चिहान माथिका फूल

“यो त चिहानडाँडा हो दिदी” भाइले विद्यालय जाँदा जहिले पनि सम्झाउँथ्यो । हाम्रो घर वल्लो डाँडामा थियो । बेसीमा विद्यालय, विद्यालय नपुग्दै बीचमा यो घलेहरूको चिहानडाँडा ।

“मलाई थाहा छँदैछ त तैंले जहिले पनि सम्झाउनुपर्छ” मैले रोष प्रकट गर्थें आफूभित्र जन्मेको त्रासलाई रोक्ने प्रयत्न गर्दै । मलाई मान्छे मरेको सुन्दा, लाश देख्दा र विशेष यो चिहानडाँडा पुग्दा एक किसिमको भयले छाती ढक्क फुल्थ्यो । कहिलेकाहीँ त रिस पनि उठ्थ्यो यो चिहानडाँडा काटेर पढ्न विद्यालय पुग्नुपर्दा ।

अन्तिम पिरियड सकिएपछि फेरि घर र्फकंदा त्यही बाटो हिँड्नुपर्ने चिन्ता हुन्थ्यो । प्रायः घर फर्किदा गाउँकै दिदीदाइहरूको पछिपछि लाग्थें । आफूसँग पढ्ने कक्षाका साथीहरू भने हाम्रो डाँडाका कोही पनि थिएनन् ।

“किन होला घलेहरूको त मान्छे मर्दा गाड्ने चलन हाम्रो त नदीमा लगेर पोल्छन् है” चिहानडाँडा पुगेपछि सँगै भएका दाइदिदीहरू यो प्रसङ्ग उठाइहाल्थे । म चुपचाप पर्खालले घेरिएको त्यो ठाउँतिर हेर्दै नहेरी बाटो काट्थें । कहिलेकाहीँ भाइ बिरामी भएर जान सकेन भने म यस्तरी कुद्थें मानौं म म्याराथुन दौडको एक प्रतिस्पर्धी धावक हुँ ।

“दिदी त्यहाँभित्र खनेर हेर्‍यो भने कुहेको लाश देखिन्छ होला है ।” भाइले पटकपटक मैले सुन्न नचाहेको कुरा उप्काइहाल्थ्यो ।

पुरानो ढुङ्गे पर्खालले घेरिएको डाँडो, छातीभरि लाशहरू दफन गराएर सधैँ सुकेका झारहरूमा उराठलाग्दो देखिन्थ्यो । वरपर घरहरू थिएनन् । त्यतिखेर मलाई यो डाँडो देख्नै नपरे पनि हुन्थ्यो जस्तो लाग्थ्यो । भाइले सुत्ने बेलामा समेत आमासँग कहिलेकाहीँ त्यही डाँडाको कुरा उठाउथ्यो । विद्यालय जाँदा आउँदा कहिले त डमडम बजाउँदै लाश पर्खालभित्र हुल्दै गरेको, खाडल खन्दै गरेको पनि देखिन्थ्यो ।

बुबाले सदरमुकाममा घर बनाउन सुरु गर्नुभयो । घर बनिसकेपछि भाइ र मलाई सदरमुकामकै विद्यालयमा पढाउने कुरा पनि घरमा चल्यो । खेतीपाती हेर्नुपर्ने हुँदा आमा, हजुरबुवा, हजुरआमा गाउँमै बस्ने सल्लाह भयो । बुबाले भने सहरमा पहिलादेखि नै किराना पसल थाप्नुभएको थियो ।

हामी तीन-तीन जना दुईतिर छुट्टएिर बस्ने भयौँ तर मलाई छुट्टएिर बस्नुपरे पनि विद्यालय जाँदा चिहानडाँडाको बाटो हिँड्न नपर्ने कुराले खुसी बनाएको थियो । भाइ र म सदरमुकाममै पढ्न थाल्यौँ । तैपनि आˆनो गाउँको सम्झनाले सताउँथ्यो, त्यो चिहानडाँडाबाहेक अरू सबै कुरा कति प्यारा थिए ।

