भोटखोलाको यात्रा

कुरो धेरैबर्ष अघाडिको हो । २०३७ साल फागुन अन्तिम सातातिर हुनु पर्छ । म अघिल्लोवर्ष एस.एल.सी. परीक्षामा फेल भएको र फेरि त्यो साल पनि परीक्षा दिएको थिएँ । परीक्षा पछिको फुर्सदमा भने मलाई भोट खोलातिर घुम्न जाने मन लाग्यो । मेरा दाजु गोपाल चेपुवामा र काका सिम्मा गाउँमा शिक्षक हुनुहुन्थ्यो । दाजु त्यतिबेला घरमा आउनुभएकोले दाजु जाँदा म पनि डुल्नजाने निधो गरेर एकदिन बिहानको खना खाएर हामी दाजुभाइ उकालो लाग्यौं ।

लामो अन्तराल पछि लेख्ने जमर्को गरेको हुनाले धेरै कुराहरू त बिर्सी पनि सकियो होला । हामी घरबाट हिडेका दिन चिचिला पुगेर एउटा घरमा बास बस्यौं । चिचिलाबाट हिडेको दिन साँझमा हामी सिम्मा गाऊँमा काकाको डेरामा बस्न पुग्यौं ।

सिम्मा गाऊँमा एकजना पराजुली बा को घरमा काकाको डेरा रहेछ । निकै रमाइला रहेछन् घरपटिबा । दिनभरिको यात्राले गलाएको भए पनि पटक्कै थकाइको महसुस हुन पाएन । बेलुका अबेरसम्म बात मारेर बसियो, मलाई त आफ्नै घरमा भएजस्तै लाग्यो । हाँस्तै बोल्दै अगेनाको डिलमा आगो ताप्दै बसेको रातको ११ बजेको पनि पत्तै भएनछ । अब सुत्नु पर्छ भनेर बाबैले भने, सुत्ने ठाउँ कता होला भनेर म यता उता हेर्न थालें । भरे त त्यहीँ नै पो (बसेकै ठाउँमा) सुत्नु पर्ने रहेछ । सबै पविार एकैठाउँ आ–आफ्नै ओछ्यान लाएर, एक छेउमा महिलाहरू र अर्को छेउमा पुरुषहरू, मलाई त अनौठो लाग्यो ।

भोलिपल्ट बिहान उठेर बाहिर हेर्दा त वारि पारी नजिकै आएर हिमालहरूले मलाई हेरिरहेका रहेछन् । तल खोंचमा कता कता मधुरो ध्वनि निकालेर अरुण नदी नजानिदो पाराले आफ्नो एकप्रकारको संगीत सुनाइरहेको थियो । पारीपट्टि पहाडमा आ–आफ्नै पाराका मनोरम छटा प्रदर्शन गर्दै, झरनाहरू झरेको देख्दा मेरो मन फुरुङ्ग भैरहेकोबेला दाजुले — “लु ! अब हिड्नु पर्छ” भन्दा पो म त झसङ्ग भएँछु । अघिल्लो दिन झिसमिसेमै उठेर हिडेको आज पनि उसै गरी झोला बोकेर लुखुर लुखुर दाजुभाइ बाटो लाग्यौं ।

बिहानको समय लेखाली वनपाखा चिसो वातावरण हामी काकालाई त्यहीं सिम्मा गाउँमा छाडेर बाटो लाग्यौं । भिरको बाटो सानो गोरेटो तल हेर्दा भिर मुनि सानो गाउँ देखिन्थ्यो । त्यो गाउँको नाम उवागाउँ रहेछ । त्यही गाउँहो गौरिमान राईको भनेर दाजुले भन्नुभयो । गौरिमान राई जिल्लामा नाम चलेका नेता थिए । हामी अँझै अघि बढ्नेक्रममा लाग्दै थियौं, दायाँबायाँ हेर्दे बाटो कट्ने क्रममा यसो उँभो भिरतिर मेरो आँखा पुगेछ त्यहाँ त झन अचम्म लाग्दो दृश्य त्यो पहरो हो कि कालो पाटी हो ? हाम्रा स्कूलका सरहरूले लेख्ने पाटीभन्दा त सयौं गुनाभन्दा पनि अँझै ठुलो त्यो पाटी हो या के हो, म त कल्पना गर्न पो थालेंछु । त्यस ढुंगालाई सजिलो ठाउँमा उत्तानो पारेर राख्नु हो भने एउटा गतिलै बिमानस्थल बन्ने थियो होला । खै यो प्रकृति पनि अचम्मको रहेछ त्यत्रो ढुंगालाई किन त्यहाँ राखेको होला ? यसरी नै सोच मग्न हुदै हामी बाटो कट्नमा नै ब्यस्त थियौँ । नागबेली आकारमा एकोहोरो सुसेली हाल्दै अरुण नदी आफ्नै सुरमा कहिले लुक्दै र कहिले देखा पर्दै आफ्नो गन्तब्यतिर हुइकिरहेको थियो ।

