ठूलो संसारमा बस्ने हामी होचा मान्छेहरू

“हजुरबुवा यत्ति ठूलो संसार कसरी सानो भयो ?”

उमेशको प्रश्नले धनप्रसाद झस्किए । “अब नातिले सताउने पर्यो कसले यसलाई के भन्दियो कुन्नि मैले पुष्टि नगरी हुन्न फेरि चित्त बुझ्दो उत्तर नपाएसम्म छाड्दै छाड्दैन ।” धनप्रसादको मनले मनसँगै कुरा गरिरह्यो ।

“हजुरबुवा किन चुप रहनुभएको भन्नुस् न हामी कसरी होचा मान्छे भयौँ ” उमेशको अर्को प्रश्न तेसर्ियो ।

धनप्रसाद चुपचाप रहे । गम खान थाले ।

“बाबू सानो र होचो कुरा कसले गर्यो ?”

धनप्रसादले प्रतिप्रश्न गर्नासाथ उमेशको प्रश्न ठडियो, “के सानो संसारका हामी होचा मान्छे हौँ भन्ने कुरा नै गलत छ ?”

धनप्रसाद हैरान भए । उनको अनुहारमा चिटचिट पसिना आयो । “केही बोलौँ त प्रश्न माथि प्रश्नको खात लाग्छ चित्त बुझ्दो जवाफ नभए इज्जत नै लिलाममा पार्छ । हाम्रो हजुरबुवालाई यो पनि आउँदैन त्यो पनि आउँदैन भुस्कोल हुनुहुन्छ भनेर चारैतिर झ्याली पिट्न थाल्छ । त्यस्तै मौका परेमा मेरै सामु मलाई पनि भुस्कोल हजुरबुवा भनेर नामाकरण गर्न बेर लगाउँदैन । यसका हरेक प्रश्नको जवाफ दिनलाई मसँग ज्ञान पनि हुनुपर्यो नि त ।” धनप्रसादको मनमा कुराहरू तँछाडमछाड गर्दै आए ।

उमेशले झकझकाई रह्यो । धनप्रसाद मौन रहँदा भए । घरिघरी उमेश अर्कै थरीका प्रश्न प्रहार गर्न थाल्थ्यो । “पख पख उत्तर दिन्छु” भन्न वाध्य थिए धनप्रसाद । “सानो संसार र होचा मान्छे” उनको दिमाखमा यही कुरा घुमिरहेको थियो । त्यत्तिकैमा उमेश कोठाभित्र पस्यो प्रधानाध्यापक सन्तोष पनि टुप्लुक्क देखापरे । दुबैका बीच अभिवादन साटासाट भयो । शनिवारको दिन भएकोले आफ्नो गाउँघर घुमफिर गरुँ कि भनेर बाहिरिएको हुँ भन्ने कुरा सन्तोष सरले गरे । नातिले प्रश्न माथि प्रश्न तेसा्रएर हैरान पारेको र उसका ती प्रश्नको जवाफ आफूसँग नरहेको कुरा गर्न पनि धनप्रसादले भ्याए ।

“यो संसार सानो भयो र हामी मान्छे कसरी होचा भयौँ उसको प्रश्न यही हो ।” उनले कुरा राखे ।

“कुरा ठीक हो संसार सानो भयो हामी होचै छौ ।” सन्तोषले मुख खोले ।

“उसो भए कसरी ” धनप्रसाद उत्साहित देखिए ।

“विज्ञान-प्रविधि साचार-यातायात आदिले एक ठाउँको सूचना अर्को ठाउँ सजिलै र क्षणभरमै पुग्छ । एक ठाउँको मान्छे अर्को ठाउँ सजिलै र क्षणभरमै पुग्छ । वर्षौँ वर्ष लगाएर तय गर्नु पर्ने यात्रा घण्टामा परिणत भएको छ । लण्डनमा घटिरहेका घटना हामी आफ्नो कोठामा तत्कालै हेर्न सक्छौँ । कतारमा लेखेको कुरा कास्कीमा बसेर तत्कालै पढ्न भेट्छौँ । पेरिसमा बोलेको कुरा तत्कालै ग्रहण गरी जवाफ फर्काउन सक्छौँ । खै कहाँ संसार ठूलो छ संसार त कोठामा कैद भइसक्यो ।” सन्तोष सरको कुरा सिद्धिन नपाउँदै धनप्रसादले लामो श्वास फेरे ।

त्यत्तिकैमा सन्तोष सरलाई उमेश नमस्कार गर्दै देखा पर्यो । सन्तोष सरले पनि नमस्कार गर्दै मेरो कुरा सुन्यौ भनेर प्रश्न राखे । “सुनेँ सर म झ्यालबाट सुनिरहेको थिएँ ।” उसले जवाफ फर्कायो ।

“उसो भए मान्छे कसरी होचो भयो त्यो पनि बुझ्न चाहन्छौ हैन ?” सरको प्रश्नको जवाफस्वरुप उसले मुण्टो हल्लायो ।

“संसारलाई सानो त मान्छेले नै बनायो तर आफू भने होचाको होचै रह्यो । मान्छे ठूलो हुनुपर्थ्यो हुनसकेन । यही त दुर्भाग्य हो हाम्रो ।”

उमेश र धनप्रसाद जिज्ञासु भएर सुनिरहेका थिए । सन्तोष सर अगाडि भन्दै गए “आजका मान्छेका मनमा लोभपाप, जालझेल, षड्यन्त्र, स्वा,र्थ तेरो-मेरोको निकृष्ट भावना, क्षद्रता, अहङ्कार, इर्ष्या, पापाचार, दुराचार, अनाचार, कामेच्छा, मात्स,र्य दुष्टता जस्ता कुभावना आए र आजका मान्छेमा मानवता नै हराएको छ । आजका हामी ढोँगी स्वार्थी संकीर्ण आडम्वरी भयौँ । स्वावलम्वी तथा स्वनिर्भर संस्कृतिका कुराहरू भुसुक्कै बिर्सियौँ । लुच्चा लफंगा स्वार्थी कामचोर दलाल भ्रष्टाचारी द्रव्यपिपासु मात्र भयौँ । त्यसैले हामी अग्लो हुन सकेनौँ ।”

उमेश र धनप्रसाद छक्क पर्छन् । सन्तोष सर अगाडि थप्छन् “हामीले अग्लो मान्छे बन्न सगरमाथाजस्तै ठूलो छाती पार्नुपर्छ । संसारलाई दिने काम मात्र गर्नुपर्छ लिने काममा लिप्त हुनुहुन्न । विज्ञान-प्रविधि साचार-यातायात आदिले ल्याएको प्रगतिलाई व्यक्तिगत स्वार्थको तराजुमा तौलनुहुन्न संसारको उन्नतिमा लगाउनुपर्छ । यसो भएमा मात्र हामी अग्लिन सक्छौँ ।”

“लक्ष्मी रिजाल म्याडमले निबन्ध लेख्न दिनुभएकोले मैले जिज्ञासा राखेको थिएँ । अब मलाई धेरै जानकारी भयो । अब म निबन्ध लेख्न गएँ ।” यत्ति भन्दै नमस्कार गर्दै उमेश बाहिरियो । धनप्रसाद र सन्तोष सर मुखामुख गर्न थाले ।

०६६।११।११

तपेश्वरी-१ गल्फडिया, उदयपुर।
हाल ः लिट्ल फ्लावर मा.वि. राजविराज-९ सप्तरी
फोन नं. ०३१५२००३८
सम्पर्क ः ९८४२८२९२०६/९८०७७३४६७१