दुर्गा सप्तशती पाठ
हिन्दुधर्मको सर्बमान्य ग्रन्थ
शक्तिको आराधना गरिने
यो एउटा सुन्दर कल्पतरु
जस्लाई दुर्गापूजा भनेर
आश्विन शुक्ल पक्षको
प्रतिपदादेखि नवमीसम्ममा
दुर्गाको प्रतिमा स्थापित गरी
गरिने पूजामा
असौज महिनामा
घटस्थापनादेखि
मैले नवदुर्गामा यो पाठ पढें
हुनत मैले,
यस पाठलाई
अक्षर आरम्भबाटै
पढ्न थालनी गरेको हुँ
तर पाठ गर्यो छोडो
यस भित्र के छ त ?
संस्कृतमा लेखिएका श्लोक
लय मिलाएर पढ्नु्, बाहेक
अर्थ त रहस्यमै रह्यो,
अन्धभक्त/अन्धभक्ति
के नै दिन्छ त्यस्ले शक्ति
एकाहा( एकदिने पाठ)
सप्ताहा ( सात दिने पाठ)
एकाहामा साधारणा पाठ पढिन्छ
त्यस्ले के नै दिन खोजेको
अर्थ लाग्दैन
सप्ताहामा भावार्थ सुनाइन्छ
त्यस्ले केही सन्देश प्रवाह गर्छ
यी पाठ पनि उद्देश्य सहित
उद्देश्य रहित गरिन्छ
जेहोस् व्यासले दिएका पुराणको
वाचन प्राय फलप्राप्तिका लागी
गरेको पाइन्छ
मैले उद्देश्यरहित
यस पटक
मलाई लाग्यो
यसको अर्थ बुभ्mने गरी पढुँ
हिन्दी टिका सहितको कृति किने
पढ्न थाले
शिव र देवीको वार्ताबाट यसको आरम्भ
शिवजीले देवीलाई सोध्नु हुन्छ–
देवी तिमी भक्तमा सुलभ छौ
सबै काम विधान सम्मत गर्छेऊ
कलियुगमा कामनालाई सिद्ध गर्ने
कुनै उपाय भए सम्यक रूमा भन्देऊ
शिवबाणी देवी सुनिन् र बोलिन्
हे देव तपाइँको प्रेमपूर्बक धारणा
कलियुगमा सिद्ध गर्ने कामना
सबैले गर्न सक्ने साधना
अम्बास्तुती हो अम्बास्तुती
यसरी थालनी भएको यो पाठमा
देवीको स्तुती, दुर्गादेवीलाई प्रशन्न पार्न
उनको महिमा, उनको शक्ति
कसरी गरिन्छ भक्ति
तीनै लोकमा दुःख कष्ट,
शत्रुको नाश
आदिको आराधना
गरिएको छ कामना
शिवजीले
दुर्गाको एकसय आठ
नामको बर्णन गर्दै,
जस्ले यी एकसय आठ
नामको गर्छ पाठ
तीनलोकमा उस्ले सबै साध्य गर्छ
उसले धन, धान्ँय, पुत्र, स्त्री,
हात्ती, घोडा, धर्म, चार पुरुषार्थ
साथै मुक्ति प्राप्त गर्ने
धारणा पोखिएको छ
पूजा विधिको वर्णन गरिएको छ
ॐनमश्चण्डिकायै
(चण्डिका देवीलाई नमस्कार छ)
भनि दुर्गा कवच सुरु गरिन्छ
मार्कण्डेयले ब्रह्मासँग
आफ्नो् जिज्ञाशा राख्छन्
व्रह्माजीले देवीकवचको महिमा
देवीका नौ मूर्तिको नाम र काम
उनको प्रार्थनाबाट प्राप्त हुने
उपलब्धीको बर्णन गरिएको छ
मानव शरीरमा कुन अङ्गमा
कुन देवी अवस्थित भएर रक्षागने,
चारै दिशामा तथा हरेक स्थानबाट
देवीबाट रक्षा होस् भनि
प्रार्थनामा भनिएको छ–
‘ॐजयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमोऽस्तुते ’