कतै भिर पहरा त कतै नदी किनार जंगल, खोल्सा, साँगुरा बाटाहरू उँभो हेर्दा सानु लाम्चो आकास यस्तै यस्तै बाटो पार गर्दै हामी पापद्वार र धर्मद्वार भन्ने ठाउँमा पुग्यौँ । त्यहाँ पुग्दा खेरि त मलाई केही डर पनि लाग्यो अब यहाँबाट कसरी जाने हो भनेर । म बाटैमा थुचुक्क बसें । दाजुले पनि आफ्नो झोला बिसाउनु भयो र त्यो ठाउँको कथा भन्न थाल्नु भयो – “पहिले पहिले यो बाटो यत्तिको पनि थिएन, त्यो बेलामा माथिबाट भोटेहरू सदरमुकाम झर्थे फर्किन्दा खाद्यन्न तथा लत्ता कपडाहरू किनेर ल्याउँथे भारी ठुलो तथा गरौँ हुन्थ्यो । यही बाटो भएर जानु पर्दा कति त यहाँबाट लडेर मर्थे अरे । मर्ने चैं पापी ठहर्थ्यो र जसले बाटो पार गरेर घर पुग्थ्यो त्यो चैं धर्माती ठहर्थ्यो ।”

यसरी त्यस ठाउँलाई पापद्वार धर्मद्वार भन्ने गरेको अरे ।

दुईतिर अग्ला अग्ला पहाड र बिचमा अरुण नदी तल खोँचमा कहिले लुक्दै कहिले देखा पर्दै, हामीभन्दा बिपरित मार्ग लिएर हिडिरहेको हुन्छ । आकशतिर फर्केर हेर्दा दुईपटिको पहाडको बिचमा सानो लाम्चो आकाश, साँच्चै भन्नु हो भने काठमाण्डूको असनको गल्ली जस्तो लाग्ने । तर यहाँको वातावरण र असनको वातावरण बिचार गर्दा आकाश र पातालको अन्तर छ । किनभने यहाँ भनेको प्रकृतिले आफै रचना गरेको एकान्त पहाडको मनोरम दृश्य, असन भेनेको मान्छेको कोलाहल भित्रको कृत्रिमता अनि थियो यहाँ प्रकृति सँगको जटिल प्रश्नै प्रश्नको गुजुल्टो ।

यसरी खोला, खोल्सा, जंगल, पहाड र भिर पहरा चट्टान पार गर्दै प्रकृतिको सुन्दरता सँग, अरुण नदीको सुसेली सुन्दै हामी यात्रा गरिरहेका हुन्छौँ । पेटमा भोक लागिरहेको थियो, झण्डै मध्यान्न हुनै लागेको थियो होला, गोला भन्ने ठाउँमा पुगेर त्यहाँका सरहरूको डेरामा पुग्यौं । त्यहाँ एउटा प्रहरी चौकी र एउटा विद्यालय रहेछ । शिक्षक र प्रहरीहरू बसेर तास खेलिरहेका थिए । हामी चैं त्यहाँ भात पकाएर खान लाग्यौं ।

खाइसकेर हिड्न लागेका मात्र थियौं एकजना नयाँ मान्छेको उपस्थिति भयो । उनिरहेछन् नयाँ मान्छे साथी कोही नभएर हामीलाई पछ्याउदै आएका, पहिलो चोटि रिदाकको विद्यालयमा सरुवा भएर हाजिर हुन हिडेका शिक्षक दुर्गाध्वज राई । उनी पनि हामीसँगै बाटो लागे अब भने दुईबाट तीन भएर बाटो लाग्यौं ।

