क्रुर मान्छे

अन्तत उसले त्यो क्रुर मान्छेलाई घरमा ल्यायो । पछिल्लो केही दिनदेखिको मेरो अनुरोधलाई आज उसले स्वीकारेको छ । अनि म बडो सतर्कताका साथ क्रुर मान्छेको हातभरि पिपलका दाना पाके झै पाकेका घाउहरू सफा गर्दैछु । यति साबधानीका साथ कि कतै मैले प्रयोग गरेको कपासले पनि उसलाई नदुखोस । मेरो सारा ध्यान उसलाई सञ्चो पार्नेतिर छ । शुन्यतालाई चिर्दै उसको मुखबाट निस्किएको सिकसिकाहट कोठाभरि गुञ्जयमान हुन्छ । सायद पीडा अत्यधिक बढेर गएको छ । आँखाहरू कहिलेकाहीँ उसको आँखामा गएर ठोकिन्छ । म देख्छु ऊ एकतमासले मलाई हेरिरहेछ । हातहरू जबरजस्ती बाँध्न खोज्छ । सायद यतिबेला त्यो क्रुर मान्छे जिब्रो चलाउन नसके पनि मसँग क्षमायाचना गर्न हातहरू जोड्न चाहन्छ । आत्मग्लानिले होला आँखाहरू भरिएछन् । कस्तरी डढेछ अनुहार त पुरै कोईला जस्तै देखिएछ ।

कुनै दिन ममा त्यो क्रुर मान्छेप्रतिको घृणा भक्भकी पानी उम्लिएझै उमलन्थ्यो । यहाँसम्म कि म उसको मृत्युको कामना गर्थेँ । जब जब उसको बर्बर हातहरू मेरो चुल्ठोमा र खुट्टाहरू ढाडभरि सल्बलाउँथ्यो म असह्य पीडाभित्र उसको मृत्युको कामना गर्थेँ । त्यति बेला उसको आँखाहरू पाकेको गोलभेँडा जस्तो देखिन्थ्यो अनि दाँत कुनै हिंस्रक जनावरको झै हुन्थ्यो । उसले ओकलेको अश्लिल गालीहरूले मनहरी खोला समेत लज्जित हुन्थ्यो । सुकुम्बासी बस्तीको त्यो सानो टहराभित्र डंक मारी मारी उसका ती शब्दहरू गुञ्जिन्थ्यो । उसले प्रयोग गर्ने गालीका शब्दहरू र प्रहार गर्ने मुक्काबाट दुईवटै छोराहरू भयभित हुन्थे अनि बेजोडले भाग्थे हार गुहार माग्न बाहिरतिर । डरले होला सायद त्यतिखेर ती दुबै निलकण्ठ झै निला हुन्थे ।

कति पटक् त मैले त्यो नारकीय जीवन लीला सकाउने कोशिस पनि गरेकै थिएँ । तर हरेक पटक आँखा अगाडि दुई छोराहरूको प्रतिविम्व छाउँथ्यो । म बाध्य हुन्थेँ मातृत्वको आँचल फैलाउन पूर्ण रुपमा दुई छोरालाई समाहित गर्न र यो त्यतिखेर मात्र सम्भव थियो जतिखेर म जीवित हुन्थेँ । त्यसैले सदैव मेरा खुट्टाहरू रोकिन्थेँ मृत्युको आगोशतिर जानबाट । मृत्यु जीवन्, जीवन मृत्यु यि दुबै पाटाहरू मेरो लागि बिजगणितीय समस्याहरू झै हुन्थे । जहाँ अभिव्यञ्जकहरूको समीकरण अन्त्यमा बराबरी हुन्थ्यो । म पनि सधैं मृत्यु र जीवन बिचको धुर्वीय विकर्षणमा समानता ल्याउने प्रयासमा हुन्थेँ ।

मलाई अहिले पनि याद छ प्रत्येक दिन उही घटनाको पुनरावृत्ति हुन्थ्यो । त्यस्को लागि कुनै विषेश कारण चाहिँदैन थियो ।”तरकारीमा नून् लागेन” अथवा “सर्टको कलर किन मैलो ?” बस त्यो अरमुठ्ठे झै गुजुल्टिएको शरीर एकाएक तनक्क तन्किन्थ्यो र आफ्नो पुरुषार्थ प्रदर्शन गर्न मुक्काहरूको वर्षा गराउन शुरु गरिहाल्थ्यो । साँच्चै कति निर्दयी थियो त्यो क्रुर मान्छे ।