यसरी देवीको जय जयकार
नमस्कार गरिएको पाइन्छ
यो पाठ मार्कण्डेय पुराणको
सावर्णिक मन्वन्तरको
कथा अन्तर गत
देवी महात्म्य बाट लिइएको
कथा प्रारम्भ यसरी थालिएको छ
सुरथ राजा, समाधि वैश्य
मेधा ऋषिसँगको बार्तालापमा
महामायाको मायवी जालमा
संसार चलेको
महामायाकै कारण अपनत्वमा
संसारका चराचर भुलेको
विष्णु जलमय संसारमा
शेषनाग शैयामा
मस्त निद्रामा सुत्दा
श्रीहरिको कानेगुजीबाट
मधु–कैटभ दानव प्रकट
ब्रह्मालाई खान खोज्नु
विष्णुलाई जगाउन
ब्रह्माले योगनिद्रको स्तवन
स्तवनमा योगनिद्रा खुसी हुनु
विष्णु जाग्नु
मधु कैटभसँग
पाँचहजार बर्षसम्म लडाइ
हारजीत नहुनु
मधु कैटभले विष्णुलाई
वरमाग भन्नु
विष्णुले मबाट मर भन्ने वरमाग्नु
दुबै दैत्यलाई जाँघमा राखी मार्नु
महिषासुरको आतंक
देवताको तेजबाट देवीको प्रादुर्भाव
महिषासुरका सेनासँग युद्ध
सेना मारिनु,
सेनापति सहित
महिषासुर मारिनु
देवता खुसी हुनु
र
देवीको प्रार्थना गर्नु
देवी खुसी हुनु
र
वर माग्न भन्नु
देवताले सधैं हामीसँग
प्रशन्नरहनु भन्ने वर माग्नु
शुम्भ निशुम्भले
तृलोक विजय गर्नु
देवताको यज्ञभाग खोस्नु
देवताहरू देवीको शरणमा जानु
देवीले शुम्भ निशुम्भ
मार्ने देवतालाई वर दिनु
हिमालमा बसेकी देवीलाई
चण्ड मुण्डले देख्नु
शुम्भलाई संदेश दिनु
शुम्भले रानी बनाउन
दूत पठाउनु
दूत देवीबीच वार्ता हुनु
देवीले युद्धमा जस्ले जित्छ
सोही पति बन्छ भन्नु
धूम्रलोचनसँग युद्ध हुनु
धूम्रलोचन मारिनु
चण्ड र मुण्ड लड्न आउनु
दुबै मारिनु
रक्तबीज लड्न आउनु
रक्तबीज मारिनु
निशुम्भ लड्न आउनु
निशुम्भ मारिनु
स्वयम् शुम्भ
लड्न आउउनु
शुम्भ पनि मारिनु
देवताले आफ्नो यज्ञभाग पाउनु
र
इन्द्रले स्वर्गको राज्य पाउनु
देवताले देवीको प्रार्थना गर्नु
र
देवताले देवीबाट वर पाउनु
देवीबाट भविष्यवाणी
देवी पाठको महात्म्यलाई
ऋषिले सुरथ र वैश्यलाइ
बताउनु
सुरथराजा र वैश्यले
देवीको तपस्या गर्नु
देवीबाट सुरथले राज्य फिर्ता पाउने
र
अर्को जन्ममा
सूर्यबाट जन्मलिएर
सावर्णि मनुका नामले
प्रख्यात हुने वरदान पाउनु
वैश्यले
मोक्षप्राप्तिको वरदान पाउनु
कथा समाप्त हुन्छ
मेरो महाकाव्यले पनि
यसैबाट पूर्णता पाउँछ
पात्र विधानमा
शिव पार्वती
मार्कण्डेय ऋषि, ब्रह्मा, नवदुर्गा,
सुरथ राजा मेधा ऋषि, समाधी वैश्य
विष्णु, मधुकैटभ, महिषासुर, शुम्भ, निशुम्भ
धूम्रलोचन, चण्ड, मुण्ड, रक्तबीज
आदि पात्रहरू यस काव्यमा
प्रस्तुत गरिएकाछन्
सम्वादमा आधारित
