Skip to content

विश्लेषण/समालोचना

जीवनमा कलाको आवश्यकता

  • by

जीवन कलायुक्त हुनुपर्छ । कलाविहीन हुनु मानव हुनुबाट बञ्चित हुनु हो । भनिन्छ, शिव सर्वकलाले सम्पन्न थिए, कृष्ण पनि सोह्र कलाले सम्पन्न थिए साथै राम समेत केही कलाले युक्त थिए । आजका हामी मान्छे कलाकारितामा विश्वास नराख्ने भुल गरिरहेका छौँ । खालि धनोपार्जनमा ध्यान लगाइरहेका छौँ । कलाले धन मात्र उपार्जन गर्दैन, जीवको धरोहर समेत निर्माण गर्दछ । अतः कलाको सम्मान हुनुपर्छ । सानो काम भनेर तुच्छरूपमा लिने सोचको विपक्षमा नउभिई हामी जीवनवोध गर्न सक्दैनौँ । हामीमा के–कस्ता कला छन् र के–कस्ता कामकाजको सम्मान गर्न सक्नुपर्छ भन्ने कुराको आभाष दिन र लिन व्यवहारोपयोगी जम्मा चौसठ्ठी वटा त्यस्ता कलाको अध्ययनमनन र चिन्तन आवश्यक हुन्छ ।

विकृतीको रुपमा मौलाउँदैछन् ‘भ्यालेन्टाइन डे’ अर्थात् प्रेम दिवस

प्रेम दिवस अर्थात् ‘भ्यालेन्टाइन डे’ हरेक वर्ष १४ फेब्रुअरीका दिन मनाइने गरिन्छ । युवा-युवतीले एकआपसमा प्रेम प्रकट गर्ने दिन, आफुले मन पराएको केटा वा केटीलाई प्रेम प्रस्ताव राख्ने दिन । आफ्नो प्रेम र प्रस्तावप्रति विश्वस्त हुनुहुन्छ भने तपाईंको लागि उपयुक्त दिन १४ फेब्रुअरी हुन सक्छ ।

नेपालमा नर्सिङ पेशा र विदेश पलायन

नेपालमा कुनै समय थियो छोरी नर्सको अध्ययनको बाटोमा जाँदा परिवारले सामाजिक हेयको सिकार बन्नुपथ्यो । त्यसैले केही वर्षअघिसम्म भन्ने गथ्यो- ”छोरी बिग्रे नर्स अनि छोरा बिग्रे कमर्स पढ्छन्” ।
तर त्यही समाज अहिले नर्समा सामाजिक प्रतिष्ठा देख्छ । अहिले प्रायः अभिभावकको चाहना केहि गरेर भएपनि छोरीलाई नर्स बनाउने हुन्छ । आकर्षक रोजगारीको अवसर एवं मर्यादित सेवामूलक कामका रुपमा नर्स पेसालाई नजिकबाट बुझ्न थालेपछि समाजको नर्सप्रति हेर्ने दृष्टिकोण पनि फेरिएको छ । अन्य विषयहरुको दाँजोमा नर्सिङ पढेपछि स्वदेश तथा विदेशमा रोजगारी पाउन सहज हुने र आकर्षक तलबले गर्दा यसतर्फ धेरै छोरीहरुको आकर्षक बढेको छ ।

हिन्दू र बौद्ध परम्परामा नागपूजा

नेपाली समाजमा नागलाई पूजा गर्ने चलन परापूर्वकालदेखि चलिआएको छ, हरेक वर्षो साउन शुक्लपक्ष पञ्चमीलाई हामी हिन्दू धर्मालम्बीहरूले नाग पञ्चमीको रूपमा नागको प्रतिविम्ब (चित्र) लाई भित्तामा टाँसेर पूजा गर्ने गर्दछौं, नागका अष्टकुल अर्थात् अनन्त, बासुकी, पद्म, महापद्यम, तक्षक, कुलीर र कर्कट र शङ्ख नागको चित्र टाँस्नाले त्यस्तो घरमा चट्याङ नपर्ने तथा आगो र सर्पको भय र विपत्ति हुँदैन भन्ने जनविश्वास रहिआएको पाइन्छ ।