म जब जब स साना छोराहरूको भविष्यको बारेमा सोच्थेँ तब तब आतंकित् हुन्थेँ । म उनीहरूलाई पढाई लेखाई चेतनशिल मानिस बनाउन चाहन्थेँ न कि उनीहरूको बाबु जस्तै क्रुर अनि हृदय नभएको निर्दयी । त्यति कठोर नबनोस, आफ्नो कर्तव्यबाट बिमुख बाबु नबनोस भोलिका दिनमा मेरा छोराहरू म यही चाहन्थेँ । त्यस्को लागि म हरेक दिन अघिल्लो दिनको कुटाईबाट पाएको दुखाई भुलाउँदै, निलडाम लुकाउँदै भाँडा माझ्न, कपडा धुन, बाथरुम सफा गर्न जान्थेँ साहुकोमा जहाँबाट पाएको केही पारिश्रमिकले म छोराहरूको पढाईलाई निरन्तरता दिलाउँथेँ । त्यो क्रुर मान्छेले हामीप्रति अरु केही नगरे नि एउटा दया भने गरेको थियो । उसले हामीलाई महिनाभरको लागि त हैन तर पनि केही समयको लागि पुग्ने गरी रासन भरिदिन्थ्यो । त्यो रासनमा २ किलो मुसुरको दाल, ३० किलोको एक बोरा चामल, २ पाकेट भट्मासको तेल, अनि केही मरमसला हुन्थ्यो । त्यति रासनले महिना धानिदैंन भन्ने मलाई थाहा थियो र त म कति दिन भोकै बस्थेँ । कहिलेकाहीँ ठूलो छोरा सोध्थ्यो ” आमा खाना किन नखानुभएको?”

मेरो रेडिमेट जवाफ हुन्थ्यो “बाबु आज खान मन् छैन वा आज साहुकोम खाएर आएँ ।”

त्यतिखेर म झुट् त बोलिरहेको हुन्थेँ तर मेरा आँखाहरूले साथ दिईरहेको हुन्नथ्यो । आँखाहरू ओसिला हुन्थेँ । म चुपचाप धोतीको सप्कोले त्यो असफलतालाई पुछ्ने असफल नै कोशिस गर्थेँ ।

हामी दिनभरि सुरक्षित महशुस गर्थ्यौं किनकि दिउँसो त्यो क्रुर मान्छे आहारा खोज्न गएको हुन्थ्यो अथवा भनुँ अफ्नो गुफाबाट बाहिर लुते कुकुर झै हल्लिरहेको हुन्थ्यो ।

साँझ परेपछि भने दुवै छोराहरूको अनुहार हेर्न लायकको हुन्थ्यो । भयमिश्रित अनुहार अनि कम्पित शरीरको साथमा दुबै हावामा हल्लिरहेका ध्वजा झै देखिन्थेँ ।

अनि म चाहिँ फलामको जीउ बोकेर त्यो क्रुर मान्छेको मुक्का खान तम्तयार हुन्थेँ । कतिखेर लडखडाउँदै आउने हो, के निहुँ पारेर कुट्ने हो पत्तै हुन्न थ्यो । उसो त त्यो क्रुर मान्छे पनि कहिलेकाहीँ त फलाम नै चपाएर आएको हुन्थ्यो र रक्सीका जीवाणुले पुरै शरीर जीर्ण भैइसकेको हुन्थ्यो तै पनि कस्तो अज्ञात शक्ती थियो कुन्नि हरेक रात मलाई झारपात मिचे झै मिचिदिन्थ्यो । पहिले त बेस्सरी कुट्थ्यो अनि मन् लागुन्जेल मेरो निर्जिवतुल्य शरीर नोच्थ्यो, लुछ्थ्यो, चुस्थ्यो मानौ म हाड, मासुबाट बनेको नभई फलाम अथवा कुनै साह्रो धातुबाट बनेको मान्छे हुँ ।