हिडेको केहीबेरमा हामी अरुण र बरुण नदी मिसिएको ठाउँमा पुगेछौं । त्यहाँ अलिकति बगर रहेछ । बगरमा सधैं माघे सग्रातीको अघिल्लो दिन मध्यान्न देखि रातभर मेला लाग्दो रहेछ, ठाउँ ठाउँमा ढुंगाका ओढारहरू रहेछन् । मेला भर्न आउने यात्रुहरू रातभर नाचगान गरेर बिताउँदा रहेछन् र आराम गर्नु परे त्यही ओढारमा सुतेर रातबिताउँदा रहेछन । बिहान भएपछि सबै यात्रीहरू पहिले बरुणमा र त्यस पछि अरुण नदीमा नुहाउछन् । यसरी अरुण र बरुणको संगमस्थलमा मकर नुहाउादा पुण्य कमाइन्छ भन्ने हाम्रो धार्मिक मान्यता रहेछ । अँझ छोरा नभएका दम्पतिले त बरुण नदीमा गएर पुत्र प्राप्तिको वर मागेमा, पुत्रप्राप्तहुन्छ भन्ने बिश्वस अँझै पनि कायमै रहेको पाइन्छ ।

हामी बगरको पल्लो छेउमा पुग्दा त्यहाँ त बरुण नदीले झ्याप्पै छोप्ला जस्तो गरेर झम्टेर आफैतिर आएको जस्तो गरी पहाडको कन्दराबाट फुत्त हाम्फालेर झरेको दृश्य देख्दा डर पनि लाग्यो एकचोटि त । त्यही ठाउँबाट पुल थापेको रहेछ । पानीको छिटाले सधैं पुल भिजिरहेको हुने र लेऊ लागेर चिप्लो भएको रहेछ । एकप्रकार त त्यो पनि अचम्म लाग्दो कुरा नै हो । पुलबाट उँधो हेर्दा सलल्ल बगेको कन्चन पानी हेर्दा हेर्दै अरुणको धुर्मैलो तथा धमिलो पानीमा गएर मिसिएको दृश्य त्यो पनि बरुणको पानी प्रष्टै छुट्टिएर छेउ लाग्दै तलसम्म बगेको देखिन्छ । धार्मिक दृश्टीले पनि पवित्र मानिने बरुण यसको शिर कहाँ छ भनेर खोज्ने हो भने धेरै टढा गैरहनु पर्दैन मात्र मकालु हिमाल पुगे भैहाल्छ । कुनै धार्मिक ग्रन्थमा बरुण नदीको बारेमा के लेखेको छ मलाई थाहा छैन ता पनि बरुण देवताको बारेमा भने केही पौराणिक कथा भने नसुने होइन ।

बरुणबाट अघि बढ्ने क्रममा हामी एउटा ठुलै पहिरामा पुग्यौं । त्यो पहिरो त्यहाँको स्थायी पहिरो रहेछ जो बारै महिना बगिरहने, माथिबाट ढुंगा लढिरहने । हामी त्यहाँ निकैबेर बस्यौं । अरु पनि बटुवाहरू त्यहाँ आइपुगे तिनैको सहायताले हामी पहिराबाट पार भयौं । साँझ झमक्क पर्दा हटिया पुगियो र त्यहाँ पनि हामी शिक्षकहरूकै डेरामा बास बस्यौं । हामी हटिया पुग्दा झमक्क साँझ परेको थियो त्यहा वरिपरिको वातावरण कस्तो थियो पत्तो भएन । त्यति बेला त्यहाँका शिक्षक खै को हो ? नाम पनि मैले बिर्सिएँछु ।

भोलिपल्ट बिहान पुनः हाम्रो यात्रा शुरुभयो । हटिया गाउँ कस्तो थियो हेर्न मन लाग्दा लाग्दै पनि छाडेर हिड्नु पर्यो । मैले जाने अनुसार त्यहाँ धेरैवटा सरकारी कार्यालयहरू छन । त्यहाँ नजिकै तातो पानीको मुहान पनि छ । या सबै हेर्न नपाइकन नै गाउँ छाडेर उकालो लाग्यौँ । माथि पुगेर उँधो हेर्दा हटिया साँच्चै कुनै बिकसित शहरभन्दा कम छैन जस्तो देखिन्थ्यो । बाक्लै गुजुमुज्ज घरहरू एकै खालका, त्यो हिमाली क्षेत्रको कुनै दुर्गम गाउँ हो जस्तो नै नलाग्ने । माथिबाट हेर्दा त्यो जस्तो देखिन्थ्यो तर त्यहाँ त्यस्तो भने थिएन ।