मैथिली र नेपाली भाषा वारे एकाध कुराहरू

  • by

भाषा विचार विनिमयको सशक्त माध्यम नै हो । निश्चित व्यवस्था र नियमको सीमामा आवद्ध हुनु भाषाको विशिष्ट विशेषता हो ।

प्रकृति र देवकोटाको ‘ज्वरशमना प्रकृति’

  • by

पर्वतराज पृथ्वीका ताज ओजस्वी हिमाल,
काँधमा स्वर्ग बोकेर हेर्ने नीलिम नेपाल,

भाषाको भाँडभैलोमा प्रहार

  • by

कान्तिपुर दैनिकका समाचार डेस्क प्रमुख अखण्ड भण्डारीले पत्रपत्रिकामा प्रकाशित सामग्रीहरूका त्रुटिमाथि टेकेर पुस्तक तयार गरेका छन्, समाचारको भाषा ।

अलग शैलीका अलग कविता

  • by

लामै समय कविता र कथादिका माध्यमबाट साहित्यको आराधाना गर्दै आएका धराने स्रष्टा चन्द्र घिमिरेको हालसालै प्रकाशनमा आएको कविता संग्रह हो, डन्ट टच मी ओ कविताहरू ! पुस्तक नामबाटै अलग देखिन्छ ।

जताततै जो पनि भगवानै भगवान

  • by

मेरा प्रिय आत्मन्,

एउटा छोटो कथाबाट आजको प्रश्नोत्तरको यो चर्चा सुरू गर्छु ।

एउटा असाध्यै अँध्यारो रात थियो र एउटा मरुभूमीय पहाडको एउटा सानो सरायमा एउटा ठूलो व्यापारीक दल आएर रोकियो । त्यो व्यापारिक दलमा यस्तै सय ऊँट थिए । व्यापारीहरू यात्रामा थिए र थकित भएर आधारातमा त्यो स–सानो पहाडी सरायमा विश्रामका लागि आइपुगेका थिए ।

वर्तमान शैक्षिक परिपाटीको शल्यक्रिया

  • by

अर्काले थोपरेको सिद्धान्त वा उपदेशलाई अन्धो भएर खुरुखुरु अनुकरण गर्दा विडम्बनापूर्ण परिस्थिति भोग्नुपर्छ । हरेक कुरामा आफ्नै दृष्टिकोण व्यक्त गर्न खोज्ने सिर्जनात्मक प्रतिभाको कदर हुनुपर्छ । बाहिरको सूचना र जानकारी लिएर र सिकेर मान्छे बुद्धिजीवि त कहिएला तर बुद्धिमान् भने हुँदैन । अभिभावक र शिक्षकवर्गले भनेका कुरा नै सिक्नु र घोक्नु पर्याप्त छ भनेर बच्चाको मौलिक क्षमतालाई मार्ने काम हामी बौद्धिकवर्गले नै गर्ने हो भने कस्तो समाजको कल्पना गर्न खोजिएको हो ? त्यो स्पष्ट हुनुपर्यो । तालिम प्राप्त सुगाले जे सिक्यो त्यही भट्याइरहन्छ ।

शक्तिशाली उदय

  • by

इटहरीमा बसेर साहित्यकर्म गरिरहेका हेमन यात्रीको पहाड मसितै यात्रा गर्छ कविता संग्रहको ‘बाटामा भरिया बालक’ शीर्षकको पहिलो कविताको बालभरिया विद्यालयको सामान बोकेर पहाडतिर उक्लिंदैछ।

साहित्यमा मधेशको संवेदना

  • by

“नेपाली साहित्यमा हाम्रो अनुहार छैन” भन्ने मधेशीहरू लू र सङोर पढेर आफ्नो संवेदना चित्रण गर्न आफैं अग्रसर हुन सक्छन्।

साउदी अरब को त्यो दिन

भुलुक्क भात उम्लेको के थियो ज्ञासले बिदा लियो हत न पत सिलिन्डर बोकेर भुतुक्क हुँदै २ तला मुनी झारे गाडीमा हलेर दगुरे यो ७० सेकेन्ड को सिग्नल पनि १ घण्टा जस्तो लाग्यो ।