त्यो निर्दयी मान्छेसँग म वर्षौंदेखि यसरी नै बस्दै आइरहेकी थिएँ । जाउँ पनि कता? माईत? यो शब्दले मलाई जीवनभर नराम्रोसँग चिमोटिरह्यो । नचिमटोस् पनि कसरी? माइत झापा भन्ने ठाउँमा त थियो तर माईतमा कोहि थिएन । यदि हुदोँ हो त सायद मेरो विवाह नै त्यस मानिससँग हुन्न थियो होला । म सानो छँदै बुबा बित्नुभएछ । आमाले हामी स साना हुदैंमा काकाबाउसँग विवाह गरेर ताप्लेजुङ्तिर लाग्नुभएछ सारा जग्गाजमिन बेचेर । ७ वर्षकी म, ५ वर्षकी बहिनी र ४ वर्षको भाइलाई छाडेर जाँदा आमाको त्यो मुटु किन छेडिएन ? मलाई गज्जब लाग्छ अहिले पनि । बहिनी बडाबाउकहाँ, भाइ मामाघरमा, म मात्रै फाल्तु भएथेँ । नियतिको खेल नै होला सायद त्यतिबेलै म गाउँकै दाइ पर्नेसँग काठमाण्डौं छिरें । अनि त के मेरा दिनहरू लगातार त्यो थापाथलीको अध्याँरो कोठाभित्र कैद भयो, हातहरू नजादिदोँ तरिकाले गलैचाका तानहरूमा सल्बलाउन थाल्यो । कम्तीमा दुई छाक खान र आङ ढाक्न सफल भएँ । यति काफी थियो मेरो लागि ।

१८ वर्षसम्म त्यो बन्धन स्वीकार्य भयो । अझै पनि स्वीकार्थेँ सायद उही दाइले त्यो क्रुर मान्छेसँगको विवाहको प्रस्ताव नल्याएको भए । २६ वर्षकी भैइसकेकी थिएँ । मेरो विवाह गरेर घर बसाउने कुनै सपना त थिएन तर तारा झारेर ल्याईदिने झुटा आश्वसनले म गल्लत्तै गलेँ र विवाहको लागि तयार भएँ ।

प्राकृतिक नियम अनुसार म पनि गर्भवती भएँ विवाह पश्चात तर यो खुसीको कुराले मेरो मन् भरिन नपाउँदै पोखिएर गयो । म गर्भवती भएको ३ महिनादेखि नै त्यो मान्छे बेपत्ता भयो । असनको गल्लीमा म दिनहुँ हराएको मान्छे खोज्न जान्थेँ र निरश भएर डेरामा फर्कन्थेँ । अहँ भेटिएन । हराएको, बाटो बिराएको भए पो भेटिनु । भागेको मान्छे कसोरी भेट्नु? हरेक दिन सुर्योदयसँग म आशाहरू फुलाउँथेँ अनि र सुर्यास्तसंगै झार्थेँ । ठूलो बाबु पाएको ३ महिना पछि असनकै गल्लीमा चुरोट सल्काउँदै गर्दा मैले त्यो मान्छेलाई देखें । सुटुक्कै दाइलाई बोलाएँ । त्यतिखेरसम्म त अलप भैसकेको थियो त्यो क्रुर मान्छे । अर्को दिन फेरि उसरी नै कुरियो । मेरो भाग्य बलियो थियो कि कमजोर भोलिपल्ट त्यो मान्छे त्यही ठाउँम भेटियो । दाइले कठालोमा समातेर डेरामा पुर्याउनुभयो । निकैबेरसम्म वाकयुद्द चलिरह्यो । उसको स्पष्टीकरण थियो ” म कामको सिलसिलामा भैरवहा गएको थिएँ । बल्ल फर्किएँ ।” सम्झौता गरियो अब नछाड्ने भयो हामीलाई त्यस मान्छेले ।

ठूलो छोरा २ वर्षको पुग्दा नपुग्दै म पुन: गर्भवती भएँ । एककिसिमको डरले हृदयमा बास गरेको थियो कतै फेरि पहिले जसरी छोडेर जाने त हैन? भनेर ।
तर यपटक भने त्यो मान्छे भागेन । संगै बस्यो तर सम्बेदनारहित । मैले फेरि सानो छोरालाई जन्माएँ ।

त्यो मान्छेको बानी भने जस्ताको तस्तै थियो । अझ बढी बिग्रेर गएको थियो । बाहिरै बढि बास हुन्थ्यो । अधेरोंले बर्को नओढाएसम्म डेरामा खुट्टा राख्दैनथ्यो । भट्टीमा पसे पछि के साँझ के बिहान पत्तै हुन्नथ्यो । भट्टिमै बास बास बसिदिने । महिना दिनमा मुस्किलले आधा महिना काम गर्थ्यो त्यो पनि भट्टीमै रक्सी पिएर सकाउँथ्यो ।

त्यो मान्छेमा विस्तारै विस्तारै अकल्पनीय परिवर्तन देखें । झ्याउँकिरी कराउन शुरु गरेकै हुन्नथ्यो त्यो मान्छे लड्खडाईसकेको हुन्थ्यो रक्सीको मातले । डेरामा हामी खाना खान कुरेर बस्थयौं ऊ भने डकारेर आउँथ्यो । खै के कुरामा असन्तुष्टी थियो मैले कहिल्यै जान्न सकिन । हामीबिच संम्वाद पनि कम हुनथालेको थियो । ठूलो छोरा बुझ्ने भैसकेकोथ्यो । उसले आफ्नो होस् सम्हाले देखिनै बाबुलाई मन् पराउन छाडेकोथ्यो । माया लाग्ने त्यस्तो खासै केही गरेको पनि थिएन मात्रै हामीलाई छोडेर भागेको थिएन ।

