको पत्तो नभएको, हरियो रङको बस आउनु, पिङ्की आइमाई देखिनु बस चढेर ७ बजे हिडेको र आठ बजे नर्बेजियन जोएलमा पुगेको र बफे डिनरमा गएर खाना खाएर आजको शो हेर्न गए पछि यो लेखको बिट मर्दछ । यात्रामा गाइडको आवश्यक्ता पर्ने, युनिभर्सल स्टुडियोको करामतलाई दर्शाको छ लेखले ।
वाहामाजको टापु
वाहामाजको ७०० टापुहरूमध्ये न्चभबत क्तष्चचगउ ऋबथ सानो टापु, यो २.५ माइल र चौडाइ १.५ माइलभएको प्राकृतिक समुद्रिक तट, जान नर्वेजिएन जहाज कम्पिनीको जहाज चढ्नु पर्ने, यहाँ विभिन्न प्रकारका छेपाराहरू, गँगटाहरू, र रङ्गङ्गी माछाहरू समुद्री जीवजन्तु नजिकबाटै हेर्न पाइने सोचमा हुँदाहुँदै जहाज मौसमको खरावीले गर्दां, जहाज सोझै वाहामाज जाने सूचना आयो । पृथ्वीको एउटा जग्गा जहाँ धेरैले आफ्नो पाइतालाले टेकेका हुँदैनन् रोक्नु पर्दा चित्त कसरी बुझाउने भन्दै लेख समाप्त भएको छ । चाहना बमोजिमको उपलब्धीको हुनुपर्ने धारणा आएको छ लेखमा ।
वाहामाजको केन्द्रविन्दु नासाउ
जहाजले समयमै वाहामाज पुर्याएको मौसमको खरावी, यात्राका विभिन्न प्याकेज मध्येमा बाहिर र समुद्रभित्रको दृश्यावलोकन गर्ने टिकट लिएको, तर मौसमको कारणले समुद्रभित्रको भ्रमण रद्द भएको, बाहिरी कार्यक्रम हेरेमा आधा पैसामा लगिदिने र नहेरेमा पुरै पैसा फिर्ता दिने जानकारी, बसबाट टुरमा जाने निर्णय, बाटाहरू साँघुरा,, गभर्नरको कार्यालय, अर्थमन्त्रालयको भवन देखाउँदै, प्रसिद्ध किल्ला Fort Fin Castel तिर लग्यो । गभर्नरको भवन अगाडि बेलायती महारानी एलिजाबेथ द्वितीयको ठूलो तस्विर टाँसिएको, वाहामीनियनहरू सन् १९७३मा स्वतन्त्र भए पनि महारानीलाई नै अँझै राष्ट्राध्यक्षको रूपमा मान्दछन् । बेलायतले छोडेपछि विकास बढेजस्तो नलागेको, हजारैं हजार पर्यटक आउने, पर्यटक व्यवसायमा बाँचेको, Fin Castel किल्ला अग्लो ठाउँमा रहेको र सहरको चारैतिर यहाँबाट हेर्न सकिने, किल्लाभित्र सन् १७९३तिरको तीनवटा तोप सजाएर राखेको, दुईवटा अँधेरा कोठाहरू एउटामा बेलायती पोसाकमा रहेको कालो सैनिकको मूर्ति, अर्को कोठामा त्यहाँबाट देख्न सकिने के के र त्यस वेलाका निवासीहरूको जीवनशैली पित्तलको प्लेटमा लेखेर सजाइएको, १० मिनटमा किल्ला अवलोकन सकिएको, गाइडले पैसा मागेको, र १ डलर दिएको, निस्केपछि मुगलिन बजारजस्तै सामान बिक्रीमा राखेको र महगो भएर नकिनेको, जहाजमा फर्किएर पुन बजार घुम्न निस्केको, घरहरू टन्न भए पनि सुनसान, जुनकानु तटतिर लाग्नु, रमझम पाउनु, विकिनी र ब्रा लगाएका बीस, पच्चीसका ठिटा र ठिटीहरूको भीड, एकले अर्काको कम्मर समाती मादकताको तालमा शरीरका अङ्ग अङ्ग नचाइरहेका, जीवनको उत्तरार्धमा हेरेर रमाउनको लागि भनेर गीताजीले फोटोहरू खिचेको, भीडियो क्लिप लिनु, स्टेजमा गीत गाउने, बाजा बजाउने, तर