अल्मलिएर हाम्रो काम नबन्ने भएको हुनाले हामी आफनो यात्रालाई बेलैमा चेपुवा पुर्या एर टुङ्ग्याउने हिसाबले पाइला लम्काउनुभन्दा अर्को बिकल्प नै थिएन । भिर पहरा पार गर्दै ४/५ घण्टा हिडेपछि हामी चेपुवा गाउँमा पुग्यौं । त्यहाँ पुग्दा खेरि करिब ११ जति बजिसकेको थियो होला । सरासर हामी दाजुको डेरामा गयौं, त्यहाँ पुग्दा एकजना सर जीवनाथ खनाल हुनुहुदो रहेछ । उहा एकलै बसिरहनु भएको देख्दा आज छुट्टिरहेछ क्यार सर पनि घरमै हुनुहुदो रहेछ भन्ने लाग्यो । तर त्यसो होइन रहेछ । त्यहाँ बिद्यार्थी नै आउदा रहेनछन् र पो त्यसरी बस्नु भएको रहेछ सर त ।

एकछिन पछि ३ जना विद्यार्थी त्यहीँ आएर एकछिन पढेर गए त्यो दिनको पढाई त्यहिरहेछ । अपरन्हतिर चेपुवा गाउँ पंचायतका प्रधानपंच र एकजना मेरै साथी रुद्रबहादुर राई आइपुगे । प्रधानपंचको नाम खै के हो यकिन चैं भएन सायद छिदाआङजुक भोटे जस्तो लाग्छ, समयको लामो अन्तराल पछि यात्रा बर्णन लेख्न लागेको हुनाले गर्दा धेरै कुराहरू त बिर्सी पनि सकियो नै । बेलुकीपख हामी प्रधानपंचका साथमा गाउँ घुम्न गयौं । त्यो पनि गाउँ त निक्कै रमाइलो लाग्यो । कुनै शहरभन्दा कम्ति नलाग्ने बाक्लो बस्ती, एकै खालका घर र वारि र पारी हिउँ सेताम्मे भएका डाँडाहरू अति मनमोहक तथा सौन्दर्यले भरपुर बस्ती । आखिर त्यहाँ अधुनिक सुबिधा भनेको चैं केही पनि छैन तैपनि रमाइलो र मनमोहक लाग्दो रहेछ ।

मेरो साथी रुद्रबहादुर त्यहीं चेपुवा पंचायतमा परिवार नियोजन को कार्यकर्ता रहेछ । भोलिपल्टको दिन उसले आफ्नो फिल्ड अन्तर्गत रिदाक जाने योजना बनाएको रहेछ । अब गोला देखिसँगै आएको सर पनि रिदाक हाजिर हुन जानुपर्ने र चिनेजानेको साथी भएकोले मलाई पनि साथीले जाऔँ भन्यो र हमी ३ जना रिदाक जान भनेर बाटो लाग्यौं । चेपुवाबाट हामी च्याम्ताङ हुदै रिदाक सम्मको यात्रामा संलग्न भयौं । अघिल्लो दिन हटिया देखि टाढा हुँदै गएको अरुण नदी फेरि नजिकिदै थियो । हामी किमाथांका जाने बाटो छाडेर च्याम्ताङ देखि नै अर्को बाटो समातेर ओरालो झर्न थाल्यौं । जति तल झर्यो उति बाटो खिइदै जान थाल्यो, भिरबाट कतै बुटामा समातेर झुन्डिदै ओर्लनु पर्ने त कतैभित्तो मात्र समातेर हिड्नु पर्ने त्यो पनि चिप्लो उत्तिकै मेरो त डरले गोडा पनि लुग लुग काम्न थाले ।

शिक्षक दुर्गाध्वज राई यहाँभन्दा उता पनि यस्तै बाटो छ भने फर्कौं भन्न थाले भने म त फर्कन पनि सक्ने स्थितिमा थिइन । आउन त आइयो अब फर्किने पो समस्या हुने भयो ।

