आश हराएको जिन्दगी

ब्यस्त सृजना चोक, पीच सडकको बिचैमा उत्तानो पल्टेको अवस्थामा एउटा रगताम्य लास परेको छ, लास हेर्नेहरूको भीड छ । जिउँदोलाई लासमा परिणत गर्ने लासको छेऊमा ज्यानमारा माइक्रो बस पनि रोकिएको अवस्थामा छ । प्रहरी आफ्नो कर्तव्य पुरा गर्ने कार्यमा तल्लिन छ । अन्दाजी ४७/४८ वर्षको लाग्ने लासको अँझै पनि सनाखत हुन सकेको छैन ।

“कसैको जिन्दगीमा त परिस्थिति पनि आततायी भएर आउँदो रच । नालायक कुलाङ्घार जे भए पनि आमाको लागि छोराको माया अतुलनीय हुँदो रच । छोराको बिछोडमा यो मृतक महिला बहुलाही भएको हुनुपर्छ,” भीडमध्येबाट कसैले भन्यो ।

अर्कोले सही थाप्यो, “हो त नि । छोराछोरी पाइन भनेर भुतुक्कै हुनु पनि व्यर्थ रहेछ । यो बहुलाही आईमाई मोटर साइकल चढेको जो सुकै युवक भए पनि ‘ए मेरो बाबु आशबहादुर’ भन्दै मोटर साईकलको पछि पछि दगुर्ने गर्थी । एक दिन, झन् अस्ति हो क्यारे एउटा रोकी राखेको मोटर साइकलको ठिटोलाई समातेर रुँदै भन्दै थिई, ‘बाबु ! तँलाई त मैले मेरो छोरा भनेको थिएँ तर तँ त स्वास्नीको पोई पो रहेछस् । तँलाई आमाको माया लागेन?’ त्यो केटो बिचरा अक्क न बक्क भएर मोटर साइकल हाँकेर गयो । यस्तो ब्यस्त सडकमा कराउँदै, चिच्याउँदै मोटर साईकलको पछि-पछि दगुर्दा कुनै पनि बेला दुर्घटना हुन सक्छ भनेर प्रहरीले एक दुई दिन थुनेर पनि राखेको हो । तर कति दिन थुनी राख्न सम्भव हुन्छ र ? हिजो मात्र छोड दिएको, आज सबेरै यिनले आफ्नो सम्पूर्ण दुख पीडा आदिबाट मुक्ति पाइन् । आजै रहेछ यिनको लेखान्त ।”

त्यही भीडमा आशिष पनि ट्राफिक जाम भएको कारण बुझ्न मोटर साईकल अड्याएर बसिरहेको थियो आफ्नी सहचारी पछाडि राखेर । उसले आफ्नै जन्मदात्रीको बारेमा भइरहेको टीका टिप्पणी र भीडको गाईंगुईं सुन्यो । बिच सडकमा उत्तानो परेर मृत्यु आलिङ्गन गरिरहेकी आमाको लासलाई पनि चिन्यो र आमाले दान दिएको आँखाबाट दुई थोपा आँशु पनि तुरुक्क चुहायो । आफूलाई जन्म दिने आमा प्रति त्यही दुई थोपा आँशु श्रध्दान्जली दिएर पितृ ऋण चुक्ता गर्यो । अनि कोही परिचित भेटिएमा मृतकसँगको आफ्नो सम्बन्ध सहचारी सामुन्ने पोल खुल्ने भयले जुन बाटो आएको थियो, त्यही बाटो फर्क्यो ।