नाच तल बालुवामा गरिने, समय समयमा एकजनाले हरियो रङको बोत्तलबाट गुह्वेश्वरीको जल दिएजस्तो दिएर लाइनमा आउनेलाई पियाइरहेको र खानेले मुख मिठाइरहेको, स्टेजमा बस्नेले एक दुई जना केटी चाहियो भनेर बोलाउनु जाने केटकिो भीड लाग्नु तर जान नपाउनु र गएकाले सङ्गीतको तालमा अङ्गङ्ग नचाउने, पछाडिकाले उनीहरूको जीउमा जीउ रगड्दै गाउने र बजाउने, जो नेपाली समाजले हेर्न नसकिने दृश्य, आदिको अवलोकन, उपहारका सामान पाइने पसलहरूमा बार्गनिङ्ग खुब चल्ने, २–४ टी सर्ट, बाहामाज लेखेको काठको गहना राख्ने ६–७ इञ्चकोलाई १५ डलरमा किनेको र जहाजमा फर्किएको, नासाउको अन्तिम फोटो लिंदै बिदालिएको र नीलो समुद्रमा एक नासले बगिरह्यौं बगिरह्यौं भन्दै लेखको बिट मारिन्छ ।
आन्द्र महासागरको अन्तिम दिन
विहानै उठेर बाह्रतलातिर लाग्नु खाना खानु, सबैतिर शून्य शून्य, खाना खाएर पार ताप्नु, हिप्नोसिसले कसरी मानिसलाई फायदा गर्छ भन्ने शो हेर्नु तर त्यहाँ १५/२० जना दर्शकलाई एक जना महिलाले जे जे भन्छिन् त्यही गर्न सक्ने बनाएको, त्यो बाक चतुर्याइँलाई सलाम गर्न पर्ने भन्दै गीताजीले २५–३० वर्ष अघि आफ्नै कान्छी आमाले एउटी आइमाइको फन्दामा परेर गहना दिएर आएको कुराको सम्झना, यहाँ पनि १५–२० जनालाई हिप्नोटिज्म गरेर एउटाले हातको घडी, सुनको सिक्री, छालाको ज्याकेट नै फुकालेर दिएको र एक जना आइमाईलाई अर्को लोग्ने मानिसले चाकमा चिमोटेर झगडा गर्ने अवस्थाको सिर्जना, यस पछि डेकमा हिसाव किताव गर्ने काम र यहाँ पनि लुकेको खर्च दिनको १२ डलरले तिर्न परेको र त्रेडिटकार्डबाट तिर्ने सहमति, क्यानेडियन जादुगरको जादुगरी हेर्दा एउटा मात्र जादुकलाभन्दा बक्तृत्वकला राम्रो, अन्तिम दिन भएर होला जहाजका क्याप्टेन सहित मुख्य –मुख्य क्रुहरूलाई बोलाइएको र प्रश्न पनि गर्न पाइने व्यवस्था मिलाइएको, पानी जहाजको अन्तिम खाना खाएर आफ्नो कोठामा झर्नु, सामान मिलाउनु, विहान उठेर खाना खानु र आठ बजेतिर न्युयोर्कको पियर अठासीमा आइपुग्नु अध्यागमनको काम सकेर बहिर निस्कदा जाडो बढेकोले ज्याकेट पहिनेर, ट्रयाक्सी स्ट्यान्डतिर दौडियौं भन्दै लेखको बिट मारिएको छ । विभिन्न किसिमका ठगबाट जोगिन पर्ने संकेत ।
इन्डियानापोलिसको स्वागत
श्रम दिवसको दिन इन्डियानापोलिसको घुमाइमा आफ्ना रहरलाग्दा कामहरूसँग सम्बिन्धित भएको र घुमाइ र भेटघाट सार्थक हुने ठान्दै, मान्छेका मनभित्र गुम्सेर अनि लुकेर बसेका विभिन्न प्रकार्का भावनालाई गीत कविता, कथा, निबन्ध, लेखेर मान्छेहरूलाई झकझक्याउने काममा लागेको र त्यसैमा आनन्द पनि लाग्ने, यसैमा दिन रात खटेको, अगस्ट ३१, २०१२ देखि सेप्टेम्बर, ३सम्म इन्डियानापोलिसमा आन्मा नासियाको, आठौं सयुक्त सम्मेलन भागलिन जानको लागि, सेराटनमा कोठा बुक