आज सर्वसाधारणको पक्षमा महत्व पूर्ण निर्णय हुने दिन । तर सभा हल भने लगभग रित्तो थियो । छ सय एक जना अटने सभा हलमा सिला खोजे जस्तै कतै कतै एक दुई जना पो भेटिए ।
चकमन्न जस्तै देखिएको हलमा प्रमुखको मात्र एकोहोरो आवाज सुनिन्थ्यो । तर ध्यान भने कसैले दिइरहेका थिएनन् । ती आआफ्नै धुनमा कोही सँगैकासित कानेखुसी गरिरहेका थिए । कोही खैनी माडिरहेका थिए त कोही लामो हाई काढिरहेका थिए ।
जे नहुनु पर्थ्यो आखिर त्यही भयो । आखिर पनि के भन्ने अन्त्यमा हुनु पर्ने कुरा प्रारम्भमै भई दियो । जसरी हुनु पर्थ्यो त्यसरी भएन । जसरी नहुनु पर्थ्यो त्यसरी नै हुन गयो । स्वाभाविक भएन अस्वाभाविक भयो । अर्थात् प्राकृतिक प्रकृयाबाट गएन, अप्राकृतिक प्रकृयाको अवलम्बन गरियो । कखरामा सीमित हुने पढाइ ज्ञबाट सुरुआत भएपछि अब बाँकी के रह्यो ? आधारशिविरबाट सुरु हुने हिमालारोहण शिखरबाट थालिएपछि यात्राको अब के औचित्य ?
बनमा मात्र यी बाँदरले दुख पाए भनेर रचनाकारले अाफ्नै घरमै भित्र्याए । मिठाे मसिनाे खान पाएका बाँदर सारै राम्रो गरी फस्टाए । तर उनीहरुकाे चाेर्ने बानी र अर्काको देखि नसहने बानीलाइ भने उनीहरुले दबाएर मात्र राखेका थिए । बगैचामा अाँपका रुखमा उपद्रब मचाउन नपाएर उनीहरुकाे मन पिराेलिएकाे गियाे । अारुहरु पाकेर मात्र खान अराइएकाे थियाे । काँचै फलफूल नटिप्ने उर्दी थियाे । एक दिन उनीहरुले बगैचामा पाक्न लागेकाे कटहरमा अाँखा गयाे । अरुले नै खाला भन्ने डरले बाँदरकाे डफ्फा पसेर पाक्न लागेकाे कटहरुकाे बाेटमा चढेर साेत्तर पारे । बिहान रचनाकारले जब देखे उनलाइ रिस उठ्यो तिमी जङगली हौ तिम्रो ठाउँ यहाँ हैन रहेछ
सिडनी बिमानस्थलको अध्यागमन कक्षबाट बाहिरिए पछि छोरा क्षितिज, पाँच वर्षिया नातिनी सोफिया र अलौकिक लोकबाट करिब डेढ महिनापछि धर्तीमा आउन ठिक्क परेकी नातिनीसँगैकी बुहारी अलोना मेरो स्वागतमा उभिएको देखें । जुलाई महिनाको चीसो बतास मुटु कमाउने जाडो भए पनि साढे छ वर्षको लामो अन्तरालपछि तीन पुस्ता बीचको मिलनले न्यानोपन दिइरहेको थियो ।
फोटोमा देखे पनि आफ्नो तेस्रो पुस्तासंगको पहिलो साक्षात्कारलाई मेरो मनले थाम्न सकेन र नातिनीलाई काखमा लिन खोजें, मानिन । उसकी आमाले “अजी (हजुर आमा) हो नि ! तिम्रो ड्याडीको मम्मी, योर ग्रान्ड-मदर” भनेर परिचय दिएर फकाए पछि बल्लतल्ल मानी ।
