जिबन संघर्सको यात्रागेलाइ पाराकाताङ हानिघाँ
गुजारा खिनिं चलिकाताङ हानिहि,
जिन्दगिता काम्हाइलि सुख सायल बाँन्चिलि दोकाते,
कथा काहानि खिनिं जेङ्काताङ हानिहि ।
नापिहि भाग्यहोइसाथ नातें कर्महोइ, माबुझिका
जिन्दगि अझै तनाव हि दोपिकाताङ हानिहि,
सफलताको पाहिरो ताकेका या जिन्दगिहोइ
झन्झन् टेन्सनको पार्खाल थोपिकाताङ हानिहि ।
गर्मीमास । दिनभर जंगलमा आरा काटेर साँझपख लखतरान भएर घर आइपुग्दा आफ्नी स्वास्नीलाई घरमा नदेखेपछि हर्कमान रिसले भाउन्न हुन्छ । घरको चप्पा चप्पा छान मार्दा पनि केही खानेकुरो हात नलागेपछि स्वास्नीले बजार लगेर बेच्न ठिक्क पारेका खोयाबिर्के रक्सीका बोतलहरुमध्येका तीन बोतल रक्सी थकाई र भोकप्यासले रन्थनिएको हर्कमानले एकै सासमा तुर्याउँछ । फलस्वरुप नशाले उसलाई अनियन्त्रित बनाउँछ ।
ब्राह्मण, क्षेत्री, बैश्य र शुद्रमा सद्भाव अनि श्रद्धाको
बन्धुबान्धव इष्टमित्रसहित आफ्ना नातागोताको
मान, मर्यादा, इज्जत र सम्मान आफ्नै रीतिले गरी
धनको मात सबैमा बढ्नाले नाना किसिम र धरी ।।
आफू बीच सधैं विवाद झगडा अनि इर्ष्या गर्नाले
हर रोज पैसा, द्वेष, अहम्पना बृद्धि हुँदै जानाले
ऐश–आराम र मोज मस्तीको अनुकरण गर्नाले
बंशैको अधोन्नति हुन पुग्यो अबुझ सठ बन्नाले ।।
अप्रिय सानु,
तिमीले तिम्रो शैक्षिक विगतका बारेमा जान्न चाहेका रहेछौ । ढिलै भए आज लामो समयपछि तिमीलाई तिम्रो शैक्षिक विगतले आकर्षित गरेछ । खुसी लाग्यो । तिम्रा शैक्षिक विगतका बारेमा सम्पूर्ण कुरो त म पनि जान्दिनँ तर पनि स्मृतिको धमिलो चित्रमा अवशेषका रुपमा बाँकिरहेका केही भग्न इतिहासबाट सम्भव भएसम्मका विगत टिपेर पठाउँदै छु । तिमीलाई काम लागे प्रयास सफल भएको मान्नेछु ।
खोला कताके ठण्ढा हावामे बहौत दिनसे कुदल चियै
टुटल नै छै हमर बनेलहा घर सदियौँसे बैसल चियै ।
आपन मातृभषा, आपन परम्परागत रीतिरिवाज, बेग्ले किसिमके सांस्कृतिक पहचान, सामाजिक संरचना और लिखित या मौखिक इतिहास भेल जमा ५९ जाइत या समुदायके आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐन २०५८ के परिच्छेद १ धारा २ के (क) बमोजिम आदिवासी जनजाति कैहके परिभाषित क्याल गेल छै ।
भुलि नई सकैछी ने कहके आँट रखैत छी
कालो बादलको छाती चिरेर
ललीपप देखाउने
जब उज्यालोले छाडी अँधेरी छाउँछ
बन्द करू बन्द करू बन्द करू
धेरै कला जानेकी,
मेरो प्रिय मान्छे
तिम्रो प्रपञ्च, मेरो सौगन्ध
मन्दिरमा भक्तालुजनको घुइँचो !
९३.
रुवाउने प्रेम क्षणिक हो र याद स्थायी हो
एक पोल्टो खुशी बटुलेर
१.