गरिएको, वासिङटनका साथीहरूले मोटरमा जाने भनेपछि मोटरमै जान तयारी भएको र शुत्रबार वासिङटनतिर लागि मित्र प्रकाश र शारदा नेपालको घरमा बसेर शनिबार इन्डियानातिर लागेको, आइ ७० को बाटो साह्रै सिधा देख्दा नेपालको सातघुम्टीका, नौविसे थानकोटको उकालो घुमाउरोलाई सम्झनु, प्रकाशसँग प्रकृतिले पनि नेपाललाई ठगेको धारणा राख्नु, अमेरिकामा राजमार्ग पूर्व पश्चिम र उत्तर दखिनमा विभाजन मोटर बिजोर नम्बर उत्तर दख्खिन र जोर नम्बर पूर्व पश्चिम चल्ने । आइ भनेको इन्टर स्टेट मार्ग, आम्मा /नासिकायाको आठौ. संयुक्त सम्मेलनमा अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजले नेपाली साहित्यको कार्यक्रम गर्ने जिम्मा लिएको, यो कार्यक्रमको लागि इन्यिानामा बसोबास गर्ने अनेसासकी आजीवन सदस्य श्रीमती राधा पौडेललाई कार्यक्रम संयोजक बनाएको, गीताजीहरू ५ बजे इन्डियाना पुगेको, राधाजीसँग भेट हुनु संयुक्तसम्मेलनका संयोजक गोपेन्द्र भट्टराई आइपुग्नु, उहाँको स्वागत र भित्र नेपालीको भीड र होहल्लाले नेपालकै कुनै चाडपर्वमा सहभागी भए जस्तो भान हुने बिस्तारै भीडतिरै मिसिए पछि लेखको बिट मारिन्छ ।
कोठा नम्बर ६१६
यस लेखमा कोठा नम्बर ६१५ बुक गरेर भुलले ६१६ ढोका खोल्दा नखुलेको । प्रकाशबाट रुम ६१५ हो भनी जानकारी पाए पछि ढोका खुल्नु, राधाजी कोठामा आउनु, अनेसास फोलोरिडा च्याप्टरका श्रीकृष्ण श्रेष्ठ पनि होटेलमा आइसकेका थिए, कृष्णले उद्घोषको हिर्सल गर्नु राधाले गीत सुनाउनु,साँस्कृतिक कार्यक्रममा गीताजी सहभागी हुन नसक्नु आदि विवरण छ यो लेखमा ।
अनि सर्यो कार्यक्रम
आइतबार सेप्टेमबर २, २०१२ बेलुकी आन्मा /नासियले साहित्यिक कार्यक्रमको लागि समय उपलब्ध गराएको, कार्यक्रम संयोजक, गोपेन्द्र भट्टराइसँग कुराकानी भएर दुई घन्टाको समय पाइएको राधाजीले गीताजीसँग पूर्व प्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपालले आन्मा/नासिएको उदघाटन गर्ने भएकोले साहित्यिक कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि बनाउन पर्ने भएकोले महामहिम राजदूत डा. शंकरदयालाई बोलाई सकिएकोले नराम्रो हुनेहो कि भनेर प्रस्ताव राखिएको र गीताजीले यो समस्या समाधान हुने प्रधानमन्त्री कहाँ बसेको सोधनी गर्दा राधाजीलाई थाहा नभएको, ब्रेकफास्ट खानजाँदा प्रधानमन्त्री र महामहिम पनि त्यही भेट भएको, साहित्यिक कार्यक्रमको कुरा राख्दा प्रधानमन्त्री, साहित्यिक कार्यक्रममा नबस्ने भए पछि प्रमुख अतिथिको समस्या समाधान भएको, आन्मा /नासिएको उद्घाटन कार्यक्रम भएको, मञ्चमा आसिन सबैले भाषण गरेको, उद्घाटन समारोह सकिएको एक घण्टा पछि साहित्यिक कार्यक्रम सञ्चालन हुने भएकोले मन्च मिलाउने र व्यानर टाँस्ने काम समाप्त भएको, आन्माका अध्यक्ष र