एकछिनसम्म भिरको बिचमा अम्लिसोका झाङमा समातेर सल्लाह गरेपछि फेरि बाटो लाग्यौं । साथी रुद्रबहादुर त पहिले पनि त्यो बाटो हिडिसके हुनाले हामीलाई राम्ररी नै गाइड गर्दै दुवैजनालाई अरुण नदीसम्म पुर्याए । अरुण नदीमा पुगेपछि त झन् मेरो त सोतो पुत्लो सबै नै हरण भयो । त्यहाँ त अरुण नदी पनि सारै उत्ताउलिएर उर्लिरहेको र कर्कस ध्वनि निकालेर चिच्याइरहेको रहेछ । हाम्रो त बोलिचाली गर्ने सरसल्लाह गर्ने कुरै रहेन एक अर्काले बालेको सुन्नेअवस्थानै थिएन सबै अरुणनदीको हल्ला नै काफि थियो । अबको यात्रा भने हाम्रो अरुण नदी तरेर उकालो लाग्ने हो तर त्यहाँको पुल हेर्दा फेरि अर्को सातो उडिसकेको थियो । बाँसका चोयाबाट निर्मित पुलमा एउटा घोचामा टेकेर तर्नु पर्ने त्यो कहिले बनाएको हो चोया मक्किएको भए त्यसमा पनि जिन्दगी धराप । त्यस्तो पुलमा को पहिला तर्ने अपसमा इसाराको भरमा सल्लाह गरी मरे पनिसँगै मर्ने हिसाबले तिनै जना एकैचाटी पुलमा प्रवेश गर्यौं । उम्लिरहेको दुध जस्तो देखिने अरुण नदीको पनीको चिसो हावाको वहावले गर्दा पुल त लिंगेपिङ मच्चिए झै मच्चिन थाल्यो । त्यस्तो अवस्थामा हाम्रो मुटु कस्तो भयो होला ? तिनै जनाको बोल्ने सहास थिएन तै पनि बल्ल तल्ल पुल तरियो ।

सबैको मुख सुकेर च्यापच्याप भएको थियो, बोल्ने हिम्मत कसैको पनि थिएन । म चैं अलिकति पानी खान पाए पनि हुन्थ्यो भन्दै थिएँ साथी रुद्रले त्यही बाटाको छेउमा भएको एउटा झार टिपेर ला ! यही खा; भनेर दिए । मैले त्यसलाई चपाएर रस चुसें मुख रसाएर आयो । उनीहरूले पनि त्यही खाए ।

हामी अलिक माथिगएर एउटा ढुंगामा बस्यौं र अघि झरेको बाटो निहाल्न थाल्यौं, बाटाको त नाम निसाना पनि देखिएन तर देखियो फेरि अर्को आश्चर्य । साँच्चै प्रकृति त त्यहाँ पो रहेछ । बिहानको झुल्के घाममा पश्चिमको पाटातिर फर्केर हेर्दा रंगिन झरनाहरू देखिदा रहेछन । इन्द्रेणीको माला लगाएर पहराको छहराले आफ्नो सौन्दर्य प्रदर्सन गर्दा नलोभिने सायद संसारमा कुनै प्राणी नहोला जस्तो लाग्दैन । झलमल्ल भएर सप्तरंगी इन्द्रेणी झल्किरहेको दृश्य, त्यो हिमाली वतावरण सधैं नै त्यही बसेर हेरिरहुँ जस्तो लाग्ने प्रकृतिकी साँच्चै सुन्दर पुतली त्यहाँ कसरी स्थापित भयो होला ?

निकैबेरको उकालो काटेर हामी बल्ल बल्ल रिदाक पुग्यौं । जाँदा जाँदै बाटैमा विद्यालय रहेछ । त्यहाँ एकजान गोपाल अधिकारी सरले पढाइरहनु भएको थियो हामी सरासर त्यहीँ गयौं र सरलाई नमस्कार गरेर चौरमा थचक्क बस्यौं । रुद्रले साथमा भएका हमी दुवै जनासँग परिचय गराए । तपाईंहरू गलेर आउनु भएको छ भोक पनि लागेको होला, म डेरामा गएर खाने कुराको प्रबन्ध मिलाउाछु भनेर हामीलाई त्यही छाडेर सर हिड्नु भयो । हामी ३ जना चैं विद्यार्थीहरूलाई पढाउन थाल्यौं । मैले ३ कक्षामा गएर नेपाली किताब मागें र भने, ल ! के पढ्ने हो अब ? एउटाले यो सार ! यो भन्दै “कमिलाको ताँती” भन्ने पाठ देखायो । त्यहाँ त केटाकटीहरू हमीले बोल्ने भाषा अलिक नबुझने खालका रहेछन् । एकदुई जना मात्र नेपाली भाषा बोल्ने तै पनि दुख्खले अप्ठ्यारो मात्र बोल्दारहेछन् । कक्षा ३ मात्र भएको स्कूल थोरै केटाकेटी भएपनि नियमित आउँदा रहेछन् । जम्मै १८ घर मात्र भएको गाउँमा त्यस्तै १२/१३ जना विद्यार्थी धेरै आएका भन्ने मान्नु पर्छ ।