एक रात समुद्रीयात्रामा निक्लेको एक घोडसवार सडक किनारको एक बिश्रामगृहमा पुग्यो। उ घोडाबाट ओर्लियो र अरू सबै यात्रुहरू जस्तै मानिसहरू तथा रात प्रति निश्चिन्त हुँदै घोडा बिश्रामगृहको द्वार नजिकैको एउटा रूखमा बाँध्यो र बिश्रामगृहभित्र पस्यो।
मध्यरातमा, जब सबै निद्रामा मस्त थिए, एक चोर आयो र यात्रुको घोडा चोऱ्यो।
एक सालको कमाईले बिदेश पलायन हुँदा लिएको कर्जा फच्चे गरेपछि म्याग्दीको जीवन हर्मेल पनि अरुहरूको लहै-लहैमा लागेर कम्पनी छोडेर भाग्यो । भगुवा ज्यामीको लोभलाग्दो दैनिक ज्यालादरको कारण ऊ पनि त्यो अवैधानिक भीडमा मिसिएको हो । गुप्तचरको गिद्धे नजर नपरेसम्म त रियाल मज्जैले कमाइन्छ, पक्राऊमा परिएमा कतारी मामाघरमा पाहुना लाग्न गईन्छ! सबै भगुवाहरू एकदिन अवश्य गिरफ्तारीमा परिन्छ भन्ने कुरामा ढुक्क छन् । र, अधिकांशले आफ्नो गलत निर्णयलाई समय सापेक्ष नै ठानेका पनि छन् ।
राज्यले नागरिकलाई दिएको पहिचान भनेको एक थान नागरिकता न हो । त्यसवाहेक गरिबी, अभाव र मजस्ता समस्याको चंगुलमा फसेका वेसहारा म जस्ता कयौँ नागरिकहरूले राज्यबाट के पाएका छन् र ?
मैले सानैमा पढेको हुँ । सुनेको हुँ । र मेरो बुझाइमा राज्य भनेको खुला आकाशमा उदाउने घाम जस्तै हो । जसको उज्यालोबाट धर्तीको कुनै हिस्साले अन्याय व्यहोर्नु पर्दैन । मैले बुझ्दै छु यो राज्य त एउटा झुण्डको मात्र हो । जसको वरिपरि राज्य न्यूक्लियस जस्तो घुमेको छ र त्यो कालो घेराबाट बाहिर आउनै सकेको छैन । जसले आजसम्म नागरिकलाई दुःख दिन बाहेक अरु केही जानेकै छैन । यदि त्यसो हुँदैनथ्यो भने आज म मेरी छोरीलाई किन मेरो परिचय दिन सक्दिन ? तँ मेरै रगतबाट जन्मिएकी होस् भनेर किन यसलाई मैले नाम दिन सक्दिन ? कसैले भन्न सक्छ कि यो मेरी छोरी हैन भनेर ?
समय : राति ९:३० बजे
सम्झना ,
कानै थर्किने गरि जहाज ले आवाज निकाल्दै काठमान्डू स्थित अन्तरास्ट्रिय विमानस्थल बाट जमिन छोड्यो !
बानेस्वर मा रहेको म ! नसुन्ने कुरै भएन !
समय उही गते बार फरक तर मलाइ जहिले रात को साढे नौ बज्दा एकैपल्ट मुटु थर्किन्छ ! कारण यहि हो त्यहि भाडो जहिले त्यहि समय मा उड्ने पापी भाडो जसले मलाई र तिमीलाई हजारौ किलोमिटर टाढा पुर्याईदियो कहिले भेट्न नसक्ने गरि ! त्यहि कतार एयरवेज को जहाज जसले तिमीलाई र मलाइ रूहाउदै अलग पारिदियो !