एकजना साहित्यकार पनि आएर साहित्यिक कार्यक्रम सार्न पर्यो भन्नु र कार्यक्रम सार्न नसकिने भनेपछि राजेन्द्रजी फर्कनु तर साहित्यकार नफर्कनु बरु माइक लाने कुरा निकाल्नु, साउण्ड सिस्टम निकाल्नै नमिल्ने भएकोले लान नपाउनु, कार्यक्रम सञ्चालन गर्न दुविधा भएको अनौपचारिक रूपमा कृष्णले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु र प्रमुख अतिथि आए पछि औपचाकिता दिनु, तोकिएको समयभन्दा आधाघण्टा पछाडि कार्यक्रम सकिनु र नियात्राकारले वरिष्ठ साहित्यकार नियतिप्रति र उनले जीवनको बाटोलाई, छाडेको र सकरात्मक सोच उनको टाउकोमा ईश्वरले किन चिप्स नराखि दिएको होला भन्ने प्रश्न राख्दै त्यो दिनको अप्रत्यासित घटनाबाट,भित्रैसम्म दुखिरहन्छु भन्दै यो लेखको बिट मारिएको छ । यथास्थानमा यथा समयमा कार्यक्रम सञ्चालन हुनु पर्ने धारणा आएको छ लेखमा ।
अमिलो अनुभूति
यस लेखमा इन्डियानापोलिसको सेराटनमा आयोजना गरेको साहित्यिक कार्यक्रममा प्रतियोगी र अप्रतियोगी कविता बाचन रहेको, बयस्क र बालकविहरूलाई पुस्कारको व्यवस्था नगरिएको चारजाना बालकविका कविता बाचन भए र मूल्याङ्कन कर्तामा गोविन्द कोइराला, भारती गौतम, प्रकाश नेपाल भएको, कार्यक्रम सहज किसिमले सकिएको, प्रमुख अतिथिबाट पुरस्कार वितरण भएको, धन्यवाद सहित कार्यक्रम सकिएको घोषणा भएको, एक जना मानिसले आफ्नो छोरा छोरीले मेहनत गरेर कविता लेखेको तर पुरस्कार नपाएकोले मुद्दा हाल्ने, भन्दै आएको र आयोजकको तर्फबाट गल्ती भएको र सांस्कृतिक कार्यक्रममा चारै जना बालकलाई पुरस्कार दिइनेभन्दा पनि उक्त मानिसले बारंबार उक्त घटनामा कसैलाई माफी माग्न पर्नेकसैले के गनर्’ पर्ने आदि बखेडा निकालेको । अन्त्यमा चारै जनाले पुरस्कार पाउने भनेपछि कुरा साम्य भएको नियात्राकारमा यसको नमीठो अनुभव हुनु प्रकाशजीलाई खानाखान सहरको होटेलमा जानु र पुन राती फर्केर छाडेको होटेलमा आएर कोटा नं ६१६मा बस्नु र भोलिपल्ट विहान फर्कदा पनि अन्तिम दिनको घटनाबाट एकदमै उदास र खिन्न भइरहेकै थिएँ भन्दै यो लेखको बिट मारिएको छ ।
ओहायोमा १३० डलर
यस लेखमा बाटो असाध्यै राम्रो, इन्डियाना भरी गाडी ८०–९०मा चलेको, गाडीको गति सीमित राख्नेभन्दा भन्दै पनि ओहायोमा पुगेपछि ६५मा चलेको गाडीलाई ७७मा गुडेको भनी १३० डलरको टिकट गीताजीको श्रीमानलाई मिल्नु, खिन्न अनुहारमा अगाडि बढ्नु गीताजीले नै रमाइला कुरा निकालेर हँसाउनु, भर्जिनिया पुग्नु, त्यस दिन प्रकाश र शारदाजीको अनुरोधमा एकरात त्यही बिताएको, जिन्दगीको लामो यात्रामा सुखैसुखमा बितेका मानिसहरू भेट्न गाह्रो हुने विविध कठिनाइलाई भोग्नै पर्ने, सुखी र खुसी त्यही हो जो आफ्नो प्राप्तिमा सुखी र खुसी हुन्छ यस्तै सोचमा डुब्दै विश्राम लिए पछि लेख समाप्त हुन्छ । यस लेखमा कहिले काहीँ गल्ती नगर्दा नगर्दै पनि सजाएको भागी हुँदो रहेछ भन्ने धारणा आएको छ ।