इतिहासमा उदयपुरे साहित्य

  • by

(१) परिचय
पूर्वाञ्चलका सोह्र जिल्लामध्ये भित्री मधेसमा पर्ने एक जिल्ला हो- उदयपुर । प्राकृतिक दृष्टिले धनी भए पनि पूर्वाधार विकासको कमीले पछ्यौटे जिल्लाकै रूपमा परिचित छ । समुद्री सतहभन्दा २२४५ मिटरको उचाइमा अवस्थित यसको क्षेत्रफल २०६३ वर्ग किलोमिटर छ । यसका पूर्वमा सुनसरी र धनकुटा, पश्चिममा सिन्धुली र केही मात्रामा धनुषा, उत्तरमा भोजपुर, खोटाङ र ओखलढुङ्गा, दक्षिणमा सिराहा र सप्तरी जिल्लाहरू सीमानाका रूपमा रहेका छन् ।

20121117_SantoshTimalsina_Lekh

विकासको बाटोमा फड्को मार्दै ढुंखर्क

  • by

काभ्रेपाञ्चोक जिल्लाको दक्षिणी भेगको रमणीय र पर्यटकीय स्थलको रुपमा ढुंखर्क गा.वि.स.लाई लिने गरिन्छ । राजधानी काठमाण्डौबाट ४२ किलोमिर र सदरमुकाम धुलिखेलबाट २३ किलोमिटको दुरीमा अवस्थित यस गा.वि.स भौगोलिक वनावट, धार्मिक विविधता, पर्यटकीय सम्भाव्यता र मनोरम प्राकृतिक सौन्दर्यताले भरिपूर्ण रहेको छ ।

चारैतिर हरियालि लेकबेशीका साथै महाभारत पर्वत श्रृङ्खलाको काखमा अवस्थित यस गा.वि.सको पर्यटकीय एवं प्राकृतिक छटाहाले साँच्चै नै यहाँ आउने जो कोहीको पनि मन मोहित पार्दछ । अझ काभ्रेकै उच्च स्थानमा रहेको नारायण स्थान मन्दिरले ढुंखर्कको मात्र नभई काभ्रेको पहिचान र चिनारीको केन्द्रविन्दु बनेको छ ।

Osho

रहस्यमयी जीवनको खोज र प्राप्ति

  • by

मेरा प्रिय आत्मन्,

आउँदा तीन दिनमा जीवनको खोजका सम्बन्धमा केही कुरा तपाईंहरूलाई भन्नेछु ।

भोलि बिहान मैले जीवनको खोजका सम्बन्धमा केही भन्नु अघि प्रारम्भिक रुपमा के भन्नु आवश्यक छ भने हामी जसलाई जीवन भन्दछौं, त्यसलाई जीवन भनी बुझ्ने कुनै कारण छैन ।

LaxmiRijal-02

आध्यात्मिक विकासमा आर्थिक विकासको हात

  • by

नेपाल विविध भाषाभाषी, जातजाति, भेषभूषा, चालचलन र संस्कृति भएको मुलुक हो । मुलुकका हरेक जनतालाई बराबरी हकअधिकार हुनुपर्छ । राज्यले कसैलाई काखा र कसैलाई पाखा गर्न मिल्दैन । सबैले यो मेरो पनि राष्ट्र हो, म पनि यही देसको नागरिक हुँ भन्ने गौरव प्राप्त गर्नुपर्छ । समतामा आधारित समाज भएमा त्यसले आर्थिक विकासमा जोर्नीको काम गर्न सक्छ । जनताबीच भाइचाराको सम्बन्ध स्थापना भए मात्र सोचेजस्तो अग्रगति प्राप्त गर्न सकिन्छ । अर्कातिर वातावरण र जलवायु परिवर्तनका विषयले मानव समाजमा प्रत्यक्ष एवम् परोक्ष प्रभाव पारिराखेको हुन्छ । सबै नागरिकले वातावरण, जलवायु परिवर्तन र आर्थिक विकास बारे जानकारी पाउनुपर्छ ।