त्यो मान्छे यति निष्ठुर भएर गयो कि उसले एकपल्ट पनि छोराहरूको बारेमा मसँग कुरा गरेन । के गर्दैछ, कति कक्षामा पुगे? के आवश्यक छ? अहँ कहिल्यै सोधेन । सायद त्यसैले होला ठूलो छोराले त्यो मान्छे नभएको बेलामा “क्रुर मान्छे” भनेर सम्बोधन गर्थ्यो । ऊ भित्र भित्रै त्यो क्रुर मान्छेलाई घृणा गर्थ्यो र पनि प्रतिवाद गर्न भने डराउँथ्यो ।
कोठाभित्र त्यो क्रुर मान्छे पस्नासाथ दुवै छोराहरू सिरकभित्र छिर्थे निन्द्रा नलागे पनि निदाएको बहानामा ।
साँच्चै निर्दयी थियो त्यो मान्छे ।

दिनहरू झन् कष्टकर हुदैंथ्यो । मैले ज्यानले सकेको काम गरेँ । उनीहरूको पढाईको लागि म निरन्तर घोटिरहें । कहिले साहुहरूको घरमा झुठो भाँडा हरूसंगै घोट्टिएरहें, कहिले आफ्नै लोग्ने भनाउँदाको घिन् लाग्दो आलंगिनमा अठ्ठिरहें । दिनहरू यसरी नै बित्दै गयो । जसो तसो ठूलो छोराले एस .एल .सी. गर्‍यो । मेहनतको फल आशातित नै पाईयो । जीन्दगीको परिक्षामा जे जस्तो भए नि पढाईमा अब्बल नै ठहरियो ।

अगाडिको पढाइ बढाउन सम्भव थिएन । उसले पनि पढ्ने रहर देखाएन सायद सप्नाहरू झुण्डिरहेको थियो । ऊ त्यही टिप्ने निहुँले निस्कियो ।

सप्ना टिप्ने क्रममा ऊ अरब पुग्यो । पहिले त सप्ना फुल्नै पाएन तर केही महिना पछि उसको सप्नाहरू फुलेर झुल्न थाल्यो सायद बेला बेलामा मलाई फोन गर्थ्यो । भाइको बारेमा चिन्ता व्यक्त गर्थ्यो । मेरो दुखाइमा मल्हम लगाउँथ्यो तर कहिल्यै बाउको बारेमा सोधेन । मलाई थाहा थियो उसलेन् सोध्ने पनि छैन भनेर । ऊ दुखेको थियो आफ्नो बाउबाट । त्यसैले छाम्दैन थियो बाउको घाउहरू जुन जर्जर भएर आएको थियो रक्सीले मुख र नाकबाट एकैसाथ रगत निस्कदाँ ।

४ वर्ष यसरी नै दुख्दै, दुखाउँदै बित्यो । दुखे यसकारण त्यो क्रुर मान्छे झन् क्रुर भएको थियो र ममाथिको दुराचार बढेर गएको थियो । दुखाएँ यस कारण त्यो क्रुर मान्छेलाई छोडेर अन्तै बस्न ठूलो छोराले गरेको आग्रहलाई टेरिन । किनकी त्यो क्रुर मान्छे अब विस्तारै गलेको थियो र बिमारी पर्न थालेको थियो । रक्सीले पुरै नपाके पनि शुरु चै भैइसकेको थियो । यस्तोमा पनि रक्सी नल्याईदेको भन्दै चिर्पट उठाउन भने छोडेको थिएन ।

मेरो दयनीय अवस्था देखेर छोरा फर्केर आयो ।

साथमा एउटा छाप्रो बनाउन पुग्ने सप्नाका फल पनि थियो । उसले रानीवन नगिचै ४ आना घडेरीमा उही सप्नाको महल बनायो । भाइलाई राम्रो स्कुलमा हाल्यो अनि मलाई आफैसँग बस्न पुन: आग्रह गर्यो । यसपटक भने मैले मान्नै पर्ने थियो । म आफै जिर्ण भैसकेकी थिएँ । कुनै काममा जान सक्ने अवस्था थिएन । सायद बुढ्यौलीले अलि बढि नै च्यापेर ल्याएकोथ्यो । त्यसमाथि त्यो क्रुर मान्छेको सहन नसक्ने कुटाई । बाध्य भएँ । बाउलाई पनि साथमा लान मैले भनें तर उस्ले कुनै चासो देखाएन त्यसप्रति । ऊ कठोर भएको थियो ।