हामी गाउँमा बस्दा घरभन्दा पल्लोपट्टकिो पैयुँ वनमा शनिबार अथवा बिदाको दिन हजुरबुबासँग प्रायः गाई बाख्रा चराउन पछि लाग्थ्यौँ । त्यहाँ गाई बाख्रा छोडिदिएपछि हजुरबुबाले भाइ र मलाई कहिले एैंसेलु, कहिले काफल टिपिदिनुहुन्थ्यो । भाइ र म पातमा भाग लगाएर कुनै खोल्साको ढुङ्गामा मच्चिइ मच्चिइ ‘जंगी निशान हाम्रो, गाउँछ गीत नेपाली ज्योतिको पङ्ख उचाली’ जस्ता राष्ट्रिय गीत गाउँदै खान्थ्यौँ । हजुरबुबालाई राष्ट्रिय गीत साह्रै मन पथ्र्यो घरमा पनि केही मीठा कुरा दिनुपर्दा पहिला यो गाउ अनि मात्र दिन्छु भनेर लोभ्याउनुहुन्थ्यो ।

सदरमुकामबाट एकपटक गाउँमा जाँदा हजुरबुबाले गाउँमा मसँगै पढ््ने विद्यालयका साथीभाइ, दाइदिदीहरू धेरै जसो जङ्गल पसेको कुरा बुबालाई सुनाउँदै हुनुहुन्थ्यो । सायद उहाँले माओवादी जनयुद्धमा गएको कुरा भन्नुभएको थियो क्यार । गाउँमै पढेको भए मैले चिहानडाँडाको बाटो एक्लै हिँड्नुपथ्र्यो होला अथवा म पनि दाइदिदीहरूसँगै जङ्गल पो पस्थें कि त्यतिखेर मैले यस्तै सोच्थें ।

गाउँमा आफूसँगै पढ्ने साथीका आमाहरू भेट हुँदा यी नानी बरु सदरमुकाममा गएर पढेकी छन्, हाम्रा छोराछोरीहरू कहाँ कहाँ छन् अत्तोपत्तो छैन भन्नु हुन्थ्यो ।

पछि बुबाले हामीलाई धेरै गाउँ जान पनि दिन छोड्नुभयो । भाइले जिद्दी गथ्र्यो, मैले पनि त्यो रमणीय कुनै खोल्सा, धुले मैदान, पैयुँवन कहाँ बिर्सन सक्थें र । चाडबाडमा उतैबाट हजुरबुबा हजुरआमा, आमा पालैपालो नयाँघरमा आउनुहुन्थ्यो तर गाउँको जस्तो रमाइलो चाड कहिल्यै मनाइएन । पछिपछि त बुबा पनि गाउँ जानै छोड्नुभयो । आमालाई पनि हजुरबुबाले हामीसँगै पठाएर आफू र हजुरआमा मात्रै गाउँमा बस्न थाल्नुभयो ।

एकपटक गाउँमा बीभत्स घटना भयो । धुले मैदानमा खेलेका गाउँका साना दुई भाइ विस्फोटमा परे । त्यसको लगत्तै पैयुँ वनमा वस्तु चराउन जानुभएका मेरा हजुरबुबालाई गोली लाग्यो । गाउँकै दुईवटी काकी पनि गोलीले ठहरै हुनुभयो । तैपनि हजुरबुबालाई खुट्टामा गोली लागेकोले बचाउन भने सकियो । यो घटनापछि त हजुरबुबा र हजुरआमा पनि वस्तुभाउ र घर तुले काकालाई जिम्मा लगाएर सदरमुकाम नै झर्नु भयो । गाउँमा धेरै मान्छे पटकपटक विभिन्न घटनाले मरेको खबर सुनिन्थ्यो । गाउँ शून्य भएको थियो । युवा पुस्ता थिएन । आर्थिक स्थिति दह्रो हुनेहरू सदरमुकाम झरेका थिए । कहीं कतै उपाय नलाग्ने तुले काका जस्ताले गाउँ कुरिरहेका थिए ।

