पुतली युद्धकी ढाल

मेरी बहिनी पुतली १२ वर्षकी भई । अझै पनि उसमा बालापन गएको छैन । ऊ पुतलीजस्तै छुनमुन छुनमुन नाच्छे । जिस्कन्छे । ऊ दिनहुँ मलाई जिस्काउँदै भन्छे, “दाइ मलाई भाउजू ल्याइदेऊ न ।” म झन् उसलाई जिस्काउँदै भन्छु, “धत् मोरी ! मलाई यस्तो भन्छेस् । बरु तँलाईचाहिँ ज्वाइँ खोजेर पठाइदिन्छु ।”

मेरो कुराले ऊ ठुस्किन्छे । रिसाएझैँ गरेर भन्छे, “म तिमीसँग बोल्दिनँ के, कट्टी !”

साँच्चै, एकछिनसम्म ऊ बोल्दा पनि बोल्दिनँ । जिस्कँदा पनि जिस्किन्न । खाँदा पनि खाँदिनँ । दिक्क भएर म फकाउँदै भन्छु, “मलाई माफ गरिदे बहिनी ।”

“यत्तिकै माफ मागेर हुन्छ, २० चोटि उठबस गर,” उसले अड्को थाप्छे ।

“हुन्छ,” म २० चोटि उठबस गर्छु । ऊ अनुहार हँसिलो बनाएर भन्छे, “भन न दाइ, मलाई भाउजू कहिले ल्याइदिने ?”

उसको कुराले म दिक्क हुँदै भन्छु, “भोलि ल्याइदिन्छु ल !”

“आहा क्या मज्जा भोलि भाउजू आउने रे !” ऊ नाच्दै बाहिर निस्किन्छे ।

सानै हुँदा बुबाको मृत्यु भयो । आमा काखेनानीलाई लात्ती हान्दै अर्कै लोग्ने खोजेर गएपछि यो संसारमा बहिनीको म र मेरो बहिनीबाहेक अरू कोही छैन । त्यसैले सकेसम्म उसलाई आमा, बा र दाजुको माया दिने प्रयास गरेको छु । मनमनै सोचेको छु, बहिनीलाई डाक्टर बनाउँछु ।

मेरो सोचाइ अनुसार नै बहिनीले पढेकी छे । हाँस्दै आएर भनी, “दाइ ! म स्कुल फस्ट भएँ ।”

उसका कुराले मेरा आँखा भरिए । उसलाई अँगालो हाल्दै भनेँ, “स्याबास् बहिनी ! तँ डाक्टर बन्नुपर्छ ।”

उसले मलाई गिज्याउँदै भनी, “छोरो मान्छे रोएको त सुहाएन ब्यारे !”

“काँ म रोएको छु र !” हत्तपत्त आँखा पुछ्दै मैले भनेँ ।

बहिनी भित्र गई । जानासाथ आत्तिँदै बाहिर आई ।

“किन पुतली, के भो ? किन डराएकी ?” बहिनीको भययुक्त अनुहार देखेर मैले सोधेँ ।

“भित्र ढाडे बिरालो रहेछ, डर लाग्यो दाइ !” काँपेको स्वरमा उसले भनी ।

“धत् ! बिरालो देखेर पनि डराउने ? डाक्टर भएपछि रोगीको उपचार कसरी गर्छेस् ?” उसको भय हटाउने प्रयास गर्छु ।

“म त डाक्टर नबन्ने के ?” ऊ घुर्की लगाउँछे ।

“त्यसो नभन बहिनी,” उसको अनुहार हेर्दै म फकाउँछु । ऊ चुप लाग्छे ।

साँच्चै, भगवान्ले पनि हामी अनाथका आवाज सुनेर हो कि कुन्नि स्कुल जान थालेपछि बहिनीले कहिल्यै दोस्रो हुनुपरेको छैन ।

बुधबार सधँै हटिया लाग्ने हुँदा म हटियाबाटै सामान ल्याउने गर्छु । आज पनि हटिया भएकाले बहिनीलाई खाना खुवाएर स्कुल पुर्याएँ । र, घर आएर झोला बोकी हटियातिर लागेँ ।

हटियामा बहिनीलाई मनपर्ने चुरा, धागो, माला र केही कथाका पुस्तकहरू किनेँ । घरायसी सामान पनि किन्दा झमक्क साँझ पर्यो । हतारहतार घरतिर आएँ ।

अचम्म ! घरमा आइपुग्दा बहिनी रहिनछ । अज्ञात भयले मन काम्न थाल्यो । यति ढिलासम्म बस्ने ठाउँ नै कहाँ छ र उसको ? मनभरि प्रश्नका थाक लागे ।

ऊसँगै पढ्ने उसकी साथी कमलीको घरतिर लागेँ ।

घरका सम्पूर्ण व्यक्ति एउटै गाँठो परेर गफ गरिरहेका रहेछन् । म पुग्नासाथ उनीहरू चुप लागे । जानासाथ हत्तपत्त मैले सोधेँ, “पुतली किन स्कुलबाट आइन ?”