यस नियात्रालाई हामीले अविस्मरणीय भोगाइ, परिवेश, तटस्थता, सुसङ्गठन्, पात्र र भाषाशैलीको आधारमा अध्ययन गर्न सकिन्छ । अविस्मरणीय भोगाइलाई केलाउँदा कृतिकारले सुखद, दुखद, रमाइला आदि आदि सबै खाले, भोगाइलाई भोगेको पाइन्छ । ती भोगाइलाई सङ्कलन र लिपीबद्ध गरेको माथि उल्लेखित विभिन्न कथाको अध्ययनबाट प्रष्ट हुन आउँछ ।
परिवेश चित्रण
यो कृतिको परिवेश पनि गहनताले भरिएको छ ।यहाँ एकै किसिमको परिवेश छैन, नेपालका विविभ स्थान, यहाँको प्राकृतिक चित्रणलाई अमेरिका तिब्बेत, हङ्कङ, आदिको आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, भौगोलिक सम्पदादेखि ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको परिवेशलाई यस कृतिले समाएको छ र त्यस परिवेशलाई प्रष्ट्याउने कोसिस गरेको छ ।
तटस्थता
जे देख्यो त्यो लेख्यो, कुनै बनावटी घटनामा समावेश गर्ने या कुनै नराम्रा घटनालाई लुकाउने कुराहरू यहाँ पाइदैनन् । यो लेख्न हुँदैन भन्ने छैन । पिउने कुराहरू धेरै ठाउँमा आएका छन् । फुडपोइजनिङ्का कुराहरू, पेरिसमा टेलिभिजनमा आफ्नै श्रीमान ठगिएका कुराहरू आदि कुराहरूलाई नलेख्न पनि सकिन्थ्यो तर भोगेका घटनालाई कृतिकारले तटस्थरूपमा प्रष्ट्याएको देखिन्छ । लेखक तटस्थ छन् ।
पात्रहरूको चयन
यससङ्ग्रहको मूख्य पात्र त गीताजी नै हो । उहाँ यस्तो पात्र हो जसको भण्डार सूचना नै सूचनाले भरिएको छ । ती सूचनाहरू जति निकाले पनि भण्डार रित्तिने वाला देखिदैन । गीताजी यथार्थवादी नियात्राकार हुन् । उनका कलमले सत्यतथ्य बोकेर हिंडेको छ । उनले भोगेका असंख्यपात्रहरूलाई मूलपात्रद्वारा जस्ताको तस्तै गरेर खारेको छ । उच्चकोटीका पात्रहरू जो देशको वागडोर समातेका छन्, पूर्व प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल, महामहिम राजदूत, बरिष्ठ साहित्यकारहरू, विभिन्न परिवेशमा भेटिएका आर्दशवानदेखि ठगहरू आदि सबैलाई, सरलदेखि अहम्भावले पूर्ण भएकाहरू, देश बचाउन आफ्नो सर्बस्व खुसी त्यागेकी भृकुटी आदि आदि, यो कृतिमा सबैखाले असंख्य पात्रहरू समेटिएका छन् सबै पात्रहरू पाना भर्ने उद्देश्यले समेटिएका नभै समावेश गरिएका पात्रहरूको खास कामलाई प्रष्ट्याउने काम पनि भएको देखिन्छ ।
शीर्षकी करण
कृतिमा चयनगरिएका शीर्षकहरू कुनै कुनैमा सानो अर्थलाई कृतिकारले आफ्नो भावनालाई मेल खाने गरी चयन गरे पनि कृतिकारले चयन गरेका शीर्षकहरू पनि उपयुक्त नै चयन गरेको देखिन्छ । त्यसो हँदा शीर्षकीकरणमा कृतिकार सफल देखिन्छिन् । नियात्रा सङ्गठित रूपमा अगाडि बढेको छ ।
भाषा शैली