भयानक दुर्घटनाको आँधी बेहोरेर घलेको चिहानडाँडा जस्तै उजाड भएको थियो मेरो रमणीय गाउँ ।

समय केही सुल्टियो, आँधी विस्तारै थामिदै गयो । शून्य गाउँमा फाट्टफुट्ट मान्छेहरू फर्केको सुनियो । मसँगैका साथीहरू, दाइदिदीहरू जो भयानक आँधीसँगको सङ्घर्षमा बचेका थिए ती पनि फर्केको थाहा पाइयो ।

धेरै वर्षपछि हाम्रो परिवारलाई पनि पुख्र्यौली थलोमा पुग्न मन लाग्यो । हामी पाँच घण्टाको बाटो हिँडेर बल्ल गाउँ पुग्यौँ । बूढा हजुरबुबा, हजुरआमा पनि थकानलाई वास्तै नगरी युवा जोशमा जस्तै हिँड्नु भएको थियो । तगारोबाट छिरेपछि गोठ हुँदै घर पुगिन्थ्यो । हजुरबुबा खुट्टा खोच्याउँदै गोठभित्र पस्नुभयो । बूढो भैंसीले ‘आहा’ गर्‍यो । सायद बल्ल फक्र्यौ भनेको पो हो कि । आँगन भरि झारैझार । घरका भित्ताहरू अलिअलि चिरिएका र फुंग उडेका थिए । पिंढीमा हरियो लेउ लागेको थियो । बार्दली भरी कसरैकसर थुपि्रएको । तुले काका एक जनाले कहाँ कहाँ भ्याउनुहुन्थ्यो र । हजुरबुबाले घरलाई चारैतिरबाट नियाल्नुभयो ती एक जोडी वृद्ध आँखा डबडबाएका थिए ।

म र भाइ गाउँतिर लाग्यौं सबैका घरको हालत त्यस्तै । आफूसँग पढेका साथी, दाइदिदी जति बाँचेका र फर्केका थिए ती सबैलाई भेट्दै हिँड्यौं । बेलुका घर फर्किंदा रात परिसकेको थियो भोक र थकानले लखतरान बनाएको थियो, खाएर भुसुक्क निदाइहाल्यौं ।

बिहान आँखा खुल्दा झलमल्ल भएको थियो । आँखा मिच्दै बार्दलीमा निस्किएँ । सफा थियो बार्दली, तल आँगनमा झर्दा त पहिलेको आˆनो घर बल्ल पो आए जस्तो लाग्यो । बुबाले झार उखेलेर आँगन सर्लक्क बनाइ सक्नुभएछ, आमाले चिरिएका भित्ताहरू सबै टालटुल गरेर पोतिसक्नु भएछ ।

मैले झलक्क चिहानडाँडा सम्झे किन किन एक पटक त्यहाँ पुगौं जस्तो लाग्यो । सुतिरहेको भाइलाई उठाएँ ।” बाबु चिहानडाँडा हेर्न जाउँ न ।”

“एकाबिहानै के चिहानडाँडा हेर्न जानु, फेरि त्यस्तो डराउने मान्छे आज किन जान मन लाग्यो ।”

मैले जिद्दी गरेर भाइलाई तानें । ऊ र म चिहानडाँडाको पर्खालछेउ पुग्यौं ।

“ओ हो यो त अर्कै ठाउँ हो कि क्या हो चारैतिर ढकमक्क फूलहरू फूलेका छन्, बीचमा बौद्ध गुम्बा पनि बनेछ सेता परेवाहरू भुर्रभुर्र उडिरहेका ।” मैले आफैंलाई चिमोटें तर यो सपना थिएन ।

“सधैँ यसरी फूलहरू फूल्न दिए त यो डाँडो पनि कति रमणीय बन्दोरहेछ है दिदी” भाइ पर्खालभित्र हेरेर बोल्दै थियो ।

– -स्याङ्जा

मधुपर्क पुष, २०६५