==========

आशिषले सहचारीलाई उनले काम गर्ने सपिङ्ग कम्प्लेक्समा छोडेर आफू काममा गयो । फर्ममा पनि उसलाई काम गर्ने जाँगर चलेन । काम गर्ने जाँगर पनि कसरी चलोस् । सुकुम्बासी गरिब, कानी, काली, कलुटी जे भए पनि जन्म दिने आमा हुन् र उनै आमाको मानसिक सन्तुलन खलबलिनु र दुर्दान्त मृत्युको जिम्मेवार ऊ जो आफै थियो । उसले आफ्नी आमालाई आफू बसेको डेरा देखाउनु त परै जाओस् सुनितालाई प्राप्त गर्न आफू आमा बाबु नभएको टुहुरो भनेर ढाँटेको पनि थियो । ढाँट्नु, कुनै पनि अर्थमा राम्रो त हुँदै होइन । त्यस माथि पनि उसले जीवित देवी जस्ती आमालाई मरेको भनेर आफ्नै आत्मालाई ढाँटेको परिणाम एक वर्ष नबित्दै कालो बादलको चट्याङ्ग बनेर उसको टाउकोमाथि मन्डराइरहेको थियो । बेलुका कामबाट छुटेर आलस टालस गर्दै डेरामा आइपुग्दा सुनिताले उसको प्रतीक्षा गरिरहेको पायो । सुनिताको आँखा बिस्फोटनको तयारीमा रहेको ज्वालामुखीबाट धुवाँ पुत्ताए जस्तो देखेर आशिष डरायो । मनमा चोर भएपछि झ्याउँकिरीको आवाजले पनि तर्साउँछ । तैपनि उसले सहज भएको देखाउँदै खाटमा गएर बस्यो ।

ऊ खाटमा बसेपछि सुनिताले भनिन्, “आशिष ! आज म तिमीलाई एउटा मार्मिक कथा सुनाउँछु, सुन्छौ ?”

आशिषले उत्तर दियो, “प्लिज सुनिता आज मेरो केही सुन्ने मूड छैन, भोलिपर्सी सुनौंला नि है !”

“अहँ हुदैन ! मलाई आजै सुनाउने मूड छ,” सुनिताले कथा भन्न सुरु गरिन् ।

==========

खगिसरा बि क जन्मेको त आँटीघर, मौजा गाउँमा हो । उनी गर्भमा छँदै पाखुरीको घाँस काट्न रुख चढेको वावु रुखबाट एक्कासि स्वर्ग पुगेको हुनाले आधा टुहुरी त छँदै थिई । गरिबीको सुमेरु चढ्दा चढ्दै आठ वर्षकी खगिसरालाई चटक्कै माया मारेर आमाले पनि स्वर्गको बाटो समातेपछि सहारा बिहीन उनी रुँदै माग्दै जिन्दगीका सरल र बक्र रेखाहरू पार गर्दै पोखरा आई पुगेकी थिइन् । एउटा होटलवालाले दया गरेर भाँडा धुने काम दिए पछि उनको जिन्दगीको गाडा अलिकति थोरै भए पनि सरल रेखामा चल्न थाल्यो । जथराग्नी शान्त पार्ने एउटा मेलो बन्यो । त्यो होटलमा काम गर्ने सोह्र वर्ष ननाघेका अरु पनि थिए । कोही तन्नेरी तरुनी पनि थिए । अन्नपानीको शरीरले अन्नपानी प्राप्त गरेपछि खगिसराको शरीर आकर्षक देखिन थाल्यो । उमेर पुगेपछि यौवनका कोपिला फुट्न थाले, कोपिला आकर्षक फूल बन्यो । फूलमा भंवरा आकर्षित हुनु स्वभाविक हो । भंवराले फूल कुन जातको भनेर सोध्दैन । फूलले पनि भंवराको जात सोध्दैन । खगिसराको त्यही होटलमा काम गर्ने भबेसँग माया पिरती बस्यो ।

धादिङ्गबाट दश वर्षको छँदा भागेर पोखरा आएको भबेको बोलाउने नाम भबे भए पनि उसको खास नाम भवसागर घर्ती हो । खगिसराको भबेसँग माया पिरती मात्र बसेन एक दिन लगन गाँठोमा पनि बाँधिए । अर्काको जुठो भाँडा माझेर बस्नुभन्दा रामघाटको ढुंगा बालुवा बोकेर सुकुम्बासी छाप्रोमा जीवन निर्वाह गर्नु श्रेयस्कर ठाने खगिसरा र भबे दम्पतीले । घडी पला हुँदै भित्ते पात्रोका पानाहरू पल्टिदै महिनाबाट वर्ष बितेपछि खगिसराले घुत्मुने छोरो जन्माइन् । छोरोको नाम आशबहादुर राखे । भविष्यको उज्यालो सपना छोरो जन्मदा भबेले आफ्ना छिमेकीहरूलाई मिठाई पनि बाँडे । साथीहरूसँग बसेर पहिलो पटक रक्सी पनि धोक्यो । खगिसराको थोरै तिनो खुशियाली जीवनमा त्यही रक्सी शनिश्चर ग्रह बनेर प्रवेश गर्यो ।