आज ठ्याक्कै ६ महिना बितेछ मैले त्यो डेरा छाडेर यहाँ आएको । हामीले छोडेर आएपछि त्यो क्रुर मान्छे को हविगत जे हुनुथ्यो त्यही भएछ । काम गर्ने क्रममा हातमा परेको एसिडले हात पुरै पाकेको कटहर जस्तो गलेछ । पिपै पिपले भरिएछ । उमेरले पनि ३ बिसा छोईसकेको थियो । कमजोरी अनि रक्सीको स्लो प्वाईजन्ले ओछ्यान परेको सुनेकोथेँ । तर जान सकिरहेको थिइन ।

“बिजोग भएछ सुब्बा दाइको त । सधैं रक्सी पिएर स्वास्नी कुट्थ्यो । अहिले सबैले छोडेर गएपछि हेर पाप धुरीबाट कराएको । कसले स्याहार्ने? मर्छ होला अब यही कोठामा डुङड्ङ्ती गन्हाउने भयो । उफ्!”

यस्तै हल्ला ल्याईपुर्‍याउथेँ कानेखुसी गर्नेहरूले ।

म कसरी त्यो क्रुर मान्छे जसरी निठुर भएर बस्न सक्थेँ? जे भए पनि नारी हृदय थियो मेरो । करुणाका लहरहरू सामुद्रिक आँधी झै लहरिदैंथ्यो । अन्यायी, अत्याचारी, दुराचारी जे जस्तो भए पनि त्यो मान्छे मेरो लोग्ने थियो । दुई छोराहरूलाई नाम दिएको थियो । आधा पेट भए पनि खान दिएको थियो । आपत विपत सन्चो बिसन्चोमा कुकुरलाई त माया गरिन्छ भने त्यो त मान्छे थियो भलै विवेकहिन थियो तर मान्छे त थियो ।

मनले मान्दै मानेन । छोरा नभएको मौका पारेर हेर्न गएँ त्यो मान्छेलाई । साँच्चै बोली बसिसकेछ । घाउले हात पुरै ढाकिसकेछ । कपाल, दाह्री जुङ्गा बढेर जोगी जस्तै देखिनथालेछ । कोठा पुरै गन्हाईरहेथ्यो । मलाई देखेर बररर आँशु झार्‍यो । बोल्न खोजे जस्तो लाग्यो । पानी पिलाईदिएँ । झन दर्के झरी झै दर्कियो । कस्तो नमिठो लाग्यो । त्यस्तो कठोर मान्छे पनि रुदोँ रहेछ पहिलो पटक् देख्दै थिएँ ।

जाउलो पकाउन खोजेँ । भाँडा सबै रित्तै । अन्न भनेको केही भेटिनँ । के खाएर बाँचेको होला जस्तो लाग्यो । भक्कानो फुट्यो । अंगालो मार्ने मन् भयो तर सकिन किनकी मैले कहिल्यै त्यसरी आफूखुसी हात समातेको समेत थिइन । धक लाग्यो ।

तातो पानी तताईदिएँ । घुटुघुटु पिउँदा रुद्र घण्टी हल्लेको प्रष्टै देखिन्थ्यो । नशा सबै निला देखें । सायद यही अवस्थामा अब केही दिन रहने हो भने बाँच्दैनन् जस्तो लाग्यो । असीम माया पलाएर आयो त्यो मायै नभएको मान्छेप्रति ।

उल्टो खुट्टा म फर्किएँ । रातभरि निन्द्रा लागेन ।

त्यो क्रुर मान्छेको दुब्लो ख्याउटे अनुहार रातभर् छल्न आईरह्ह्यो ।

बिहान चिया पिउने समयमा छोरालाई सबै सुनाएँ । त्यो क्रुर मान्छेलाई घरमा ल्याउने आशय प्रकट गरेँ ।

ऊ मौन रह्यो । सायद बिगतले घोच्यो त्यसैले काँडा हुन मन परायो ।

कुनै उत्तर नै नदिई उठेर गयो ।

मैले पनि बालहठ गरिरहेँ । लगातारको मेरो अनुरोध भनुँ वा करलाई अन्त्यमा उसले स्वीकार्यो र आज त्यो क्रुर मान्छे मेरो अगाडि लतमन्न छ ।

बिना तामाङ ‘सुनगाभा’
काठमाण्डौं