श्रीदुर्गासप्तशती सचित्रका
केही अंश लिएको छु
यहाँ बर्णन गरिएका
धर्मको संरक्षण
सत्यको विजयमा
नारीशक्ति सशक्त छन्
अडिएका सत्यतामा
द्वन्द्वमा अडिएको
सुर असुर लडाइँ यो
देवीले दैत्य मार्नेे
प्रकृतिको यो पाठमा
शक्तिको महत्व दिएको छ
दुर्गासप्तशती पाठ गर्दा
जे जे ज्ञान मैले भेटे
सोहीज्ञान आर्जन गरी
यो काव्य मैले लेखे
वास्तवमा भन्नु पर्दा
शक्तिको हो यो संसार
शक्ति आर्जन गर्नलाई
सबको बस्यो यो संस्कार
मेरो पनि धारणा छ
दानवीपन सबको हटोस
देव भन्नु सत्यता हो
देवत्वपन सबमा बसोस
मानिसले मानिस खाने
प्रवृत्ति त सदा हटोस
आज पनि संसारमा
दानवत्व छाएकै छ
दानवीय प्रवृत्तिले
अधिक स्थान पाएकै छ
त्यसोहुँदा संसारमा
दानवता हट्दै जाओस
शान्तिमय संसार बनोस
मानवता छाउँदै आओस
यही मेरो भावना हो
शान्तिसुधा बगाउँ छु
महामाया भवानीमा
श्रद्धासुमन चढाउँछु
भजन
जय दुर्गे जय दुर्गे
रक्षा गर हामीलाई जय दुर्गै
तिम्रा सारा अस्त्रसस्त्र सुशोभित गराइ
हामी तिम्रै भक्तजन कोही छैन पराइ,
जय दुर्गे
त्रिशूलबाट रक्षा हओस् चक्रबाट पनि
सर्पबाट रक्षा हओस् सिंहबाट अनि
जय दुर्गे
शंख घण्ट बज्दै जाओस् पाप हाम्रो हटोस्
तिम्रो त्यो दिव्य मूर्ति हाम्रो दिलमा बसोस्,
जय दुर्गे
दानवलाई संहार गर्ने खड्ग तिम्रो
सदा रक्षाकारी होस जय देवी हाम्रो
जय दुगे
तिमी खुसी कयौ भने,सारा कष्ट भाग्छ
रिसपूर्ण हुन गए सारा रोगले दाग्छ ,
जय दुर्गे
तिम्रा भक्त जनलाई कहाँ पापले छुन्छ
सबै पापा कर्मलाई तिम्रै नामले धुन्छ
जय दुर्गे
तिम्रो शरण पर्नेलाई विपत्तिले छुन्न
तिम्रा भक्तहरूता पश्चतापले रुन्न,
जय दुर्गे
सबै धर्मशास्त्रमा तिम्रै नाम छ अंकित
तिम्रो पाठ गर्नलाई कोही छैन बञ्चित,
जय दुर्गे
तिमो मात्र एक शक्ति अन्धकारलाई चिर्छ
तिम्रो शक्ति नचिन्नेलाई सातै जुनी पीर्छ,
जय दुर्गे
राक्षसको संहार गरी मानवता दिन्छ्यौ
विषधारी सर्प पनि आफ्नै हातमा लिन्छ्यौ,
जय दुर्गे
लुटेरानै किन नहोस् तथा कोही ठूलो शत्रु
तिम्रो भक्ति भावनामा हुन जान्छन् मित्रु ,
जय दुर्गे..
तिमीनै हौ विश्वेश्वरी तिमी विश्वरूपा
विश्वनाथकी वन्दना जगत मुक्ति सुधा,
जय दुर्गे
भजन गाउँदा गाउँदै देव वर माग्छन्
सबै देव दुर्गाजीको शरण पर्न जान्छन्
जय दुगे
देवी पनि खुसी भइ वरदान माग्न भन्छिन्
कल्याणदायी वर दिन उनी उचित ठान्छिन्
जय दुगे
देवता गर्छन् स्तबन अनि भन्न थाल्छन्
वाधा हटने शत्रु नाश्ने वर त्यहाँ माग्छन्
जय दुर्गे
समाप्त ।