एक दिन रक्सी धोकेर ढुनमुनिदै भीरको बाटो आफ्नो छाप्रोमा जाँदै गर्दा भीरबाट गुल्टेर रामघाटको बगरमा बजारिन पुग्यो र ईह लिला समाप्त पार्यो, भबेले । गरिबको लागि दैव पनि अति क्रुर हुँदो रहेछ । खगिसराको जीवनमा दुखको सुमेरु झनै चुलियो । तैपनि उनले हिम्मत हारिनन् । दुध मुखे छोरोलाई काखीमा च्यापेर दुखको सुमेरु उक्लने ओर्लने गर्दा गर्दै छोरो छ वर्षको लागेपछि नजिकैको सामुदायिक स्कुलमा एक कक्षामा भर्ना गरी दिइन् । खगिसराको पहाड जस्तो जीवनमा फेरि अर्को पैर्हो झर्यो । आशबहादुर स्कुलमा खेल्दा खेल्दै आँखामा चुना मिसिएको माटो पसेर देब्रे आँखा दृष्टि बिहीन् तुल्याई दियो । भविष्यको सपना साँचेको छोराको एउटा आँखा कानो हुनु भनेको भबिष्य पनि लङ्गडो हुनु हो ।

खगिसराले आफ्नै आँखाको नानी छोरोलाई दान गर्ने निर्णय गरिन् र आँखा अस्पताल लिएर गइन् । आफू कानो भएर पनि छोरोलाई सध्दे बनाइन् । दिन महिना गर्दै एक दशक बित्यो । आशबहादुर सोह्र वर्षे लाठे भो तर खगिसराले कहिल्यै पनि छोरालाई ढुङ्गा बालुवा बोकाउने काममा लगाइनन् । स्कुलको फिस तिर्न नपरे पनि आफ्नो गाँस काटेर, गुन्यु चोलो सत्र ठाउँमा टालेर, जाडोमा बोरा ओढेर छोराको लागि कपि कलम किताब, स्कुलको ड्रेस आदि आवश्यकता पुरा गरिरहिन् । आशबहादुरले पनि कनिकुथी एस एल सी उतिर्ण गर्यो । छोरोले एस एल सी पास गरेको खुशीयालीमा खगिसराले गर्वले छाती फुलाउँदै मेरो आशबहादुरले एसएलसी पास गर्यो नि थाहा पायौ भन्दै सुकुम्बासी छिमेकीलाई मिठाई बाँडिन् ।

एसएलसी पास गरेपछि छोराले भन्यो, “तपाईंलाई गाह्रो भो हगि आमा ? अब म काम गरेर कमाउँदै क्याम्पस पढ्छु ।”

खगिसराले जवाफमा भनिन्, “भरखरै एस एल सी गरेको छस् के काम गर्छस् ? तँलाई कसले दिन्छ काम ? पर्दैन काम गर्न, बि ए, एम ए पढेपछि डाक्टर, वकिल वा ठुलो मास्टर बन्ने हो ।”

अशिक्षित र सोझी आमाको कुरा सुनेर छोरोले भन्यो, “होइन आमा ! तपाईंले कुरा बुझ्नु हुन्न क्या ! सरकारी क्याम्पसको न्यूनतम फिस र खर्च धान्न पनि अब तपाईं एक्लैले सक्नु हुन्न । निजि क्याम्पसको त झन् कुरै छोडौं त्यसैले सानो तिनु जे जस्तो काम गरेर भए पनि गर्छु र पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा पढ्छु ।”

खगिसराले भनिन्, “तेरो पढाईमा कामले बाधा पर्छ नि बाबु !”

