‘आत्थाले आम्मा… आत्था…था…था… ।’
‘ओइ कमला तिगा ताजि ? तिक्दा आथा.. उथु बिसि क्रिङबा ? धमाधम आलाइचि आथुनागि ।’ ‘ह्राङदा चा फोख्रेन्सि सिना सिना ताजिन्जि’ धनहाङसे कमला पट्टि आच्यानान पाङजि । ‘चुरि म्हिदा च्युगुसे जिसि झन्नाइ सेजि एदा चा खालाइदा तिकला धन्दा खालाइदा तिकला… विवाह्राङ गेला जेक्खेन माया’ कमालासे धनहाङ पट्टि दोसि पाङजि । बरु चुरि खाउले च्यागो ङादा च्युगुसे कादेशारो जिजिम । आछान सुखारि टिमुला । च्यागो चुरिन ओत्थेबा जाङगा टिम । धन्न छाङमान ल्होसिजा आजिनि । आक्रिङगो पाजि च्युगुसे जिमामि क्राबा लोङछिर स्यान्दो स्हेसे जिसाममि तिगा ताला म्हाले ? धनेसे क्यालो छेक्बान निजि । खाइखाइ ङाएन च्यागे खाराङ लासि जिजिम ? चुदेजेबा ङाला मायादा जीवा च्युगुला क्लि सुताइ ख्लाबा आदा बिबान धने आलाइचि थुबा छाङ थेन छुरी फेतव्याङ थान्सि कमलाला ङामरि खाजि । आलाइचि बगानरि पोलो झ्याङला टारि च्युगुसे जाङ स्होबाला मुबाटिम । कमलासे छुरीसे जाङदा ब्लोजिम । मुदेवा च्युगु मामा ल्होसि कमलाला छिक्मा थेन फोरिन जिचिम । जाजाकि फोल्देर छ्यानागि जिचिम । कमलाला फोरि वापवाप्पा फोल्दोर म्राङसि धनेदा माया खाजि ।
कमलाला आपा मायुङला सेम आतासाइ कमला थेन धनेला सेमरिजा मायाला पुपुम्हेन्दो सार्जिन्बा मुबा । लिम्बु थेबाला बागानरि थेनिगादे गे लाबारि निमुबा । स्ह्योला दिगु चाबा दुई ताबासे म्हेन्दो ङ्हिनोन आलाइचि साङबा भट्टी ङामरि मे दुबान चिजि । धने थेन कमला गिनोन नाम्साला आतासाइ गिनोन लोपखाङ सिरिजङगा निमाविरि कक्षा गिरिन डोबा ह्रोएन हिन्ना । च्युगु चानु सिन्सोरसे जीवा ग्लारि बाप फोर्बाला म्राङमुबा । थेराङ डान्सीमाम धनेसे गोठेरि ओस्सो च्याबामि डेलि ङामरि तपेसनाङ माकाइला बाप टिम । मुठिनाङ बाप बासि च्युगुसे जीवाग्लारि फोर्सि पिन्जि । कमला फोरि बाप नाइसि नाइसि फोर्बान मुबा । कमलाएन ह्राङलान मायालु जोडिसे कुरि थान्सि छिक्मा थेन पेदे ङामरि मासार मुसुर नाइसि पिन्मामि मि च्युम्सि आनन्दसे चिजि । खाइमा खाइमा खाबा माम विवाह्राङ ङ्हिनोन स्कुलेह्रो हिन्साइ सेम निनागि ताम पाङबारि खाम्बा आरेबा । सेमला ताम सेमरिन थान्सि ब्रातोमुबा । ताम सुताइ पाङबारि आम्याङबा दुइरि खाराङ लासि थुर्बारि याङसाइ । चुराङबान चुराङबान डान्बान म्हेन्दो ङ्हिनोन ताम पाङबारि वाङजि । म्हिल्ुहइ बिबा तिगा ? खाराङ लासि बिताब लातोबा ? तिगाइ थाहा आरेबा दुइरिन थेनि रुप ताजि । कमला गोरन्हि आज्योला सेमनिबा आङा । दिमरि खालाइसे आज्याबा आबिबा । माया नोन मायाला जाम्बुलिङ । ग्रेन आज्यो युकेला आर्मि, पाराङ सिंगापुरे पुलिस । म्हेमेला मिन नोन लाप्टान बाजे । क्यारमार नाम्साबासे जिउ जिउ नोन लाबा । ङ्हाज्याङ थेमेला कोन्मे कमला । माया पिरतीला ताम डिक्माहेन्से खानाङला हरिद्वार खानाङला मलद्वार । तिगाइसे काबारि आँखाम । धनदा नाम्सारि धने बिसि ङोसेमुबा । क्लिरि छार्बा लाबुह्राङ धनेएन हलक्क छार्बाला मुबा । रिनझ्याङरि फुइबा छ्योमोह्राङबा सलक्क ज्यानला धनेदा म्राङसि खालाइसे दर्नाल च्याङबाला जा आबिमुबा । जातीय छुवाछुत, लोबाफेबा आरेसाइ जाकारगि सङकोचजा बाँकी मुबा । धनेला आपा, आगुला मतानरि ह्राङलान आरान मुबा । बालिघरेला जामे कमला थेन जजमान धने गुङला प्रेमसे लेबाफेबा आडान्नि ।