साथी रुद्रको परिवारनियोजन सम्बन्धी प्रचार गर्ने र अस्थायी साधनको बितरण समेत गर्नुपर्ने काम रहेछ । भोटे भाषामा बोल्दा मात्र बुझने रहेछन् । महिलाहरू त झन् नेपाली बुझदा नै रहेनछन् । साथी त भोटे भाषा पनि राम्ररी नै बोल्न जान्ने, म भने वाल्ल परेर सुनिमात्र रहने । कति महिलाहरूसँग त झगडा नै गरे झै गर्थे तर होइन रहेछ ।

रिदाकबाट करिब आधा घण्टाको बाटो उकालो जाने हो भने चीनको सीमाना पुगिने रहेछ तर सेताम्मे भएर हिउँले ढाकिराखेको थियो, हामीले त्यहाँ जाने आँटै गर्न सकेनौं । तल गाउँबाट हेर्दा सेतो खम्बा जस्तो देखिन्थ्यो त्यो नै सीमानाको पिलर हो भन्थे । त्यो दिन हामी त्यहीँ रिदाकमा शिक्षकहरूसँगै बास बस्यौं । भोलि पल्ट पनि बिहानको खानापिना गरिवरी सरहरू स्कूलतिर लागे हामी भने छुम्सुर जाने भयौं ।

साथी रुद्रबहादुर र म रिदाकबाट बाटो त लाग्यौं तर त्यहाँबाट छुम्सुर जाने बाटो ऊ पनि कहिल्यै नहिडेको, अलिक पर पुगेपछि बाटो दुईतिर जाने ठाउँ आइपुग्यो । त्यहाँ नजिकै एउटी बुढी आमै बसिरहेकी रछिन् हामीले छुम्सुर जानेबाटो कुन हो । भनेर साधेको त उनले “मिस्सीबे” भनिन् । अनि साथीले भोटे भाषामा बोल्न थाल्यो खै के के भन्यो, मैले त वास्ता पनि गरिन बुझे पो वास्ता गर्नु र । भरे त आमैले देखाएको बाटो गलत रहेछ, दुख पाएपछि मात्र थाहा भयो । उनले बताए बमोजिम हामी बाटो लागेका पहिले त सानो गारेटो त थियो बाटो यस्तै होला भनेर गयौं तर केहीबेर हिडेपछि जंगलमा बाटो हरायो । बाटो खोज्दै निकैबर मालिंगाको घारीमा काँडाले कोर्दै कोर्दै यता र उता त्यो निर्जन स्थानमा घुमिरह्यौं ।

धेरैबेर वनमा भौतारिएपछि मात्र बल्ल बल्ल एउटा गोहो फेलापर्यो । बाटो भेटियो भनेर खुसीहुँदै हामी त्यही बाटो पछ्याउदै गयौं । केहीबेर हिडेपछि त बाटो गएर भिरमा टुंगियो । अब भने हामी पर्यौं बिलखवन्धमा । त्यो हामी हिडेको बाटो त जंगली जनावर हिड्दा बनेको गोहो रहेछ भन्ने अनुमान लगाएर फेरि अलिक वरसम्म फर्केर एउटा ढुंगामा बसेर आराम गर्यौ । आराम गर्ने क्रममा यता उता हेर्दै गर्दा तल अरुण किनारमा एउटा फाँटिलो चौर देखापर्यो । अब त्यो ठाउँमा जाऔँ भनेर सल्लह गर्यौँ र बाटो खोज्न लाग्यौं, नभन्दै अनुमान अनुसार नै हामीले एउटा अर्को गारेटो फेला पार्यौं । भिरबाट मलिंगो घारीमा घरि झुण्डिदै घरि पन्छाउँदै घरि चिप्लेटी खेल्दै बल्ल बल्ल फाँटमा झर्यौं ।

