विविध-विधा

थाके पनि काट्नै पर्ने मोड अँझै बाँकी रैछ
दोष दिदै मुर्छा पार्यौ खोट अँझै बाँकी रैछ

रगतको भेल बग्दा शिर हुँदै पाउसम्म,
अस्तित्व नै छैन भन्थे खोल अँझै बाँकी रैछ

गरिबको आफ्नो बिहानी छैन
फेरिन्छ ऋतु कहानी छैन

चढाउँछौं रगत माटोको लागि
खुशीको एकपल जिन्दगानी छैन

सागर म लहर बनी चन्द्र तिमी छुन्छु
सुस्त सुस्त पवन बनी अङ्ग तिम्रो चुम्छु

जब छुन्छु शरीर तिम्रो कम्पन् यस्तो हुन्छ
बढ्दै जाँदा दिलको धड्कन श्वास मेरो थुन्छु

उद्माद
उद्माद छ भन्छ तर रहर हैन
कचौभरि छ भन्छ तर जहर हैन
रहर गर्दागर्दै बल्झेको जहर हो ऊ
भन्छ रहरले जहर पिउने ठहर हैन

गरिबहरु झन् गरिब भएर बाँच्नुपर्ने
अभाब र पीडा भित्र रहेर बाँच्नुपर्ने

पसिनाको मूल्य जति लुट्दैछ अर्कैले
सधै साहुको मेलामा गएर बाँच्नुपर्ने

कानून छैन ठूलालाइ रोकिएन थिचोमिचो
अन्याय र अत्याचार सहेर बाँच्नुपर्ने

गार्हो छ चुलो बल्न हाडछाला घोटेपनि
साँझ बिहान आधापेट खाएर बाँच्नुपर्ने

बिपत पर्दा साथ दिने भेटिदैंनन् कोहि पनि
मनभित्र कुण्ठा बोकी रोएर बाँच्नुपर्ने

तिम्रो हेराई
निदाउने कोठामा
Extra… ।

तृर्खा कि तृष्णा
अनिन्दो पहाडको
प्यासी सपना ।

समय चिन्ह
प्राचीनता झझल्को
युग ऐनामा ।

मौन छ मान्छे
अस्तब्यस्त शहर
ऐ काठमांडू ।

निर्धाको मन
लुटिएकै छ धन
पापी संसार ।

कानुन बनेन बन्दुकधारी खुलेआम हिड्छन अब
पुलिश मौन छ बलत्कारी खुलेआम हिड्छन अब

भ्रष्टाचारी पुजित हुन्छ शुसान को कुरै छैन यहाँ
हत्यारा झन सिर ठाडो पारी खुलेआम हिड्छन अब

तोयानाथ पौडेल
सँखुवासभा
हाल मरुभुमिको छाती बाट

तिमीसँग हारेको म प्रेमी पुरानो
तिमी माया मारेको म प्रेमी पुरानो

एकै नजर देख्न तिम्रो बाटो ढुक्दा
हिड्ने बाटो बारेको म प्रेमी पुरानो

कोदाली र हथौडाले उठाएको फोको देखेँ
अन्न सबै साहुकोमा किसान ऊ भोको देखेँ

पोखिरा’छ परिश्रम उब्जा राम्रो बनाउन
पेट भर्ने केही छैन पिरै पीरको पोको देखेँ
अन्न सबै साहुकोमा किसान ऊ भोको देखेँ

निम्तो भन्दै कार्ड सहितको खाम देखे,
बेहुलीको कोलममा उनैको पो नाम देखे,
जाली रैछ त्यो माया बल्ल चाल पाएँ,
मेरो चोखो मायाको लिलामी खुलेयाम देखे।

मोहन बिहानी
भक्तिपुर -७ सर्लाही

बिदेशले लुट्यो सबै खुसी
न झाँगिँदै टुट्यो सबै खुसी

बतासिँदै पुगेँ कता कता
बियोगले छुट्यो सबै खुसी

सिनै जस्तो गनाए पनि खाइन्छ त्यो सिद्राको के कुरा
साथै हिँडाल्न नसकेपछि अब उनको चरित्रको के कुरा

सयौं पापी डुबुल्की मार्छन अनि पाप पखाल्छन यहाँ,
के बगेको छ साथमा ? चोखो छ रे गंगा उनी भित्रको के कुरा

थालनी मै गजलमा जवानीको कुरा आउछ
अनि बल्ल पछि मात्र कहानीको कुराआउछ

धेरै छन् मस्तिष्कमा विषयका सुचीहरू
तर पहिले यादमा मनकी रानीको कुरा आउछ

१)
बाउसे भन्ने नै नभए कोदाली कहाँ हुन्थ्यो
ओराली भन्ने नै नभए उकाली कहाँ हुन्थ्यो
अब आफै कल्पना गर्नु होस् त मेरो हजुर
मायाँ गर्ने श्रीमती नै नभए ससुराली कहाँ हुन्थ्यो ।

२)
अगाडि पछाडि भीड हुनेको भारी फुर्ति हुन्छ यहाँ
चोर गुण्डाहरूकै सधैं भरि ईच्छा पूर्ति हुन्छ यहाँ
न्यायको लिलाम बढाबढ हुनुमा के आश्चार्य भयो र जब
कुकुर बिरालाको रोटी लुट्ने बाँदर न्याय मूर्ति हुन्छ यहाँ ।

सयौँ बर्ष बाच्छु भन्ने पलभरि मै मरेका छन्
यथा स्थान नछोड्ने नि दूर दराज सरेका छन्

देशलाई विकासको बाटो लाने कसम खाई
खण्डहर हुदा पनि आफ्नै पोल्टो भरेका छन्

गाई काटी खान्छौ भनी माग राख्नेले नै
बलि प्रथा बन्द गर्ने उर्दी जारी गरेका छन्

आशा थियो बिहानीको फेरि अन्धकार भयो
चोटमाथि चोटै चोट दुख्ने घाउ हजार भयो

जालझेल छलकपट आफ्नो जीवन रित्तो रित्तो
बिना कसुर दोषी बने बास कारागार भयो

मान्छे डाली भएपनि अलिकती काली रैछ्यैा
ढुङ्गा खेाज्दा देउता मिले जस्तै तिमी त दाइकी साली रैछ्यैा

प्रेम कुमारलाइ प्रेमजालमा फसाउन सिपाल
जाल बुन्ने तिमी अलिकती जाली रैछ्यैा

मायारूपी नजरले हेर्थे म त तिमीलाइ
पबित्र गङ्गा ठान्थे तिमी त गन्हाउने नाली रैछ्यैा

प्रेमकेा बँगैचामा माली बन्छु भनेथेँ
तिमी त कहिल्यै नफल्ने बाली रैछ्यैा

१)
एकान्त ठाँउ
सिरिरी हावा चल्दा
उनकेा याद

२)
निलेा गगन
सेता परेवाहरू
शान्तिकेा खेाजी

२०६२ पागुन चैत
जमिन राइ

फर्कदैनन आँखाबाट चुइएका सपनाहरू
ब्युँतिदैनन आशासँगै तुइएका सपनाहरू

ठस् ठसी गन्हाउने बेकारका रहरहरू जस्तै
गन्हाउदैनन सिँनो झैँ कुइएका सपनाहरू

बोटै काटे हुन्छ फल, झरिसक्यो भनी
लौरो काटे हुन्छ नदी, तरिसक्यो भनी
साँच्चै अब जे गरे नि हुन्छ तिमीले,
क्रिया गरे हुन्छ मेरो, मरिसक्यो भनी ||