कमली टुलुटुलु हेरिरही मात्र, केही बोलिन ।

“किन बोल्दिनौ ? भन न !” म एकाएक चिच्याउन थालेछु ।

म चिच्याएको सुनेर कमलीले पिलपिल आँसु मात्र झारिरही ।

अब भनेँ मलाई भाउन्न होलाजस्तो भयो । फनन रँिगटा लागेर आयो । ओठतालु सुक्यो । सोधेँ, “हैन के भयो मेरी पुतलीलाई, किन बोल्दिनौ कमली ?”

बल्ल उसले लर्बराउँदै भनी, “दाइ पुतलीलाई त माओवादीहरूले लगे ।”

म रोएँ । चिच्याएँ । सम्पूर्ण गाउँलेहरू मूकदर्शक मात्र बने ।

धेरै बेरपछि घर फर्किएँ । आँखाभरि बहिनीको आकृति सजीव बनेर आयो ।

बिचरी मेरी बहिनी बिरालो देख्दा मात्र पनि डराउँथी । मबिना कहिल्यै पनि राती एक्लै सुत्दैनथी । अहिले के गर्दै होली ? ती पापीहरूले मेरी बहिनीलाई के गर्दै होलान् ? दाइ भनेर मलाई सम्झेर कति रुँदी हो ? म नभई कहिल्यै एक्लै नसुत्ने मेरी बहिनी अब कोसँग सुत्दी हो ! सोच्दासोच्दै आँखाभरि आँसु आएर पूरै सिरानी भिजिसकेछ ।

निन्द्रा कोसौँ टाढा भागिसकेको थियो । आँखाभरि बहिनी मात्र आइरहेकी थिई । बिचरी रुँदारुँदा नीलो भएकी होली । सम्झँदा सम्झँदै डाँको छोडेर रुन मन लाग्यो ।

मनभरि अनेक कुरा खेलिरहेका थिए । ढोकामा ढक्ढक्को आवाज आयो । घडी हेरेँ, रातको १२ बजेको रहेछ । एकछिनसम्म लगातार ढोका बजिरहेपछि ढोका खोलेँ । १५/२० जना मान्छेहरू कम्ब्याट ड्रेसमा हतियारसहित आएका रहेछन् । बहिनी तिनीहरूको बीचमा निन्याउरो अनुहार लगाएर उभिएकी रहिछे ।

हामी दुवैका आँखा जुधे । रुँदारुँदा ऊ नीली भइछ । आँखाभरि आँसु छचल्किरहेको थियो । उसको भययुक्त अनुहार देखेपछि एकैछिन थामिएको मेरो आँखाबाट पनि आँसु र्झन सुरु भयो । म रुन थालेको देखेर कमान्डरजस्तो देखिने जुँगामुठेले भन्यो, “नरुनूस् दाइ ! तपाईंकी बहिनीलाई हामीले यत्तिकै लगेका होइनौँ । बुर्जुवा शिक्षा पढेर के काम ? देश र जनताको मुक्तिका लागि एक मात्र उपाय क्रान्ति हो । त्यसैले क्रान्ति गर्नका लागि हामीलाई तपाईंकी बहिनीजस्ती बहादुर युवतीको खाँचो छ ।”

यति भन्दा नभन्दै ऊ बहिनीलाई लिएर गायब भयो ।

जाने बेलामा बहिनीले पुलुक्क मलाई हेरी । कठै त्यो उज्यालो अनुहार कसरी एकै ठाउँमा गाँठो परेको ? बिचरी ! कलम बोक्ने हातले अब कसरी राइफल समात्ली ? किताब बोक्ने पिठ्यूँमा अब कसरी बन्दुकको भारी बोक्ली ? ती कोमल हातले कसरी बम र बन्दुक चलाउली ? फनन्न रँिगटा लाग्यो, बेहोस् भएँछु । भोलिपल्ट अबेला मात्र आँखा खुल्यो ।

बिचरी बहिनी अहिले के गर्दै होली ? बहिनीको मात्र तर्कनाले मन अटेसमटेस भयो । रोएँ, आँसु बगाएँ, चिच्याएँ । रुनुबाहेक अरू के नै विकल्प थियो र ?