त्यो मानव सुन्य स्थान, अचम्म लाग्दो कसले बनायो होला त्यस्तो ठाउँमा यो रमणिय पार्क ? यो प्रकृति पनि बिचित्रको छ; त्यस्तो मानव सुन्य बस्तीमा यस्तो सुन्दर स्थान किन र कसरी भयो होला ? कि यो मान्छेले नै निर्माण गरेको वनभोज स्थल पो हो कि भन्दै अघिबढ्दै थियौं । चौरको पल्लो छेउमा कुनै जनावर सुतिरहेको देखियो त्यो के होला ! कि भालू हो ? हाम्रो त एकचोटी होस हवास नै गुम हुन लागेको थियो । हाम्रो दच्को पाएर त्यो जनावर जुरुक्क उठेर हमीतिर हेर्न लाग्यो । उडिसकेको होस तुरुन्तै फर्किएर आयो अनि लामु सास फेरेर ढुक्कले गन्तब्यतिर लाग्यौं । याक थियो त्यो जानवर हामीलाई देखेर बुर्कुसी मार्दै हाम्रो अघि अघि दौडियो अलिक पर्तिर एउटा खोल्सो रहेछ एकैछिनमा त्यो याक पारिपट्टि पुग्यो । नौला मान्छे देखेर भागेको हुन सक्ने अनुमान लगाएर हामी पनि त्यतैतिर जाँदै थियौं ।

हामी खोल्सा पारि पुग्दा चौंरीको बथानै रहेछ तर ती सबै चौंरीहरू एकमुख लगाएर हामीलाई हेर्न थाले । ठुल्ठुला याकहरू अनि नाक तथा बाच्छा बाच्छी गर्दा करिब ४० देखि ५० सम्मको संख्यामा त्यहाँ चौंरीहरू थिए होला । लामा साथै तिखा सिङ भएका त्यत्रा जनावरहरू हामीलाई हान्न आए भने बाच्ने उपाय नै नहुने । कतै गोठालाहरू पनि छन् कि भनेर यता उता हेर्यौं तर कतै पनि मानवको चालचुल नै थिएन । हामी हिड्ने बाटो अब चौंरीको बथानले छेकेको थियो ।

मेरो मनमा फेरि अलिकति डर पस्यो । अब साथीले भने ढुंगाले हानेर चौंरी धपाउनु पर्छ भन्यो । स्वच्छन्द रुपमा वनमा विचरण गरेर आनन्दकासाथ यस्तो रमणिय स्थलमा रहेका जनावरलाई ढुंगाले हान्नु हुदैन भन्दै मैले अस्वीकार गरेको मात्र के थिएँ उसले त ढुंगाटिपेर हान्न शुरु गरीहालो । कतैबाट गोठालाहरूले देखेभने हामीलाई केभन्लान् ? भनेर पनि मैले अस्विकार गरेको थिएँ ।

साथीले त लगातार ढुंगाहानि नै रह्यो । ढुंगा हान्न थालेपछि चौंरीहरू सबै भागेर भिरतिर उक्लिए । मैले त बाख्रा मात्र भिरमा हिडेको देखेको थिएँ त्यो दिन गाई पनि भिरमा चढेको देख्दा मलाई अर्को अचम्म लाग्यो । अब भने हामी गन्तब्यतिर हान्नियौं । चौरको पल्लो छेउमा पुगेपछि एउटा गोरेटो फेला पर्यो । त्यही गोरेटाले हमीलाई अरुण नदीसम्म पुर्यायो । हामी त्यहाँ पुग्दा दिनको १ बजेको थियो । अरुण नदीको कर्कस आवाज दुधजस्तो सेतो उम्लिरहेको अवस्था अब हामी पारी जानु पर्ने, यता उता हेर्यौं पुल कतै पनि देखिएन । हामी पुलको खोजिमा लाग्यौं ।

नदीको किनारै किनार अलिक मास्तिर जाँदा एउटा पुल देखा पर्यो । अहिले पनि मलाई त्यो पुल तरेको संझिदा आङै सिरिङ्ग हुन्छ । उँभोबाट हुत्तिएर आएको अरुण त्यसमा पनि कहाली लाग्दो अनकण्टार ठाउँ । हामी २ जना बाहेक अरु कोही पनि नभएको वातावरण दायाँ बायाँ कतै केही नदेखिने अवस्था । आपसमा बोल्न कुरा गर्न पनि नसकिने कान बन्द भैसकेको । हामी पुलको नजिकै पुगेर उभियौं । एउटा बढेमानको ढुंगो जुन ढुंगामा नदी आएर ठोक्किएको र दुईपट्टि बाँडिएको । त्यहाँ हेर्दा खेरि नै सातो जाने खालको दृश्य, पुल चैं त्यही ढुंगामाथिबाट रहेछ । पुरानो चोयाको डोरीमा ठाउँ ठाउँमा मात्र सानो चोयाको त्यन्द्रो लाएर टेक्ने ठाउँमा एउटा सानो बाँस लगाएको रहेछ । हामी दुवैजना एकैचोटी त्यो पुलमा प्रबेश गर्यौं । बिचमा पुगेर त्यो ढुंगामा आर्लेका मात्र के थियौं, दक्षिण तिरको हावाको झोक्काले पुललाई ढुंगोभन्दा पाँच मीटर पर पुर्यायो । हावाको बेग निकै कडा थियो झण्डै झण्डै हामीलाई समेत उडाएको । आपसमा अँगालो हालेर त्यो ढुंगा माथि निलो कालो भएर बसिरह्यौं ।