नियात्रमा समावेश गरेका भाषा फाटफुट अंग्रेजी मिसिए पनि सहज र सरल छन् । भाषामा मीठास छ । कथात्मक शैलीमा लेखिएका यी नियात्राहरू अति रोचक पनि छन् । कस्तो मानिससँगको बातचित हो उस्तैप्रकारको भाषाको प्रयोग पनि यहाँ गरेको पाइन्छ । उखान टुक्काहरू विम्ब र अलङ्कार पनि प्रयोगमा आएका छन् ।
सङ्क्षिप्त विश्लेषण
माथि उल्लेखित नियात्रासङ्ग्रहको सङ्क्षेपीकरणबाट यो प्रष्ट हुन्छ कि गीताजीले आफ्नो यात्रामा व्यापक उदेश्यलाई नियालेर त्यसभित्रका यथार्थलाई समाएर, योजना बनाएर, एउटा मौलिकतालाई प्रष्ट्याउन खोज्नुभएको छ भन्ने कुरा प्रष्ट हुन्छ । उहाँ जहाँ जानुहुन्छ त्यस ठाउँको भौगोलिक, सामाजिक, प्राकृतिक परिवेशलाई टपक्कै समाउनून्छ अनि त्यलाई नेपालमा ल्याएर जोड्नुहुन्छ र नेपालको श्रीबृद्धिको कामना गर्नुहुन्छ तथा सुझाव दिनुहुन्छ । जुन यस नियात्रामा भ्रमण गरेको ठाउँको यथार्थ चित्रण, त्यस ठाउँको बाटाघाटा, ऐतिहासिक घटनाक्रम, त्यहाँको रहन सहन, खाना, स्थानीय स्रोत र साधन आदिलाइसकेसम्म लेखमा समावेश गर्ने प्रयास गरिएको छ । उहाँको अनुभूतिहरूलाई यहाँ हामीले आत्मसात गर्न सक्छौ । हामी आफै त्यस ठाउँको भ्रमण गरेको अनुभूति हुन सक्छ । कार्डको प्रयोग र नगदको प्रयोगमा भिननता कुराहरू, जागिरे जीवनमा पाएका बिदाको सदुपयोगका कुराहरू, ग्वाटेमालामा देखिएका जातिको नेपालका शेर्पा जातिको पहिरन र आकृतिसँग खाने मेलका कुराहरू, टायम शेयरका कुराहरू आदि थुप्रै सत्यतथ्य तथा इमान्दारीलाई आत्मसात गर्दै एउटा शैक्षिक मार्गदर्शन हामीलाई प्रदान गर्न सफल देखिन्छिन् नियात्राकार । उहाँको भाषामा सरलता छ, लेखाइमा दृढता छ, भावनामा उच्चता छ, राष्ट्र र राष्ट्रियताले भरिएको मन छ, दार्शनिक अभिव्यक्ति छ, नारीवादी चिन्तन छ, समताको धारणा छ, नेपालका नेतृत्वबर्गमा, देशलाई सही मार्गदर्शन दिन र राज्यलाई जन–उपयोगी रूपमा सञ्चालन गर्न नसकेकोमा आकक्रोश छ, नेपाललाई पृथ्वीको स्वर्ग बनाउने चाहना छ, साहित्यिक क्षेत्रमा उनको अतुलनीय योगदान छ ।
नियात्रा पढ्दै जाँदा स्वाद पनि गाढा बन्दै जान्छ, गीताजीको लेखाइ अनुकरणीय र पठनीय छ भन्न करै लाग्छ । विश्लेषणका पक्षहरू धेरै छँदाछँदै पनि लेख धेरै लामो भएको र सारा यात्रा संस्मरणलाई सङ्क्षेपीकरणद्वारा यथार्थताको प्रकटीकरण गरिएको हुँदा यस यात्रासङ्ग्रहको उदेश्य, यसले दिन खोजिएको शैक्षिक मार्गदर्शन पाठकले सहजरूपमा अनुभूतगर्न सक्छन् जस्तो लाग्दछ । अत: गीताजीको यो अनुपम उपहारले मलाई पनि झोखाङदेखि मजाटलानसम्म पुर्याएको छ र एउटै मार्गरिटाको रसपानले कावासोतीकै कोठामा बसेर रमझम बनाएको छ । धन्यवाद छ गीताजीलाई सफल काव्ययात्राको लागि र बाँकीजीवनका सफल यात्राका सोपान चढ्नको लागि ।
धन्यवाद
सदानन्द अभागी
मिति २०७० कर्तिक ४ गते,
कावासोती नगर पालिका वडानं ७, शान्तिचोक, नवलपरासी