बहिनीलाई लगिसकेपछि म नितान्त एक्लो थिएँ । के गर्ने जीवन बाँच्नु नै पर्ने रहेछ । बहिनीको यादमा उसलाई केही नहोस् भनी भगवान्को नाम पुकार्दै दिनहरू बिताउन थालेँ ।

बेलाबेलामा रेडियोमा डरलाग्दा समाचार सुन्थेँ । भिडन्त र युद्धका समाचार सुन्दा आङ जिरिंग हुन्थ्यो । बहिनीलाई सम्झन्थेँ । के मेरी बहिनीले हानेको बम लागेर सुरक्षाकर्मी मारिएका होलान् त ? कसरी प्रहार गरी होली मेरी बहिनीले बम ? सुरक्षाकर्मीबाट आतंककारी मारिएको समाचार सुन्नासाथ झन् पेट पोल्न थालिहाल्थ्यो । कतै मेरी बहिनी त परिन ?

विभिन्न हिंसात्मक समाचार सुन्दैमा दिनहरू बितिरहेका थिए । यत्तिकैमा बहिनीको लामो चिट्ठी मेरो हातमा पर्यो ः

आदरणीय दाइ अभिवादन !

दाइ, अहिलेसम्म म आरामै छु । हजुर पनि आरामै हुनुहुन्छ भन्ने विश्वासमा छु ।

दाइ जीवनको आरोह-अवरोह पनि कस्तो ? पढेर ठूलो डाक्टर बनेर रोगीहरूको सेवा गर्छु भन्ने सोचेकी थिएँ तर त्यो पूरा हुन पाएन । के गर्ने भाग्यमा जे लेख्यो, त्यो मात्र पाइने रहेछ ।

दाइ पहिले पहिले त मलाई खुब डर लाग्थ्यो । डर मेट्नका लागि कमरेडहरूले पटकपटक उत्तेजक औषधी पनि खुवाए । विस्तारै यस्तै त रहेछ नि जस्तो लाग्यो । बानी पर्दै जान थाल्यो । अहिले त मलाई डर भन्ने नै मेरो जिन्दगीको शब्दकोशबाट हराइसकेजस्तो लाग्छ ।

दाइ ! तपाईंबाट अलग भएको दिन म धेरै रोएँ । तपाईंको यादले कति दिनसम्म खाना पनि खाइनँ । निर्जन पहाडतिर गाउँलेसित खाना मागेर खान सिकाए । त्यसपछि विस्तारै बन्दुक चलाउन, घस्रिन, अग्लो ठाउँबाट हाम फाल्न सिकाए ।

करबि तीन महिनाको तालिमपछि म लड्नका लागि तयार भएँ । त्यसपछि खलंगा, गोकुलेश्वर, मंगलसेन, लम्कीलगायतका भिडन्तमा सामेल भएँ ।

दाइ ! युद्धमा जाने सिपाही कि मर्छ कि मार्छ । आफ्नो ज्यानलाई तरबारको धारमा राखेर हिँड्न अत्यन्त कठिन हुँदो रहेछ । एकपल्ट गोरखाको आँबुखैरेनीमा दुस्मनले थाहा पाएर आफ्नो घेरामा पार्न खोजेपछि म भाग्दा भीरबाट लडेँ । अब त पक्कै मर्ने भएँजस्तो लागेको थियो । साह्रै गाह्रो भयो । मरौँ मरौँ जस्तो पनि लाग्यो । तर, यति धेरै दुःख पाउनु लेखेको रहेछ, मर्न कहाँ सकिन्छ र !

अँ दाइ ! मैले बिहे पनि गरेकी छु, हाम्रै जनमुक्ति सेनाको कमान्डरसँग । मेरो बिहे कति धुमधामसँग गरििदन्छु भन्नुहुन्थ्यो हगि के गर्नु आफू यतातिर आइयो ।

दाइ थाहा छैन यो चिट्ठी तपाईंसम्म पुग्दा म दुस्मनको घेरामा परसिकेकी पनि हुन सक्छु । बाँचँे भने अवश्य भेट्नेछु । बिदा ।

तपाईंकी अभागिनी बहिनी

पुतली, कमरेड कदम

बहिनीको चिट्ठी पढ्नासाथ मलाई चिच्याउन मन लाग्यो तर सकिनँ । आँखाबाट आँसुका ताता दाना मात्र बर्सिए ।

दिनहरू बितिरहेका थिए । राजाको असंवैधानिक कदमको विरोधमा देशभर आन्दोलनको आगो सल्कियो । राजसंस्था पतन भयो । जनआन्दोलनको सफलतापछि ०६३ जेठमा युद्धविराम भयो । युद्धविरामपछि माओवादीहरू जंगल छोडी बाहिर आए । एकदिन बेलुकी सुनेँ, बहिनीलाई चितवनको शक्तिखोरमा ल्याइएको छ रे

मन खुसीले फुरुंग भयो । बहिनीलाई कहिले भेट्न पाउँला भनेर छट्पटी भयो । एकरात पनि एक दशकजस्तो लामो लाग्न थाल्यो ।