करिब आधा घण्टा पछि मात्र हावा रोक्कियो । त्यतिबेलासम्म त हाम्रो होस हवास झण्डै झण्डै उडिसकेको थियो । बल्ल बल्ल पुल हामी बसेको ढुंगामाथि आयो । हतार हतार गरेर दुवैजना पुलमा प्रबेश गर्यौं । हामी पुलमा चढ्ने बित्तिकै फेरि हवाको अर्को झोक्काले हामीलाई पिङ खेलाउन थाल्यो । म कहिल्यै दशैं तिहारमा पनि पिङ नखेल्ने मान्छे त्यो दिनको पिङभने मेरो जीवनमा कहिल्यै पनि नबिर्सिने क्षण भयो । पुलको डोरीमा दरोगरी समाएर आफ्नो शरीरलाई सन्तुलनमा राखेर हामी हुइहुइ भैरह्यौं । हामी त आत्तिएर आपसमा बोल्ने कोशिस समेत गरेनछौं । समय कतिबेर भयो, हामी कतिबेरसम्म मच्चिरह्यौं; थाहा नै भएन कतिबेला हावा बन्द भयो, हामी कसरी पारी पुग्यौं । मलाई अझै पनि थाहा छैन ।

पारी पुगिएछ, साथीले सुइ सुइ पारेको सुनें अनि मात्र पो थाहा भयो बाँचेर पारी तरि सकिएछ भन्ने कुरा त । साई साई र सुई सुई गरी साथी नाच्न थाल्यो म पनि अलिकति उफ्रिएँ । ज्यान बाँचेको खुसी मनाइराखेर हामी त्यहाँबाट उकालो लाग्यौं र छुम्सुर पुग्यौं । छुम्सुरमा जम्मा चौध घरमात्र रहेछन् । एक दुई घर डुलेर साथीले परिवार नियोजनका साधनको बितरण गर्यो । त्यहाँभने अस्थायी साधन प्रयोग गर्ने महिलाहरू रहेछन् । हामीलाई भोकले सारै सताइरहेको थियो खानेकुरा केही पनि नपाइने भएकोले, हामी केगरौं र कसो गरौं भएका थियौं । केही त पाइएला भनेर एकदुई घर डुल्यौं कतै पनि केही छैन । अब हिडौं भनेर बाटो लागेका थियौं लास्ट घरहो यहाँ चैं केही छ कि भन्दै साथीले सोध्यो नभन्दै त्यो घरकी महिलाले के भनिन् साथी बसिहाल्यो ।

“के खानेकुरा पाइयो ?” — मैले सोधें ।

“जाँड छ अरे” — उसले भन्यो र घर भित्र पस्यो ।

म चैं बाहिरै बसिरहें, भोटिनी दिदी जाँड छान्न लागिन । मैले साथीलाई बोलाएर भने “मकै भुट्न लाउनु पर्छ” — भनेपछिमात्र उसले सम्झिएछ मैले जतँड नखाने कुरा, र हतार गएर भित्र कुरा गर्यो ।

“ल आफै भुटेर खा है” दिदीले भनिन् मकैको घोगा नंग्याएर छोडाएर हामी आफैले मकै भुट्यौं । साथीले जाँड र मकै खायो मैले मकै र चिसो पानी खाएँ । हामी छुम्सुरबाट हिडेर अँध्यारो भएपछि मात्र चेपुवा आइपुग्यौं ।

चेपुवाबाट हिडेको दिन म सिम्मा गाउँमा काकाको डेरामा बास बस्न आइपुगें र अर्कौ दिन खाँदबारी आइपुगें । त्यो दिन म खाँदबारी मै बसेर अर्को दिन पनि बेलुकामात्र आफ्नो घर आइपुगें ।

First published : 2013-07-09 01:54:16 +0900