“पर्दैन आमा, बाधा पर्दैन,” छोरोले मान्दै मानेन ।

आजित हुँदै खगिसराले हार मानिन्, “लौ त नि बाबु, तेरो खुशी गर । तर तँ डाक्टर,वकिल अथवा ठुलो मास्टर बनेको हेर्ने मेरो ठुलो धोको छ ।”

छोरो जन्मेदेखि एसएलसी उतिर्ण गर्दासम्म खगिसराको जीवनको गति चरा उडे झैं उड्यो कि बस गुड्दा झैं गुड्यो पत्तै नपाए जस्तै भित्ते पात्रोका पानाहरू च्यातिदै अरु सात वर्ष बित्यो । छोरोले बिकम उतिर्ण गरेपछि एउटा प्राइभेट फर्ममा लेखापालको काम पायो र आमालाई सोध्दै नसोधी एउटी सहचारीसँग बिहे पनि गर्यो । सुकुम्बासी छाप्रोमा बस्न उसलाई एसएलसी पास गरेदेखि नै लाज लाग्न थालेको थियो ।

==========

“सुनिता ! यो कथा तिमीले कहाँबाट सुन्यौ?” आशिषले रुन्चे अनुहार लिएर सोध्यो ।

सुनिताले उत्तर दिइन्, “तिम्रो आमासँगै बालुवा बोक्ने एउटी आइमाई हाम्रो सपिङ्ग कम्प्लेक्समा क्लिनरको काम गर्छिन् । जिविसले सेती नदीबाट ढुङ्गा बालुवा झिक्न रोक लगाएदेखि ती बुढी आमैले त्यहाँ काम गर्न थालेकी हुन् । तिनै बुढी आमाबाट आज बिहानको त्यो दुर्घटना र यो कथाको सिलसिला जोडिन पुग्यो । त्यसपछि आएर मैले तिम्रो सर्टिफिकेट हेरें । साँच्चै नढाँटी भन त त्यो आमैले खोजेको आशबहादुर तिमी नै हो कि होइनौ ?”

“होइन, सुनिता आज तिमी यो कसको कुरा गर्दैछौ ?” आशबहादुरले अँझै पनि केही थाहा नपाए झैं गर्यो ।

“अँझै तिमी मलाई आँखामा छारो हाल्न खोज्दै छौ ?” सुनिताले आक्रोशित भइन् । “तिम्रो बारेमा मैले सबै कुरा थाहा पाइसकें मिस्टर आशबहादुर जिसी ! कसरी थाहा छ ? बिहान सृजनाचोकमा जहाँ दुर्घटना भएको थियो त्यहाँका रमितेहरूले पनि तिम्रो नाम लिइरहेका थिए । तिमीले अरु सबै कुरा ढाँटे पनि आफ्नो नाम चाहिं ढाँट्न सकेन छौ र सक्ने कुरा पनि भएन । किनभने नाम ढाँट्ने बितिक्कै जागिर खाने तिम्रो सर्टिफिकेटको हतियार भुत्ते हुन्थ्यो र ? तिमी पनि सेती गण्डकीकोतिर रामघाट वा कतै ढुङ्गा बालुवा बोक्ने मजदुर वा नगर पालिकाले फोहर मैला फाल्ने कन्टेनरको श्रमिकमा परिवर्तन हुने थियौ जो तिमी चाहँदैनौ । तिम्रो महत्वाकाँक्षा यति अपवित्र र घिन लाग्दो रहेछ कि सायद ढलको पानीले पनि लाज मान्दो हो । तिमी आफ्नो महत्वाकाँक्षा पुरा गर्न आफ्नै जन्म दिने आमालाई त धोका दिन सक्छौ भने म त तिम्रो श्रीमती मलाई धोका दिन के को आईतवार ! नाउ यु गेट लास्ट, मिस्टर आशबहादुर !?

===========

चार दिनपछि । रामघाटको बगरमा एउटा पुरुष लास घोप्टो अवस्थामा भेटियो । त्यो लास आशिष उर्फ आशबहादुरको थियो । उसले जसको आश गरेर आफ्नो जन्मदायिनीलाई धोका दिएको थियो उनैबाट तिरस्कार र अपमान भए पछि उसको अन्तरात्माले उसलाई धिक्कार्यो, सहन सकेन । जताततै अन्धकारै अन्धकार देख्यो र त्यही रात के आई सिंह पुलबाट हामफालेर स्वर्ग पुगेकी आफ्नी आमासँग क्षमा याचना गर्ने उसको चाहना थियो । तर आफ्नै जन्मदात्रीलाई धोका दिने पाप कर्म गरेको हुनाले ऊ नर्क पुग्यो । उसले मरेर पनि क्षमा पाउन सकेन ।

(के आइ सिंह पुलदेखि सेती नदीमा लास आइपुग्न चार पाँच दिन लाग्छ।)