बिहान चारै बजे उठेर कलंकीबाट चितवनतिर हान्निएँ ।

बहिनीलाई दाजु भेट्न आएको छ भनेर खबर पठाएँ । केही क्षण गेटमै उभिरहेँ ।

एकैछिनपछि एउटा कम्ब्याट पोसाक लगाएकी जवान युवती सुस्त चालमा आई । आउनासाथ लाहुरे छाँटमा अभिवादन गरी, “दाइ सञ्चै हुनुहुन्छ ?” निन्याउरो अनुहार बनाएर उसले सोधी । म उसलाई निर्निमेष हेर्न थालेँ । आम्मै पुतली त कति ठूली भइसकिछ ! पहिलेभन्दा कति राम्री पनि भएकी ! अब त उसलाई एक्लै सुत्ने बानी परसिक्यो होला हगि ? उसलाई देख्नासाथ मनभरि कुरा खेल्न थाले ।

“कस्तो छ बहिनी तँलाई ?” मैले सोधेँ ।

“ठीकै छ दाइ !” यसभन्दा बढी ऊ बोलिनँ ।

“अनि, ज्वाइँलाई देखाउँदिनस् त बहिनी !” उत्सुकतापूर्वक मैले सोधेँ ।

“ज्वाइँ त काठमाडौँ गा’छन्, पार्टीको कामले,” सहजताका साथ उसले भनी ।

“बहिनी कसरी बस्छेस् यहाँ, हिँड घर जाउ“,” मैले त्यहाँको स्थिति ठीक नदेखेर उसलाई लान खोजेँ । तर, उसले मेरो कुरा स्वीकार गरनिँ, अरूले सुन्लान्झैँ गरी विस्तारै भनी, “पठाउँदैनन् दाइ !”

“यस्तो जाडोमा कसरी बस्छेस् त यहाँ ? घरमा गएर सिरक-डसना लिएर आउलिस्, हिँड !” मैले उसलाई लैजाने प्रयास गर्दै भनेँ ।

ऊ एकैछिन मौन बसी । एकैछिनपछि लामो सास फेर्दै भनी, “देश र जनताको मुक्तिका लागि हिँडेको मान्छेलाई यस्ता मसिना कुरा नसोध्नूस् दाइ !” उसका कुराले म अवाक् भएँ ।

समयसँगै मान्छे पनि कति सजिलै परविर्तन हुँदो रहेछ । मेरी बहिनी पनि परविर्तन भइसकीजस्तो लाग्यो । एकछिन गन्थन गरेर म त्यहाँबाट बिदा भएँ । घर पुगेपछि झन् पीडा भयो । बहिनीको पहिलेको र अहिलेको परविर्तित स्थिति सम्झेर आँखाबाट आँसु झरे ।

दिनहरू बितिरहेका थिए । बहिनीको यादले बेलाबेलामा सताए पनि ऊ असाध्यै खुसी छे जस्तो लाग्दै जान थालेको थियो ।

एकदिन साँझ भात खाएर सुत्न जान मात्र के लागेको थिएँ, बहिनी टुप्लुक्क दैलोमा आइपुगी । अचानक दैलोमा देख्दा सपना हो कि जस्तो लाग्यो । आउनासाथ मलाई अभिवादन गरी ।

ओहो ! पुतली के विधि दुब्लाएकी ? अनुहार पनि किन यस्तो एकतमासको, फुंग उडेजस्तो ! बहिनीलाई देख्नासाथ आँखाभरि आँसु जम्यो । एकछिनसम्म हामीहरूबीच हेराहेर मात्र भयो । बोली फुट्न सकेन । एकछिनपछि आफ्नो मन सम्हाल्दै सोधेँ, “बहिनी किन एक्कासि खबरै नगरीकन आइस् नि ! एक्लै आइस् कि ज्वाइँ पनि ?”

मेरो कुरा सुन्नासाथ ऊ डाँको छोडेर रुन थाली । रुँदै भनी, “दाइ ! म बर्बाद भएँ । लोग्ने भनाउँदोले पनि मलाई छोडिदियो । मेरो पेटमा सात महिनाको गर्भ छ । अनमिनले अयोग्य लडाकू भनेर शिविरबाट निकालिदियो । जनताको मुक्तिका लागि भनेर युद्ध लडियो, अहिले रस चुसिसकेपछिको उखुझैँ फालिदिए ।

बहिनीको कुराले मन अमिलो भयो । सान्त्वना दिँदै भनँे, “नरो बहिनी जे हुनु भइसक्यो, अब पीर मानेर मात्र के गर्नू ? हिँड माथि ।”

नेपाल साप्ताहिक ४२८