स्कुलबाट आउन पाएकै थिइन, सानी आमाका काखमा लुट्पुटिई ।
खातीजीको घर यो नातिनीले उज्यालो पारिदिएकी थिई । कति बेला स्कुलबाट फर्केली भनेर उसका हजुरबुबा र हजुरआमा पर्खिएर बसेका हुन्थे । सधैंझैं स्कुलबाट फर्किएपछि सोझै आमाको काखमा आएर लुट्पुटिने गरेकी थिई आज पनि उसले त्यसै गरी ।
“आमा म पनि हजुरलाई आमा नभनेर मम्मी नै भन्छु है ।” उसले काखमा बस्तै सोधी ।
एक समय यस्तो पनि थियो कि उस्ले आफ्नो विद्यालयको शुल्क तिर्नका लागि गाउँमा हरेक ढोका ढोका चाहारेर सामान बेच्ने गर्दथ्यो । समय सधैँ एक तमाशले चल्दैनथ्यो एक दिनको कुरा हो उस्को कुनै सामान पनि बिक्रि भएन, उसलाई बेजोडले भोक लागिरहेको थियो । अब म जस्को घरमा पुग्छु पहिले खानेकुरा माग्छु भनेर मनमनै सोच्यो र एउटा नजीकको घरमा पुगेर ढोका ढक्ढक्यायो । ढोका खुल्यो केटी मान्छे देखेर ऊ झस्कियो र खाना माग्नुको सट्टा उसले पानी माग्यो, तर उस्को हाउभाऊले ऊ भोकाएको छ भन्ने केटीले थाहा पाइसकेकी थिई ।
एक जना साथीले पठाएको एसएमएसले म नमस्तक भए। उसले प्रयोग गरेको शब्दहरूमा मैले “हो र?” भन्नै सकिन । कलेजो नै घाँटीमा आएर अड्के झै भयो, सपना या बिपना के हो ? आफैलाई चिमोटेर जान्न चाहे पनि । अचम्म कान्सिरी तात्तिए आँखी भौं उचालिए। २१डिग्रीको एसी को तापक्रमभित्र पनि म पसिना पसिना भएछु । मेरो अनुहार कालो निलो भएर अँध्यारिएछ। अल्छीले हाइ हाइ काढ्दै काम गर्ने मलाई त्यस बेला ११० भोल्टको झड्का लगेको थियो दिमागमा।
केही वर्षदेखि चटपटे व्यवसाय गरेर मेरो घरमा भाडा गरी लखनदेव बसेको छ । मलाई पनि भरअभर यो मान्छे काम लाग्छ । तरकारी पकाउन अल्छी लागेको दिन उसको चटपटेले तरकारीको छाक टार्ने गरेको छु । कहिलेकाहीं ता “मालिक रोटी भि यहीं खाइलिऊँ” भनेर रोटी नै खुवाउँछ । बडो मिजासिलो छ । ऊ बिहान अँध्यारैदेखि आलु उसिन्छ, खोर्सानीको भुजुरी तयार गर्छ, चना भुट्छ, टमाटर पखाल्छ, अरु केके तयारी गर्छ । अनि बिहानैदेखि लाग्छ बजारतिर आफ्नो व्यवसायमा । बेलुकासम्म पनि त्यो घर आउँदैन । रात पर्न लाग्दा मात्र बल्ल ऊ आउँछ र त्यस दिनको आमदानी गन्न थाल्छ । मलाई घरमा खुजुरा पैसाको अभाव यसबाट कैले पनि हुन पाएको छैन । यसका साथ मजासँग भारु भने भारु नेरु भने नेरु साट्न पाउँछु । एक पटक ता उसले कतिको हो डलरको नोट पनि ल्याएको थियो । यो सटहीको कारोबारमा पनि उसलाई अब चाख बसेको जस्तो थियो । मानौं यो मेरा लागि एउटा सटही काउन्टर पनि हो । त्यसको चटपटे बेपार फस्टाएको छ भन्ने कुरा उसले दिनभरिको बेपारबाट आएको आमदानी दुईहजारदेखि पच्चिस सयसम्मको कमाइ गरेको कुरा बुझेपछि मलाई थाहा भएको छ । ऊ नलुकाई भन्छ– ‘मालिक पढेन हामीले ता, यसैसे गुजारा कर्नु परेको छ ।’
“तिमीले भनेकोभन्दा ठिक १५ सेकेन्ड ढिलो त आको हो नि!”