क्यार्से मार्से तामाङ, राइ, लिम्बु थेन माङगर ह्युल्बाला बाहुल्या । किरात प्रदेशरि लेबाफेबा अरुन थाजिन्मुबा । फिरि लबा म्हाबान निमुबा । धने थेन कमलादा दिमथेमेसे एन्ना सेम डिक्साम निगाइ बाधा आपिन्ना वर्गीय हिसाबसे मुमा चाबा फिरिजा लेबाफेबा म्राङजि । ह्युल्बाङ वर्गीय मुला । ङाइ बेलायतरि चुनोन म्राङजि । ह्याङला नाम्सा ह्युल्बारि । चाबा स्होबा प्राङबो । फ्युक्पोला खात्दामान समस्या म्राङजि । वातावरन सहज म्राङसि धने ह्राङला आपासे कमलाला आपादा थेन्ना जामे थेन धनेला सेम डिक्सि ब्यहाँ लाबा सगुनपोङ बोर्बा निर्नय लाजि । खालाइसे खालाइला जामेकोला आहृना बोर्मा आता, हेर्नुस दर्नाल भाइ राजीमा राज्य जान्छ, बिराजीमा झिटा जान्छ । यदि कमला राजी भए हाम्लाई पुग्यो । कमलाला आपा थेन म्हेमेला ताम चुदेन मुबा । ङ्योइबान थेदा गोबान बामा ङ्हिनोन सेम डिक्पा म्राङजि । खाबा निबा ताजि । थेनला नाम्सा दिमरि लिम्बु रिमठिम अन्सार रितभात लाबा ताजि ।
माघेला मेलाला दुई मुबा । दर्नाल थेमेसे आङबुहाङ थेमेदा रितभातला सगुन पोङ बोर्जि । सुनाउलि रुपाउलि थेन आमा डाङ, आस्याङ डाङ क्योङनोन । तिलाला होक्तोङ थेन भन्ड्यौलि बोर्सि रितभात लाजि । हजार टाङगा रुपाउलि थेन तोला डे म्हार सुनाउलिला डाङ बोर्जि । क्योङनोन रितभातला गे लिम्बु थेमेलान कलियाला गेलाबा हिलिहाङसे लामुबा । हिलिहाङ कमलाला आस्याङ लेङ हिन्ना ।
ल्हानान लिच्छादोना नाम्सारि लिम्बुला जामे कामिला जासे बोर्जि रो बिबा हल्ला ताजि । दलितेन ग्रेन ह्युल्बाला जामे बोर्साइ लिम्बु रिमठिम थेन मन्धुम अन्सार लापिन्बा रो बिबासेमि झन ह्युल्बाङ तरङगित ताजि । खालाइसे चा दर्नाल थेमेसे जिम्मुवाल थेमेदा अपमानित लाबासे शिर उठाउनि माङगेना लातोबा ताम नोन लाजि ।
कमलाला मायाुङ थेमेसे ह्युल्बाङदा माङगेनाला अर्थ पाङजि । माङगेना बिबामि राज्यसत्तासे ह्याङ कोङनोन आदिवासिदा हृतोला । ह्याङला बिरोध दलित जनजाति थेन गरिबातेन आहिन । ह्याङसे दारेम राष्ट्रियताला छारछार परिभासा लातोला । ह्याङला माङगेना रिमठिमदा तेन्सि थान्तोबा दान्तेला आवश्यकता हिन्ना । चुनोन माङगेनादा तोर थिबाला लागि तिबा गेकादे समसामयिक तातोला । चुदे बिसि लप्टन म्हेमे कुटिसि चिजि ।
कमला थेन धने भोटखोला गाविसरि नमुना पात्र दोजि । चुपाल्छेला स्थानीय चुनावरि धर्मदेवी नगरपालिकाला वडा ४ रि कमलासे दलित महिला सदस्य डाजि । धने बिसि ङोसेबा धनहाङ एन मिन अन्सारला धनहाङ दोजि । किराति रिमठिमरि खाबा बलियाङ राजा बलिहाङह्राङबा मिथक दोबारि वाङजि । ह्युल्बारि ङ्हाच्छारेम किरातिला म्हा दोसि ओन्जि । ह्राङलान ह्युल्बाङरि ब्याप्त बालिघरे ठिमलिब्रो वाङसि आपा म्हेमेदा जदउ बिबा छिग्याम तोर थिजि । किरात थेन लिम्बुवान ह्युलरि केबा थेन बसाइ वाङबा जुगुला उदाहरनीय म्हि दोजि । सिङचुवाहेन्से ओक्तेनदोना तामिङहेन्से कोक्तासिङदोना चु साङग्युर लाबालुङ्सुर दोजि । जामागा क्योङसेन बिबारि वाङजि, जा जामेम केसिम कमला थेन धनेह्राङबा । ह्राङसे डोसि लोप्पा ज्ञानदा ह्युल्बाला सेवारि कमलासे समर्पित लाजि । चुखाबा दसैंलिच्छा लिच्छाला गल्लावालला सूचना च्यासि धने एन युके भर्तिला तयारीरि वाङजि ।
आरके जिम्बा ‘पूर्वेलि’